گلیکوزوری چیست و چگونه درمان می شود؟

01

از 11

انواع گلیکوزوری

گلیکوزوری اغلب نتیجه بالا بودن قند خون است که از نظر پزشکی به عنوان هیپرگلیسمی شناخته می‌شود. همچنین اگر کلیه‌ها شما خوب کار نکنند و نتوانند گلوکز را دوباره جذب کنند (گلوکز را به سلول‌ها برگردانند) این وضعیت ممکن است رخ دهد. اما برای برخی از افراد، هم قند خون بالا و هم مشکلات کلیوی که مانع از بازجذب طبیعی گلوکز می‌شود، همزمان اتفاق می‌افتد.

02

از 11

گلیکوزوری به دلیل هیپرگلیسمی

با هیپرگلیسمی، قند خون بیش از حد فیلتر می‌شود و کلیه‌ها قادر به جذب مجدد کل گلوکز مورد نیاز بدن نیستند. کلیه‌ها مواد زائد را از خون به داخل ادرار می‌فرستند.

در نتیجه، گلوکز اضافی در ادرار ظاهر می‌شود. برخی از شرایط و بیماری‌های رایج که باعث افزایش قند خون می‌شوند، عبارتند از:

• دیابت نوع 1
• دیابت نوع 2
• دیابت بارداری (قند خون بالا در دوران بارداری)
• مصرف برخی داروها مانند استروئیدها یا داروهایی که به کاهش قند خون کمک می‌کنند

03

از 11

گلیکوزوری به دلیل بیماری کلیوی

لوله‌های کلیه ساختارهایی هستند که مسئول دفع مواد زائد از طریق ادرار و بازگرداندن موادی مانند گلوکز به بدن هستند. اگر لوله‌های کلیه آسیب ببینند و به درستی کار نکنند، گلوکز در ادرار ترشح می‌شود. برخی از بیماری‌های کلیوی که می‌توانند منجر به گلیکوزوری شوند عبارتند از:

• بیماری مزمن کلیوی
• گلوکوزوری کلیه
• سندرم فانکونی

04

از 11

علائم گلیکوزوری

گلیکوزوری همیشه علائمی ایجاد نمی‌کند. به عنوان مثال، فردی که مبتلا به گلیکوزوری کلیوی است که یک نوع نادر از گلیکوزوری است، ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. همچنین اگر گلیکوزوری ناشی از بیماری مزمن کلیه باشد، ممکن است در اوایل هیچ علامتی متوجه نشوید. اما اگر گلیکوزوری تشخیص داده نشود، بسته به علت ممکن است علائمی را تجربه کنید.

در بیشتر موارد، گلیکوزوری به دلیل قند خون بالا یا دیابت ایجاد می‌شود و علائم آن ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• افزایش ادرار به خصوص در شب
• گرسنگی شدید
• تشنگی بیش از حد
• پوست بسیار خشک
• کاهش وزن ناخواسته
• تاری دید
• بی حسی یا سوزن سوزن شدن در دست یا پا
• زخم‌هایی که مدت زیادی طول می‌کشد تا بهبود یابند
• خستگی
• عفونت بیشتر از حد معمول

سندرم فانکونی (بیماری که کلیه‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد) در حالی که کمتر شایع است، می‌تواند باعث گلیکوزوری شود. در نتیجه، ممکن است علائمی مانند تکرر ادرار، کم آبی بدن، احساس تشنگی، درد استخوان و خطر بیشتر شکستگی، یا ضعف عضلانی را ایجاد کند.

05

از 11

علل

گلیکوزوری به دلیل قند خون بالا و مشکلات کلیوی ایجاد می‌شود. در حالی که شرایطی که باعث افزایش قند خون می‌شود، شایع‌ترین دلیل ابتلا به گلیکوزوری است، برخی از افراد به دلیل مشکلات کلیوی نیز به این بیماری مبتلا می‌شوند.

06

از 11

هایپرگلیسمی

هیپرگلیسمی شایع‌ترین علت گلیکوزوری است. بیماری اصلی که باعث افزایش قند خون می‌شود دیابت است. در دیابت(چه دیابت نوع 1، چه دیابت نوع 2 یا بارداری) مشکلات انسولین (هورمونی که به بدن شما اجازه می‌دهد از قند به عنوان انرژی استفاده کند) باعث افزایش قند خون می‌شود. وقتی قند خون بیش از حد بالا می‌رود، کلیه‌ها سعی می‌کنند گلوکز اضافی را با کشیدن آن به داخل ادرار از بین ببرند، که می‌تواند باعث گلیکوزوری شود.

خوردن مقادیر زیاد غذاهای پر کربوهیدرات می‌تواند حتی در افراد بدون دیابت به‌طور موقت باعث گلیکوزوری شود. کربوهیدرات‌ها به گلوکز تجزیه می‌شوند و مصرف بیش از حد کربوهیدرات ممکن است میزان قند خون را افزایش دهد و به طور بالقوه باعث ایجاد گلیکوزوری شود.

اما شرایط دیگری وجود دارند که بر میزان قند خون و انسولین نیز تأثیر می‌گذارند، مانند سندرم کوشینگ، پانکراتیت مزمن (ورم طولانی‌مدت پانکراس)، سرطان پانکراس و مقاومت به انسولین که ممکن است قند خون را افزایش داده و خطر گلیکوزوری را افزایش دهند.

در برخی موارد، داروهایی مانند استروئیدها می‌توانند با افزایش گلوکز خون باعث گلیکوزوری شوند. مهارکننده‌های هم‌ترانسپورتر 2 سدیم-گلوکز (SGLT2i)، مانند Jardiance (Empagliflozin) یا Invokana (کاناگلیفلوزین)، داروهای دیابت هستند که با جلوگیری از بازگرداندن گلوکز توسط کلیه‌ها به خون، به کاهش قند خون کمک می‌کنند. با انجام این کار، آنها می‌توانند باعث گلیکوزوری شوند.

07

از 11

بیماری کلیوی

علاوه بر قند خون بالا، مشکلات کلیوی نیز می‌توانند منجر به گلیکوزوری شوند. کلیه جایی است که گلوکز به ادرار می‌رسد. به عنوان مثال، افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی گاهی اوقات حتی بدون دیابت نیز دچار گلیکوزوری می‌شوند. CKD باعث آسیب طولانی مدت و کاهش عملکرد کلیه در طی چند ماه تا سال می‌شود. همانطور که کلیه‌ها آسیب بیشتری می‌بینند، ممکن است لوله‌های کلیه گلوکز را به داخل ادرار نشت کنند.

گلیکوزوری کلیوی زمانی اتفاق می‌افتد که لوله‌های کلیه آسیب دیده نتوانند گلوکز را بازجذب کنند. این مسئله می‌تواند حتی هنگام قند خون طبیعی یا پایین رخ دهد. در گلیکوزوری کلیوی، بدن از طریق ادرار از شر گلوکز خلاص می‌شود، حتی اگر قند خون بالا نباشد. تغییرات ژنتیکی اغلب می‌تواند باعث گلیکوزوری کلیوی شود و گاهی اوقات به این وضعیت گلیکوزوری کلیوی خانوادگی نیز گفته می‌شود.

سندرم فانکونی بیماری دیگری است که می‌تواند بر لوله‌های کلیه شما تأثیر بگذارد. در این شرایط، لوله‌ها نمی‌توانند بسیاری از مواد از جمله گلوکز، اسیدهای آمینه، بی‌کربنات‌ها و پتاسیم را بازجذب کنند. در نتیجه، گلیکوزوری ممکن است رخ دهد. ممکن است سندرم فانکونی یک اختلال ارثی باشد یا در مراحل بعدی زندگی ایجاد شود. در برخی موارد، سایر بیماری‌های زمینه‌ای یا قرار گرفتن در معرض سموم یا مواد شیمیایی خاص نیز می‌تواند باعث بروز این وضعیت شود.

08

از 11

تشخیص

آزمایش ادرار (گاهی اوقات آنالیز ادرار نامیده می‌شود) رایج‌ترین آزمایش برای تشخیص گلیکوزوری است. این آزمایش میزان گلوکز را در ادرار اندازه‌گیری می‌کند. همچنین موارد دیگری مانند اسید، پروتئین و گلبول‌های سفید را بررسی می‌کند.

برای بررسی گلیکوزوری، پزشک از شما نمونه ادرار می‌گیرد. سپس نوار نازکی از کاغذ را در ادرار فرو می‌کند. در صورت تشخیص گلوکز در ادرار، نوار تغییر رنگ می‌دهد.

پزشک در صورت مشکوک بودن به گلیکوزوری یا به عنوان بخشی از غربالگری معمول ممکن است آزمایش ادرار را تجویز کند. ممکن است در صورت وجود موارد زیر، پزشک بخواهد میزان قند ادرار را بررسی کند:

• علائمی مانند تکرر ادرار، تشنگی مداوم یا کاهش وزن غیرقابل توجیه
• سایر نتایج آزمایش نشانه‌هایی از مشکلات احتمالی کلیه را نشان دهند
• بررسی علائم دیابت به دلیل بارداری

بسته به علائم یا دلیل آزمایش ادرار، پزشک ممکن است آزمایش خون را نیز تجویز کند. آزمایش خون اغلب به تشخیص علت گلیکوزوری کمک می‌کند. برای مثال، ممکن است آزمایش قند خون ناشتا، آزمایش هموگلوبین A1C یا آزمایش تحمل گلوکز خوراکی را برای بررسی دیابت تجویز کنند. اگر ادرار شما گلیکوزوری را نشان می‌دهد و میزان گلوکز خون شما نرمال یا پایین باشد، ممکن است پزشک آزمایش‌های بیشتری برای بررسی کلیه‌های شما انجام دهد.

09

از 11

درمان

به‌طور معمول، پزشک گلیکوزوری را به تنهایی درمان نمی‌کند. آنها احتمالاً درمان را در مورد بیماری زمینه‌ای(چه دیابت باشد چه مرتبط با کلیه باشد) که باعث گلیکوزوری می‌شود، شروع می‌کنند.

به عنوان مثال، اگر گلیکوزوری ناشی از دیابت باشد، درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• اتخاذ یک رژیم غذایی متمرکز بر گوشت بدون چربی و غذاهای کمتر فرآوری شده
• انجام تمرینات قلبی مانند پیاده‌روی سریع یا شنا
• بررسی میزان قند خون به‌طور پیوسته
• مصرف داروهای دیابت مانند گلوکوفاژ (متفورمین) یا انسولین

اگر گلیکوزوری به دلیل دیابت بارداری باشد، درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• گنجاندن غذاهای مغذی در وعده‌های غذایی
• اضافه کردن فعالیت بدنی به برنامه روزانه
• استفاده از داروهای دیابت

وقتی بیماری مزمن کلیوی دلیل گلیکوزوری است، تمرکز بر درمان خود بیماری کلیوی است. این درمان می‌تواند از طریق اقداماتی مانند کنترل فشار خون و اجتناب از داروهایی باشد که می‌توانند به کلیه‌ها آسیب بیشتری وارد کنند.

اگر علت گلیکوزوری آسیب توبول کلیه باشد، درمان اختلال کلیوی نکته کلیدی است. گلیکوزوری کلیوی معمولاً نیازی به درمان ندارد. برای بیماری‌هایی مانند سندرم فانکونی، پزشک ممکن است بر مدیریت علائم و پیشگیری از عوارض تمرکز کند، زیرا هیچ درمانی برای این بیماری وجود ندارد. درمان شامل اجتناب از کم آبی با نوشیدن مایعات کافی است. جایگزینی الکترولیت‌های از دست رفته نیز ضروری است.

10

از 11

چگونه از گلیکوزوری جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از برخی بیماری‌های ارثی که باعث گلیکوزوری می‌شوند، مانند گلیکوزوری کلیوی خانوادگی یا سندرم فانکونی، ممکن نیست. به‌طور مشابه، دیابت نوع یک بیماری خودایمنی است. از آنجایی که هیچ علت یا درمان شناخته شده‌ای وجود ندارد، دیابت نوع 1 هم قابل پیشگیری نیست.

خوشبختانه گاهی اوقات می‌توان از سایر علل گلیکوزوری پیشگیری کرد. به عنوان مثال، می‌توانید از تبدیل پیش دیابت به دیابت نوع 2 جلوگیری کنید. راه‌های کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 عبارتند از:

• اگر به چاقی مبتلا هستید، چربی اضافی بدن خود را از از بین ببرید، زیرا حمل وزن اضافی احتمال ابتلا به دیابت نوع 2، بیماری قلبی و سکته را افزایش می‌دهد.
• از طریق ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، تمرینات قدرتی یا ورزش، از نظر بدنی فعال‌تر شوید
• پیروی از یک برنامه غذایی مغذی با تمرکز بر میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین بدون چربی
• ترک سیگار

قبل از بارداری، از دست دادن مقداری چربی بدن در صورت چاقی نیز می‌تواند به پیشگیری از دیابت بارداری در آینده کمک کند. این امر احتمال ابتلا به قند خون بالا و گلیکوزوری را در دوران بارداری کاهش می‌دهد.

برای جلوگیری از افزایش موقت قند خون ناشی از مصرف مقادیر زیاد کربوهیدرات، با تعادل مواد مغذی اضافه کنید. این بدان معناست که رژیم غذایی خود را طوری تنظیم کنید که غذاهای پر کربوهیدرات کمتری داشته باشد و حاوی سبزیجات، پروتئین‌های بدون چربی و غلات کامل بیشتر باشد.

11

از 11

عوارض

در صورت عدم درمان، بیماری‌هایی که باعث گلیکوزوری می‌شوند، ممکن است منجر به عوارض شوند. به عنوان مثال، افزایش مداوم میزان گلوکز خون ناشی از دیابت کنترل نشده ممکن است در نهایت منجر به موارد زیر شود:

• مشکل دید در شب
• کوری به دلیل آسیب شبکیه
• افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی
• زخم‌هایی که دیر التیام می‌یابند
• عفونت‌های مکرر
• آسیب عصبی
• آسیب کلیه
• سیستم ایمنی ضعیف شده