با وجود توافقات تجاری، تداوم محدودیت صادرات عناصر نادر خاکی چین نشان میدهد پکن قصد دارد از انحصار ۶۱ درصدی خود بهعنوان اهرمی دربرابر واشنگتن استفاده کند.
به گزارش سرویس لپتاپ و کامپیوتر تکناک، با وجود توافق آتشبس تجاری میان ایالات متحده و چین در اکتبر ۲۰۲۵، گزارشهای تازه نشان میدهند که محدودیت در تأمین عناصر نادر خاکی همچنان صنعت نیمهرسانا را زیر فشار قرار داده است. براساس گزارش خبرگزاری رویترز، تأمینکنندگانی که این مواد حیاتی را به تولیدکنندگان تراشه تحویل میدهند، با کمبود عرضه مواجهاند و شرکتهای آمریکایی برای دریافت مجوز صادرات برخی مواد مهم از چین با مشکل روبهرو شدهاند.
یکی از این مواد مهم اسکاندیوم است؛ عنصری ضروری برای تولید تراشههای نسل پنجم (5G) که در تلفنهای هوشمند و ایستگاههای پایه شبکههای سلولی کاربرد دارند. اگرچه بخش عمده اسکاندیوم ازطریق تأمینکنندگان ثالث تهیه میشود، دولت چین صادرکنندگان را ملزم کرده است برای دریافت مجوز صادرات، کاربران نهایی را بهطور دقیق اعلام کنند.
این الزام فقط به اسکاندیوم محدود نمیشود و تقریباً تمامی عناصر نادر خاکی با منشأ چینی را دربر میگیرد که در ساخت تراشههای منطقی ۱۴ نانومتری یا کوچکتر و تراشههای حافظه با ۲۵۶ لایه یا بیشتر استفاده میشوند.
چین نخستین بار در دسامبر ۲۰۲۴ محدودیتهایی بر صادرات مواد معدنی حیاتی اعمال کرد؛ اما گستردهترین و تأثیرگذارترین کنترلها در آوریل ۲۰۲۵ و در واکنش به تعرفههای اعمالشده دولت دونالد ترامپ اجرایی شد. این محدودیتها، تنها شامل مواد خام نیست؛ بلکه ابزارها و فناوریهای فراوری و پالایش را نیز دربر میگیرد. اقدام یادشده مانع از آن میشود که سایر کشورها بتوانند بهسرعت ظرفیتهای جایگزین ایجاد و کمبود ناشی از کنترلهای صادراتی چین را جبران کنند.
حدود یک ماه پساز توافق آتشبس میان واشنگتن و پکن، چین نخستین بسته از مجوزهای صادرات عناصر نادر خاکی را صادر کرد. بااینحال، این مجوزها به خریداران مشخصی اختصاص یافتهاند و کل صنعت را پوشش نمیدهند. این امر دسترسی برخی شرکتها به منابع مذکور را با تأخیر مواجه کرده است. در همین زمینه، برخی تولیدکنندگان آمریکایی تراشه از دولت فدرال درخواست حمایت کردهاند. یکی از مقامهای آمریکایی در گفتوگو با رویترز تصریح کرده است: «برآورد ما این است که دقیقاً صنعت نیمهرسانا هدف قرار گرفته است.»
پیشبینی میشود که این موضوع به یکی از محورهای اصلی گفتوگو میان دونالد ترامپ و شی جینپینگ در سفر برنامهریزیشده اواخر مارس و اوایل آوریل ۲۰۲۶ به پکن تبدیل شود؛ دیداری که میتواند بر آینده زنجیره تأمین جهانی نیمهرسانا تأثیرگذار باشد.
تحولات اخیر ژئوپلیتیکی وابستگی بالای ایالات متحده به چین در تأمین عناصر نادر خاکی را بیشازپیش آشکار کرده است. درحالحاضر، چین حدود ۶۱ درصد از عرضه جهانی این مواد را در اختیار دارد و بهدلیل پیشگامی در استخراج و فراوری و پالایش، از مزیت رقابتی مهمی برخوردار است. در واکنش به این شرایط، دولت آمریکا درحال برنامهریزی برای ایجاد ذخیره راهبردی مواد معدنی حیاتی است؛ اقدامی مشابه تشکیل ذخایر راهبردی نفت در سال ۱۹۷۵ پساز شوکهای قیمتی ناشی از تحریم نفتی اوپک در سالهای ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴.
همچنین، ابتکار «پکس سیلیکا» با هدف کاهش وابستگی زنجیره تأمین نیمهرسانا به چین راهاندازی شده و هند نیز بهتازگی به این طرح پیوسته است. وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) نیز اعلام کرده است که قصد دارد از فناوری هوش مصنوعی برای تعیین قیمتهای مرجع عناصر نادر خاکی استفاده کند. این اقدام با هدف مقابله با دستکاری قیمتی چین انجام میشود.
تامزهاردور مینویسد که درمجموع، تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی نشان میدهد عناصر نادر خاکی به سطحی از اهمیت راهبردی همتراز با نفت رسیدهاند و کنترل آنها میتواند معادلات قدرت در اقتصاد و فناوری جهانی را دگرگون کند. بااینحال، کارشناسان معتقدند که تلاش آمریکا و متحدانش برای توسعه منابع جایگزین، فرایندی زمانبر خواهد بود و ممکن است سالها یا حتی دههها طول بکشد تا وابستگی به چین کاهش معناداری یابد.
