سرمایهگذاری بلندمدت در زیرساختهای هوش مصنوعی توسط پنج غول فناوری آمریکا حدود ۱.۶۵ تریلیون دلار «بدهی پنهان» برای آنها به همراه داشته است.
به گزارش سرویس کسب و کار تکناک، سرمایهگذاری بیسابقه شرکتهای بزرگ فناوری آمریکا در زیرساختهای هوش مصنوعی، ابعاد تازهای از ریسکهای مالی این صنعت را آشکار کرده است. بررسی تازه روزنامه ژاپنی نیکی (Nikkei) نشان میدهد پنج شرکت بزرگ فناوری آمریکا مجموعاً حدود ۱.۶۵ تریلیون دلار تعهدات مالی خارج از ترازنامه یا همان «بدهی پنهان» ایجاد کردهاند؛ رقمی که از مجموع بدهی رسمی ثبتشده این شرکتها نیز بیشتر است. تحلیلگران هشدار میدهند که اگر رشد بازار هوش مصنوعی مطابق پیشبینیها پیش نرود، این تعهدات میتوانند در سالهای آینده به یکی از بزرگترین چالشهای مالی صنعت فناوری تبدیل شوند.
بر اساس گزارش نیکی، این روزنامه با بررسی یادداشتهای توضیحی صورتهای مالی شرکتهای آلفابت، مایکروسافت، آمازون، متا و اوراکل به این نتیجه رسیده است که مجموع تعهدات ثبتنشده این شرکتها به حدود ۱.۶۵ تریلیون دلار رسیده است. این رقم از مجموع بدهی رسمی حدود ۱.۳۵ تریلیون دلاری این پنج شرکت نیز فراتر میرود و تنها طی چهار سال گذشته حدود هشت برابر افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان میدهد رقابت برای توسعه هوش مصنوعی هزینههای بسیار سنگینی را به غولهای فناوری تحمیل کرده است.
بدهی پنهان به تعهدات مالی آیندهای گفته میشود که هنوز در بخش بدهیهای ترازنامه ثبت نشدهاند. این تعهدات معمولاً از قراردادهای خرید تجهیزات، ساخت مراکز داده، اجاره بلندمدت یا توافقهای سرمایهگذاری ناشی میشوند. طبق استانداردهای حسابداری، تا زمانی که دارایی تحویل داده نشود یا پروژه به مرحله بهرهبرداری نرسد، این هزینهها به عنوان بدهی رسمی در ترازنامه ثبت نمیشوند و تنها در یادداشتهای انتهایی گزارشهای مالی به آنها اشاره میشود.
اگرچه این شیوه کاملاً مطابق مقررات حسابداری است، اما تصویر واقعی از میزان تعهدات مالی شرکتها را تا حدی پنهان میکند. به همین دلیل کارشناسان از این نوع تعهدات با عنوان «بدهی نامرئی» یا «بدهی پنهان» یاد میکنند، چرا که سرمایهگذاران تنها با مطالعه دقیق یادداشتهای مالی میتوانند از ابعاد واقعی آن آگاه شوند.
رقابت شدید در حوزه هوش مصنوعی، شرکتهای بزرگ فناوری را به سمت خرید انبوه پردازندههای گرافیکی پیشرفته و توسعه مراکز داده عظیم سوق داده است. افزایش تقاضا برای آموزش مدلهای زبانی بزرگ و سامانههای هوش مصنوعی مولد باعث شده است که این شرکتها میلیاردها دلار برای خرید تراشههای پیشرفته و توسعه زیرساختهای پردازشی هزینه کنند.
با وجود این، برای جلوگیری از افزایش سریع بدهیهای ثبتشده، بسیاری از این سرمایهگذاریها از طریق قراردادهای خرید بلندمدت یا قراردادهای اجاره تأمین میشوند. در این روش، شرکتها متعهد به پرداخت مبالغ هنگفت در سالهای آینده هستند، اما این تعهدات تا زمان تکمیل پروژه در ترازنامه ظاهر نمیشوند.
در میان این پنج شرکت، متا بیشترین میزان بدهی پنهان را در حوزه هوش مصنوعی در اختیار دارد. بر اساس تحلیل نیکی، تعهدات مالی خارج از ترازنامه متا به حدود ۴۲۰ میلیارد دلار رسیده که تقریباً ۲.۸ برابر بدهی رسمی این شرکت است.
شرکت متا در حال توسعه یکی از بزرگترین مراکز داده هوش مصنوعی خود در ایالت لوئیزیانا با همکاری شرکت Blue Owl Capital است. ارزش این پروژه بیش از ۵۰ میلیارد دلار برآورد میشود. متا تنها حدود ۲۰ درصد سرمایه اولیه پروژه را پرداخت کرده و قرار است پس از تکمیل، مرکز داده را اجاره کند. با وجود این، گزارشها نشان میدهد این شرکت پذیرفته است در صورت شکست این همکاری، تمام زیانهای پروژه را تضمین کند. این تعهد مالی در ترازنامه رسمی متا منعکس نشده و تنها در یادداشتهای گزارش مالی قابل مشاهده است.
شرکت اوراکل نیز طی چهار سال اخیر رشد چشمگیری در تعهدات مالی خود تجربه کرده است. بدهی پنهان این شرکت اکنون به حدود ۲۷۳.۳ میلیارد دلار رسیده است که نسبت به چهار سال قبل حدود ۳۰ برابر افزایش نشان میدهد و بخش قابل توجهی از این سرمایهگذاریها به پروژه «استارگیت» اختصاص یافته است؛ پروژهای عظیم برای ساخت مراکز داده هوش مصنوعی که با مشارکت شرکت OpenAI در حال اجرا است و به زیرساخت پردازشی بسیار گستردهای نیاز دارد.
تحلیلگران معتقد هستند بزرگترین خطر زمانی ایجاد میشود که رشد تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی کمتر از پیشبینیهای فعلی باشد. در چنین شرایطی، مراکز داده جدید ممکن است با ظرفیت کامل مورد استفاده قرار نگیرند و درآمد حاصل از آنها نتواند هزینه تعهدات سنگین شرکتها را پوشش دهد.
یکی از کارشناسان صنعت فناوری در گفتوگو با نیکی توضیح داده است که برخلاف ساختمانهای تجاری که معمولاً ارزش خود را در طول زمان حفظ میکنند، مراکز داده هوش مصنوعی به تراشههایی وابسته هستند که به دلیل سرعت بالای پیشرفت فناوری، خیلی زود ارزش خود را از دست میدهند. اگر میزان استفاده از این مراکز کاهش پیدا کند، شرکتها ناچار خواهند شد هزینههای سنگینی به دلیل کاهش ارزش داراییهای خود ثبت کنند؛ موضوعی که میتواند سودآوری آنها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
با وجود این، مدیران غولهای فناوری همچنان نسبت به آینده بازار هوش مصنوعی خوشبین هستند. آمارها نشان میدهد تا پایان ماه مارس، مجموع سفارشهای معوق خدمات ابری و پروژههای مرتبط در شرکتهای مایکروسافت، آمازون و آلفابت به حدود ۱.۴۵ تریلیون دلار رسیده است. این شرکتها معتقد هستند رشد استفاده از هوش مصنوعی در سالهای آینده ادامه خواهد داشت و سرمایهگذاریهای فعلی در نهایت بازده اقتصادی قابل توجهی ایجاد خواهد کرد.
«مت گارمن»، مدیرعامل Amazon Web Services (AWS) نیز تأکید کرده است که سرمایهگذاریهای این شرکت در زیرساختهای هوش مصنوعی بر پایه تقاضای واقعی بازار انجام شده است و ماهیت سفتهبازانه ندارد. هرچند، گزارش نیکی نشان میدهد موفقیت این سرمایهگذاریهای عظیم بیش از هر زمان دیگری به رشد پایدار تقاضای جهانی برای هوش مصنوعی وابسته شده است و هرگونه کاهش در این روند میتواند پیامدهای مالی گستردهای برای بزرگترین شرکتهای فناوری جهان به همراه داشته باشد.
