فهرست مطالب
طبق دادههای RootData، بازار کریپتو در موجی از ورشکستگی و تعطیلی پروژهها قرار گرفته است و بیش از ۱۰۰ پروژه فعال در سال ۲۰۲۶ یا تعطیل شدهاند یا درخواست ورشکستگی دادهاند یا بدون اعلام رسمی برای همیشه ناپدید شدهاند.
به گزارش سرویس ارز دیجیتال تکناک، این روند در ماههای اخیر شتاب گرفته است. تنها در یک هفته از اواخر ژوئیه، چهار شرکت مطرح در بازار کریپتو از جمله BitMEX، BitMart، Movement Labs و Storj Labs پایان فعالیت یا اقدامات مرتبط با ورشکستگی خود را اعلام کردند. موج خروج از بازار تقریبا تمام لایههای صنعت کریپتو از صرافیها و کیف پولهای دیجیتال گرفته تا پروتکلهای وامدهی دیفای، بازارهای NFT و بلاکچینهای لایه اول را دربر گرفته است. حتی Moonbeam، یکی از پاراچینهای اکوسیستم پولکادات، در ۳۱ ژوئیه برای همیشه خاموش شد و کاربرانی که پیش از توقف شبکه، داراییهای خود را منتقل نکرده بودند با خطر گیر افتادن سرمایه مواجه شدند.
همزمان، اکوسیستم لایه دوم اتریوم نیز پس از رشد سریع سالهای گذشته وارد مرحله کوچکسازی شده است. شبکههای لایه دوم در سال ۲۰۲۳ به دلیل پیشرفت فناوریهای مقیاسپذیری رشد چشمگیری را تجربه کردند؛ فناوریهایی که هزینه تراکنشها را کاهش دادند و امکان ایجاد بلاکچینهای اختصاصی را برای شرکتها سادهتر کردند. این شبکهها تراکنشها را خارج از زنجیره اصلی اتریوم پردازش و تجمیع میکنند، سپس به شبکه اصلی بازمیگردانند؛ روشی که امکان ارائه تراکنشهای سریعتر و ارزانتر را بدون از دست دادن امنیت اتریوم فراهم میکند. با وجود این، سادهتر شدن فرایند ساخت شبکههای جدید باعث شد تعداد لایه دومهای عمومی به سرعت افزایش پیدا کند و بازاری اشباع از پروژههای مشابه و بدون تمایز شکل بگیرد.
حتما بخوانید: زنگ خطر برای رمزارزها؛ فروپاشی بنیانهای رمزنگاری زودتر از انتظار
بن فیش، مدیرعامل Espresso Systems در گفتوگو با CoinDesk عنوان کرد: «تعداد لایه دومهای عمومی بیش از حد زیاد شد؛ پروژههایی که از نظر محصولی چندان منطقی نیستند، زیرا دلیلی برای داشتن نسخههای متعدد از یک فناوری مشابه وجود ندارد. اکنون شاهد مرحله ادغام و تثبیت لایه دومهای عمومی هستیم.» به گفته کارشناسان صنعت، این موج تعطیلی و ورشکستگی بخشی از یک تغییر ساختاری بزرگتر در بازار کریپتو است و تنها به چالشهای مربوط به شبکههای مقیاسپذیری اتریوم محدود نمیشود. بازار ارزهای دیجیتال در حال عبور از مرحلهای است که پروژههای ضعیف و فاقد مزیت رقابتی حذف میشوند و تنها بازیگران قدرتمندتر باقی خواهند ماند.
اکنون موج ادغام و ورشکستگی در سراسر بازار کریپتو جریان دارد و این روند تنها به شبکههای لایه دوم محدود نمیشود؛ بلکه پروتکلهای دیفای، صرافیهای غیرمتمرکز و شرکتهای زیرساختی را نیز دربر گرفته است. فعالان صنعت معتقد هستند این اتفاق نشانهای از بلوغ بازار رمزارزها است. مارک اولشفسکی، همبنیانگذار شبکه لایه دوم Celo در گفتوگو با CoinDesk بیان کرد: «شبکههایی که از این دوره عبور خواهند کرد، همانهایی هستند که کاربران واقعا از آنها استفاده میکنند و به آنها نیاز دارند.» نیک پاکرین، بنیانگذار Coin Bureau در پستی در شبکه اجتماعی X نوشت: «برای هر پروژهای در بازار کریپتو که خبر تعطیلی یا ورشکستگی آن منتشر میشود، احتمالا ۱۰ پروژه دیگر وجود دارند که در سکوت همین مسیر را طی میکنند. شاید این همان تخریب خلاقانهای باشد که چرخه بعدی بازار را شکل خواهد داد.»
برای مطالعه بیشتر: آسیبپذیری Coldcard اعتماد به کیفپولهای سختافزاری بیتکوین را تهدید می کند
اورکون ماهیر کیلیچ، مدیرعامل و همبنیانگذار Chainway Labs، شرکت توسعهدهنده لایه دوم بیتکوین Citrea معتقد است موج تعطیلی پروژهها نتیجه طبیعی بلوغ بازار است؛ بازاری که در آن جذب سرمایه دشوارتر شده است و سرمایهگذاران با دقت بیشتری پروژهها را انتخاب میکنند. کیلیچ به CoinDesk گفت: «هر کسبوکار دلایل خاص خود را برای توقف فعالیت دارد و مشکلات متفاوتی پشت هر تعطیلی وجود دارد. اما روند فعلی نشاندهنده یک مشکل ذاتی در اکوسیستم لایه دوم نیست. بازار و فناوری در حال پختهتر شدن هستند، سرمایهگذاریها کاهش یافتهاند و محتاطانهتر شدهاند و در نهایت تنها پروژههایی با مدل کسبوکار پایدار و تعریف روشن از نیاز بازار دوام خواهند آورد.»
او تاکید کرد که چنین چرخهای در بسیاری از حوزههای فناوری دیده میشود و مختص کریپتو نیست. وی بیان کرد: «الگوی تعطیلی و ادغام در فناوری موضوع جدیدی نیست؛ نمونه مشابه آن را پس از ترکیدن حباب اینترنت مشاهده کردیم و احتمالا به زودی همین روند را در حوزه هوش مصنوعی نیز خواهیم دید.» کیلیچ معتقد است این دوره ورشکستگی، در نهایت اکوسیستم و بازار کریپتو را سالمتر خواهد کرد. او گفت: «ادغام و تثبیت در کوتاهمدت دردناک است، اما در بلندمدت به نفع صنعت خواهد بود. این روند دوباره تمرکز بازار را به سمت حفظ کاربران و استفاده واقعی بازمیگرداند. شبکههایی که تصور میکردند کاربران به دلیل فناوری بهتر به آنها مهاجرت میکنند، اکنون در حال تعطیلی یا ادغام هستند. بازیگران باقیمانده، پروژههایی خواهند بود که بتوانند کاربران را در همان محیطی جذب و حفظ کنند که اکنون حضور دارند.»
لورنزو والنته، مدیر تحقیقات Ark Invest نیز تاکید کرد که بازار کریپتو وارد بزرگترین دوره ادغام تاریخ خود شده است. او در پستی در X نوشت: «به اعتقاد من، کریپتو عمیقترین مرحله تثبیت خود را تجربه میکند؛ مرحلهای که بسیار گستردهتر از بازارهای نزولی گذشته است. ساختار بازار تغییر کرده است، سرمایهگذاران بسیار گزینشیتر شدهاند و تیمها و صرافیهایی که از تناسب واقعی محصول با بازار برخوردار نیستند، در حال حذف شدن هستند.» همچنین والنته اشاره کرد که تمرکز درآمد در تقریبا تمام بخشهای اکوسیستم کریپتو، از اپلیکیشنها و میانافزارها گرفته تا شبکههای لایه اول، به بالاترین سطح خود رسیده است. طبق دادههای او، دو پروژه Hyperliquid و Pump.fun بهتنهایی ۶۷ درصد از کل درآمد اپلیکیشنهای کریپتویی را به خود اختصاص دادهاند، که نشانهای از تغییر ساختار بازار به سمت تعداد محدودی از بازیگران قدرتمندتر محسوب میشود.
موج ورشکستگی در بازار کریپتو در سال ۲۰۲۶ از نظر ماهیت با فروپاشی بزرگ سال ۲۰۲۲ تفاوت اساسی دارد. در آن دوره، ترکیبی از کلاهبرداری، بدهیهای اهرمی و وابستگیهای مالی متقابل باعث شد پروژههایی مانند Terra، Celsius و FTX در مدت کوتاهی سقوط کنند. اما بحران فعلی ناشی از یک عامل واحد نیست، بلکه نتیجه یک اصلاح گسترده در کل صنعت است که در حال از بین بردن خوشبینی افراطی شکلگرفته پس از آغاز ریاستجمهوری دونالد ترامپ، رئیسجمهور حامی رمزارزها در آمریکا، در سال ۲۰۲۵ است.
01
از 04مدل درآمدی، عامل اصلی ورشکستگی در بازار کریپتو
بخش بزرگی از پروژههایی که امروز در حال خاموش شدن هستند، هیچگاه مدل درآمدی سنتی و پایدار نداشتند. این پروژهها هزینه توسعهدهندگان را با توکن پرداخت میکردند، برای جذب نقدینگی از مشوقهای توکنی استفاده میکردند و حتی هزینه ممیزیهای امنیتی را با همین داراییها تامین میکردند. این مدل تا زمانی جواب میداد که ارزش دلاری توکنها ثابت باقی بماند؛ اما سقوط ۷۰ تا ۹۰ درصدی بسیاری از آلتکوینها در بازار نزولی اخیر، تمام برآوردهای مربوط به ذخیره مالی و زمان دوام پروژهها را بیاعتبار کرد.
یکی از نمونههای قابل توجه Tally است؛ پلتفرمی که ابزارهای حاکمیتی برای بیش از ۵۰۰ پروتکل از جمله Uniswap، Arbitrum و ENS فراهم میکرد، بیش از یک میلیارد دلار پرداخت را پردازش میکرد و در تامین امنیت دهها میلیارد دلار دارایی روی زنجیره نقش داشت. هرچند، این سابقه نیز برای بقای آن کافی نبود. دنیسون برترام، همبنیانگذار Tally، هنگام اعلام تعطیلی پروژه گفت: «در حال حاضر هنوز یک کسبوکار سرمایهگذاریشده در حوزه ابزارهای حاکمیتی برای پروتکلهای غیرمتمرکز شکل نگرفته است.»
خبر پیشنهادی: هکر متهم به سرقت رمزارز از طریق بازیهای جعلی استیم بازداشت شد
Step Finance، یکی از پلتفرمهای شناختهشده تحلیل و مدیریت دارایی در شبکه سولانا نیز با وجود جذب سرمایه کافی برای توسعه یک محصول واقعی، نتوانست ادامه دهد. در ژانویه، یک حمله فیشینگ به دستگاه یکی از مدیران منجر به سرقت ۲۶۱٬۸۵۴ واحد SOL به ارزش تقریبی ۳۵ میلیون دلار از کیف پول چندامضایی این پروژه شد. با وجود تلاش تیم برای یافتن راههای نجات، از جذب سرمایه جدید گرفته تا مذاکره برای واگذاری شرکت، هیچ راهکاری عملی نشد و پلتفرم در فوریه تعطیل شد.
Everclear، پروتکل تسویه میانزنجیرهای که حجم تراکنش ماهانه آن به ۵۰۰ میلیون دلار رسیده بود نیز در نهایت با کمبود منابع مالی مواجه شد. تیم توسعهدهنده این پروژه اعلام کرد: «با وجود دستیابی به حجم ماهانه ۵۰۰ میلیون دلار، بخش حلکنندههای میانزنجیرهای هرگز به عمق تجاری مورد نیاز ما دست پیدا نکرد.» این شرکت پس از تغییر مسیر به مدل B2B2C و امضای قرارداد با چند شریک بزرگ صنعتی، انتظار داشت این همکاریها سریعتر فعال شوند؛ اما زمان طولانی راهاندازی آنها باعث شد منابع مالی پیش از رسیدن به درآمد کافی تمام شود. وجه مشترک تمام این شکستها، یک الگوی مشخص است: پروژههایی با میزان استفاده بالا اما بدون درآمد پایدار، که خزانه آنها کاملا به توکنهایی وابسته بود که در یک سقوط شدید قیمتی قرار داشتند.
02
از 04نقش هکرها در بحران ورشکستگی بازار کریپتو
در کنار موج گسترده تعطیلی پروژهها، صنعت دیفای نیز شدیدترین دوره حملات امنیتی تاریخ خود را تجربه میکند. بر اساس گزارش Blockaid، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۱ میلیارد دلار دارایی در حملات روی زنجیره از دست رفته است؛ رقمی که از کل خسارتهای ثبتشده در سال ۲۰۲۵ فراتر میرود. آوریل ۲۰۲۶ از نظر تعداد حملات سایبری، بدترین ماه تاریخ بازار کریپتو بود. برآوردهای TRM Labs نشان میدهد عوامل مرتبط با کره شمالی در نیمه اول ۲۰۲۶ مسئول ۶۶ درصد از کل خسارتهای ناشی از هکهای کریپتویی بودهاند؛ سهمی که نسبت به ۶۴ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و در مقایسه با کمتر از ۱۰ درصد در ابتدای دهه جاری، رشد چشمگیری داشته است. افزایش سطح پیچیدگی این حملات باعث شده است هزینه تامین امنیت به حدی برسد که بسیاری از پروتکلهای متوسط دیگر قادر به تحمل آن نباشند.
تفاوت اصلی این چرخه با دورههای قبلی، شرایط پس از وقوع هک است. در گذشته، جامعه کاربران وارد عمل میشد، خزانه پروژهها زیانها را پوشش میداد و بسیاری از پروتکلها فرصت بازگشت پیدا میکردند. اما در سال ۲۰۲۶، خزانههای مبتنی بر توکن به دلیل سقوط بازار، بخش زیادی از ارزش خود را از دست دادهاند و سرمایهگذاران خطرپذیر نیز دیگر با همان سرعت گذشته برای نجات پروژههای آسیبدیده وارد عمل نمیشوند. در کنار این مسئله، بحران نقدینگی نیز همچنان ادامه دارد. پس از نابودی ۱۹ میلیارد دلار موقعیت اهرمی در ماه اکتبر، بازار هنوز به شرایط عادی بازنگشته است و توکنهای آلتکوین همچنان در برابر نوسانات شدید و موجهای فروش ناگهانی ناشی از کوچکترین اخبار منفی آسیبپذیر هستند.
03
از 04بحران پروتکلهای «زامبی»
تعطیلی یک پروتکل همیشه به معنای پایان واقعی آن نیست. زمانی که تیم توسعهدهنده از بین میرود یا شرکت پشت پروژه ورشکست میشود، قراردادهای هوشمند منتشرشده همچنان روی بلاکچین فعال باقی میمانند و کد آنها بدون دخالت انسانی به حیات خود ادامه میدهد. نمونه این مشکل در ژوئیه با حمله ۶ میلیون دلاری به Lazy Summer Protocol آشکار شد؛ حملهای که ریشه آن به Stream Finance بازمیگشت، پروتکلی که در نوامبر ۲۰۲۵ از کار افتاده بود. هشت ماه پس از خاموشی Stream Finance، بخشهایی از کد حلنشده این پروژه تبدیل به نقطه ورود مهاجمان به یک پروتکل فعال شد. تعطیلی Moonbeam نیز نمونه واضحی از همین چالش است. این شبکه در ۳۱ ژوئیه تولید بلاک را متوقف کرد و تمام داراییهایی که همچنان در پروتکلهای دیفای این شبکه، از جمله موقعیتهای موجود در Moonwell، قفل شده بودند، عملاً بدون دسترسی باقی ماندند. قراردادها همچنان روی شبکه وجود دارند، اما دیگر تیمی برای مدیریت، بهروزرسانی یا اصلاح آنها وجود ندارد.
بیشتر بخوانید: خریداران میمکوین ترامپ ۳.۸ میلیارد دلار ضرر کردند
این مشکل تنها به کاربران دارای داراییهای مسدودشده محدود نمیشود. کارشناسان امنیتی هشدار دادهاند قراردادهای رهاشده معمولا شامل آسیبپذیریهایی هستند که پیش از تعطیلی تیم توسعهدهنده، به دلیل کمبود منابع یا تغییر اولویتها اصلاح نشدهاند. علاوه بر این، گزارشهای حسابرسی امنیتی نیز فقط وضعیت یک نسخه مشخص از کد را در یک بازه زمانی مشخص بررسی میکنند و تضمینی برای امنیت دائمی قراردادها ارائه نمیدهند. با افزایش تعداد پروژههای ورشکستگی در بازار کریپتو، تعداد قراردادهای هوشمند فعال اما بدون توسعهدهنده و مسئول مشخص در شبکههای بزرگ نیز در حال افزایش است؛ پدیدهای که میتواند یکی از چالشهای امنیتی مهم نسل بعدی بلاکچینها باشد.
04
از 04چه پروژههایی دوام آوردهاند؟
وجه مشترک پروتکلهایی که نهتنها توانستهاند از بازار نزولی جان سالم به در ببرند، بلکه در همین دوره رشد کنند، یک نکته ساده اما حیاتی است؛ مدل درآمدی آنها بر پایه درآمد واقعی دلاری است و براساس افزایش ارزش توکن اختصاصی پروژه نیست. Hyperliquid، صرافی غیرمتمرکز معاملات قراردادهای پرپچوال در ۳۰ ژوئن از یک میلیارد دلار درآمد کارمزدی تجمعی عبور کرد؛ دستاوردی که کمتر از دو سال پس از راهاندازی و در میانه یک بازار نزولی کریپتو به دست آمد. جالب اینکه حجم معاملات این پلتفرم با وجود افت کلی بازار افزایش یافت و Hyperliquid اکنون حدود ۷۰ درصد از بازار معاملات پرپچوال غیرمتمرکز را در اختیار دارد.
Aave، یکی از بزرگترین پروتکلهای وامدهی در حوزه دیفای، تا ژوئیه ۲۰۲۶ بیش از ۱۲ میلیارد دلار سپرده مدیریت میکرد و درآمد سالانه آن از کارمزدهای وامدهی از مرز ۱۰۰ میلیون دلار عبور کرده بود. این پروتکل حتی در دوره بحران شدید ماه آوریل نیز پایدار ماند؛ زمانی که حمله به Kelp DAO باعث خروج ۸.۴ میلیارد دلار سرمایه از بازار شد. Ether.fi، یکی از پروتکلهای مطرح لیکوئید ریاستیکینگ، پیش از آغاز موج نزولی بازار تلاش کرد وابستگی خود به یک منبع درآمد را کاهش دهد. کارت نقدی مبتنی بر رمزارز این شرکت اکنون حدود نیمی از درآمد پروتکل را تأمین میکند و کارمزدهای تراکنشی آن در سهماهه دوم ۲۰۲۶ با ثبت رکورد ۲.۷۲ میلیون دلار همراه شد. ارزش کل داراییهای قفلشده در این پروتکل نیز به ۷.۸ میلیارد دلار رسیده است.
با وجود این، موفقترین بازماندگان بازار پروژههایی با پیچیدهترین فناوری، بیشترین سرمایه جذبشده یا بزرگترین جامعه کاربری نیستند. عامل اصلی موفقیت آنها سادهتر است: آنها محصولی ساختهاند که کاربران واقعا به آن نیاز دارند و حاضر هستند برای استفاده از آن هزینه پرداخت کنند.
