وزیر دفاع هلند اعلام کرد سامانه نرمافزاری کامپیوتر مرکزی هواپیمای جنگنده F-35 را میتوان مانند آیفون جیلبریک کرد. این اظهارات همزمان با افزایش نگرانی برخی متحدان اروپایی درباره وابستگی عملیاتی به آمریکا مطرح شد.
به گزارش سرویس فناوری تکناک، گایس توینمان، وزیر دفاع هلند، در گفتوگو با پادکست «Boekestijn en de Wijk» از شبکه BNR Nieuwsradio اعلام کرد در صورت نیاز میتوان رایانه مرکزی جنگنده F-35 را مشابه یک تلفن همراه باز کرد و نرمافزارهای شخص ثالث را روی آن نصب کرد. او گفت شاید نباید این موضوع را مطرح کند، اما از نظر فنی چنین کاری امکانپذیر است.
توینمان که از سال 2024 مسئولیت وزارت دفاع هلند را بر عهده دارد، توضیح بیشتری درباره سازوکار این فرایند ارائه نکرد. او همچنین مشخص نکرد که آیا چنین اقدامی به معنای وجود آسیبپذیری سایبری در این جنگنده است یا صرفاً اشارهای نظری به گزینههای احتمالی در آینده دارد. مقامهای برنامه مشترک هواپیمای جنگنده F-35 و شرکت لاکهید مارتین تاکنون واکنش رسمی به این اظهارات منتشر نکردهاند.
بخوانید: دولت ترامپ در حال بررسی فروش جنگنده F-35 به عربستان سعودی است
هواپیمای جنگنده F-35 بهگونهای طراحی شده است که کاربران خارجی در زمینه تغییر نرمافزار و سامانههای پشتیبانی زمینی با محدودیتهای جدی مواجه باشند. تقریباً تمام بهروزرسانیهای نرمافزاری این هواپیما از طریق یک شبکه ابری اختصاصی انجام میشود. نسخه اولیه این شبکه «سامانه اطلاعات لجستیکی خودکار» یا ALIS بود که بعدها به دلیل مشکلات فنی و عملکردی، جای خود را به «شبکه یکپارچه دادههای عملیاتی» یا ODIN داد. روند انتقال کامل به ODIN هنوز ادامه دارد.
این شبکهها تنها مسئول نصب بهروزرسانیهای نرمافزاری نیستند. آنها دادههای لجستیکی، اطلاعات تعمیر و نگهداری و همچنین بستههای داده مأموریتی را مدیریت میکنند. بستههای داده مأموریتی شامل اطلاعات بسیار حساس درباره سامانههای پدافند هوایی دشمن، مشخصات تهدیدات و تاکتیکهای عملیاتی هستند. این دادهها پیش از پرواز روی جنگنده بارگذاری میشوند و پس از انجام مأموریت نیز اطلاعات جمعآوریشده از هواپیما تخلیه و تحلیل میشود.
کارشناسان نظامی تأکید میکنند بسته داده برنامهریزی مأموریت یکی از عوامل اصلی بقاپذیری هواپیمای جنگنده F-35 در میدان نبرد است. سامانه رایانهای جنگنده با استفاده از ترکیب اطلاعات حسگرها، قابلیتهای پنهانکاری، جنگ الکترونیک و برد تسلیحات، مسیر بهینه ورود به منطقه دشمن را تعیین میکند. در صورت نبود این دادهها، توان عملیاتی جنگنده و خلبان بهطور محسوسی کاهش مییابد و خطر رهگیری و هدف قرار گرفتن افزایش پیدا میکند.
برای مطالعه: مقایسه جنگنده F-35 لایتنینگ ۲ آمریکا با J-35 چین؛ نبرد غولهای نسل پنجمی
تا امروز، اسرائیل تنها کشوری است که اجازه نصب نرمافزارهای بومی روی نسخه F-35I خود را دریافت کرده است. این کشور همچنین توانایی انجام تعمیرات سطح کارخانهای را بهصورت مستقل دارد و میتواند بخشی از عملیات خود را خارج از شبکه ALIS و ODIN انجام دهد. سایر کاربران خارجی چنین سطحی از استقلال را در اختیار ندارند.
در سالهای گذشته، برخی کشورها از جمله هلند برای حفاظت از اطلاعات حساس ملی، بخشهایی از فرایند بازبرنامهریزی نرمافزار را از شبکه اصلی جدا کردهاند. با این حال، این فعالیتها همچنان در خاک آمریکا و تحت نظارت ارتش ایالات متحده و شرکت لاکهید مارتین انجام میشود. این وابستگی ساختاری باعث شده است بحث درباره میزان استقلال عملیاتی کاربران خارجی هواپیمای جنگنده F-35 همواره مطرح باشد.
پیشتر گزارشهایی درباره وجود یک «کلید امحا» مخفی در هواپیمای جنگنده F-35 منتشر شده بود که به ادعای برخی منابع میتوانست از راه دور جنگنده را غیرفعال کند. این ادعاها هرگز تأیید رسمی نشد. با این حال، تحلیلگران تأکید میکنند حتی بدون چنین قابلیتی، قطع پشتیبانی فنی، لجستیکی و تأمین قطعات میتواند بهسرعت ناوگان هواپیمای جنگنده F-35 هر کشور را زمینگیر کند. زنجیره تأمین این جنگنده بهشدت به ساختارهای آمریکامحور و مقررات صادراتی ایالات متحده وابسته است.
بخوانید: آزمایش موفقیتآمیز جنگنده F-35B بریتانیا با موشک Meteor
هرگونه اقدام برای جیلبریک سامانههای هواپیمای جنگنده F-35 میتواند پیامدهای حقوقی و سیاسی جدی به همراه داشته باشد. شرکت لاکهید مارتین ممکن است چنین اقدامی را نقض قرارداد تلقی کند و دولت آمریکا نیز میتواند در واکنش، صادرات قطعات و خدمات پشتیبانی را محدود کند. در چنین شرایطی حتی اگر نرمافزار جنگنده باز شود، نبود قطعات و خدمات نگهداری میتواند هواپیماها را عملاً غیرقابل استفاده کند.
با وجود این بحثها، توینمان در همان گفتوگو تأکید کرد هواپیمای جنگنده F-35 در وضعیت کنونی نیز نسبت به بسیاری از جنگندههای دیگر برتری دارد. او گفت حتی اگر بهروزرسانیهای جدیدی دریافت نشود، این هواپیما همچنان از نظر فناوری و توان رزمی در سطح بالایی قرار دارد.
اظهارات وزیر دفاع هلند بار دیگر موضوع وابستگی متقابل میان آمریکا و کاربران خارجی هواپیمای جنگنده F-35 را برجسته کرده است. در حالی که تنشهای سیاسی میان واشنگتن و برخی متحدان افزایش یافته است، پرسش درباره امکان استقلال نرمافزاری و عملیاتی این جنگنده همچنان بیپاسخ مانده و جزئیات عملی مفهوم «جیلبریک هواپیمای جنگنده F-35 » روشن نشده است.
