چین با دکتری عملی دانشجویان را به جای پایان‌نامه به نوآوری صنعتی ملزم می‌کند + تصویر

01

از 06

چاپ کن یا بمیر!

برای فهم چرایی بازنگری رادیکال چین در الزامات دوره دکتری، باید به انبوه مقالاتی نگریست که اکنون به باری سنگین بر دوش نظام علمی این کشور تبدیل شده‌اند. دانشگاه‌های چین طی سال‌های گذشته، یک شاخص را به معیار اصلی موفقیت تبدیل کردند که کمیت تولید علمی است. گزارش‌ها در سال ۲۰۲۲ تایید کرد که چین از نظر حجم خروجی پژوهشی و شمار مطالعات «پراستناد» از ایالات متحده پیشی گرفته است. این دستاورد در نگاه نخست یک پیروزی تاریخی به‌نظر می‌رسید، اما پشت ارقام خیره‌کننده استنادها، نوعی فرسایش ساختاری نهفته بود که اکنون دولت با شتاب در پی مهار آن است.

بیشتر بخوانید: هوش مصنوعی تقلب را آسان می‌کند؛ بی‌توجهی شرکت‌ها به مشکلات دانش‌آموزان

فرهنگ “publish or perish” در چین (جایی که پاداش‌های نقدی و عناوین حرفه‌ای به تعداد مقالات وابسته است) زمینه‌ساز شکل‌گیری بازار سیاه گسترده‌ای موسوم به «کارخانه‌های مقاله» شد. این شبکه‌های پنهان، مقالات سفارشی، داده‌های جعلی و حتی سهم نویسندگی را به پژوهشگران عرضه می‌کردند. تحقیقات نشان داده است که این مجموعه‌ها با سازوکاری مشابه شرکت‌های رسمی فعالیت و در ازای دریافت هزاران دلار، انتشار مقاله در نشریات معتبر را تضمین می‌کردند.

دولت مرکزی چین در سال ۲۰۲۰ اعلام کرد که شمار مقالات دیگر «تنها» مبنای ارتقا نخواهد بود؛ هم‌زمان پاداش‌های نقدی برای انتشار حذف شد و برای پژوهشگرانی که در چنین تخلفاتی نقش داشته باشند، محرومیت سه تا پنج‌ساله از درخواست بودجه‌های ملی در نظر گرفته شد. با وجود این، گستره مسئله چنان وسیع است که پاک‌سازی صدها هزار پژوهش مشکوک یا جعلی منتشرشده در یک دهه اخیر به منابع و ظرفیت‌هایی فراتر از امکانات فعلی نیاز دارد.

02

از 06

پایان عصر «ژنرال‌های مقاله‌ای»؟

در سال ۲۰۲۳ تنها، بیش از ۱۰ هزار مقاله علمی در سطح جهان از اعتبار ساقط شد و این رقم رکوردی تاریخی به حساب می‌آید. تحلیل این بازپس‌گیری‌ها نشان می‌دهد که سهم نویسندگان چینی قابل توجه بوده است. وضعیت به حدی بحرانی شد که اوایل ۲۰۲۴ یک مجله ژنتیک، به‌ دلیل نگرانی‌های اخلاقی در جمع‌آوری DNA، حدود ۱۸ مقاله چینی را یک‌جا لغو کرد و برخی ناشران مجبور شدند شماره‌های ویژه خود را به دلیل سیطره علم جعلی تعطیل کنند. این دوره، نسلی از پژوهشگران را شکل داد که منتقدان آنها را «ژنرال‌های مقاله‌ای» (zhishang tanbing) می‌نامند؛ محققانی با مقالات برجسته و بودجه‌های قابل توجه که خارج از قلمرو نظری هیچ دستاوردی ندارند.

راهکار دولت چین، دکتری عملی است؛ پیامی روشن که نشان می‌دهد نظام آموزش عالی دیگر به «علم زامبی» (پژوهشی که برای استناد به دیگر تحقیقات موجود است) علاقه‌ای ندارد. با اعطای مدرک دکتری بر اساس نمونه‌های عملی مانند پایه پل یا سیستم جوشکاری، وزارت آموزش چین انگیزه صنعت کارخانه‌های مقاله را بی‌اثر می‌کند. قوانین جدید، مرتکبان تخلف را مجازات می‌کنند و اصلاحات دکتری یک گام فراتر رفته و انگیزه تقلب را به‌ طور کامل حذف کرده است: اگر بتوانید ماشین را بسازید، نیازی به خرید مقاله نیست.

03

از 06

پر کردن شکاف نظری و عملی با دکتری عملی

چین در مسیر دستیابی به خودکفایی در صنایع نیمه‌هادی و محاسبات کوانتومی است، اما تعداد مقالات بالا تضمین‌کننده تولید عملی نیست. لی جیانگ، پژوهشگر اطلاعات در دانشگاه نانجینگ درباره این شکاف گفت: «فاصله بزرگی بین دانش نظری که از کتاب‌ها می‌آموزند و توان عملی که جامعه از آنها انتظار دارد، وجود دارد.» مدل جدید ارزیابی با هدف پر کردن این فاصله طراحی شده است. از سپتامبر، حداقل ۱۱ مهندس، دکتری خود را از مسیر کاملا عملی کسب کرده‌اند؛ خروجی‌های آنها از بلوک‌های پل ژنگ تا سیستم‌های نوین آتش‌نشانی برای هواپیماهای دریایی متغیر است.

برای مطالعه بیشتر: تعطیلی برنامه‌های هوش مصنوعی و استقرار تجهیزات ضدتقلب در آزمون سراسری چین

وی لیان‌فنگ، پژوهشگر موسسه انرژی هسته‌ای چین، یکی از پیشگامان این مسیر است. او اولین دانشجویی بود که در موسسه فناوری هاربین (HIT) تحت این طرح فارغ‌التحصیل شد. «رساله» او توسعه فرایندهای جوشکاری لیزری خلا و ساخت تجهیزات مرتبط بود. وی نمونه بارزی از «مهندس نخبه» است که دولت قصد پرورش آن را دارد؛ فردی که به نظریه بسنده نکرد، بلکه طی یک دهه از تکنسین به کارشناس فنی ارتقا یافت و سپس برای حل مشکلات عملی کارخانه به دانشگاه بازگشت.

04

از 06

تکنولوژی پیشرفته و امنیت ملی

حرکت به سوی دکتری عملی، بخشی از استراتژی امنیت ملی چین است و تمرکز ویژه‌ای بر «گلوگاه‌های فناوری» دارد؛ نقاطی که کشور به شدت به واردات خارجی وابسته است. وزارت آموزش چین از سال ۲۰۲۲، برنامه‌هایی را در ۱۸ حوزه حیاتی از جمله الکترونیک، فناوری اطلاعات و نیمه‌هادی‌ها راه‌اندازی کرده است که نقطه اوج برنامه ملی آموزش مهندس برتر محسوب می‌شود. ژنگ یینگ‌یینگ، معاون اجرایی دانشکده تحصیلات تکمیلی موسسه فناوری هاربین (HIT) (یکی از هفت دانشگاه معروف به «پسران دفاع ملی» که تمرکز پژوهشی نظامی دارند) معتقد است شیوه‌های سنتی نوآوری را محدود کرده‌اند. او به China Science Daily گفت: «بسیاری از مسائل مهندسی اصلا مناسب قالب پایان‌نامه نیستند و حتی انتشار آنها امکان‌پذیر نیست» و تاکید کرد که در برخی موارد، «راه حل در خود فناوری نهفته است».

مقیاس این برنامه‌ها عظیم است:

• طی سه سال اخیر ۵۰ کالج تحصیلات تکمیلی مهندسی تاسیس شده است.
• ۲۰ هزار دانشجوی مهندسی وارد این برنامه شده‌اند.
• ۶۰ دانشگاه و بیش از ۱۰۰ شرکت صنعتی درگیر این طرح هستند.
• دانشگاه تسینگ‌هوا با ۵۶ شرکت شریک شده و وو هواکیانگ، معاون دانشگاه اعلام کرده است که ۱،۴۳۰ دانشجوی تحصیلات تکمیلی آنها بیش از ۱۰۰ پتنت ثبت کرده‌اند.

قانون دکتری ۲۰۲۴ مسیر فارغ‌التحصیلی را تعیین و «دکتری عملی» را قانونی کرد. این قانون به برخی از این ۲۰ هزار دانشجو اجازه می‌دهد تا کار صنعتی خود (مانند تکنیک‌های نوین جوشکاری یا طراحی میکروچیپ) را جایگزین پایان‌نامه مکتوب کنند.

05

از 06

مدل آموزشی جدید

دانشگاه‌ها برای اطمینان از کیفیت مدرک، نظام راهنمایی دانشجویان را بازسازی کرده‌اند. دانشجویان تحت نظارت یک استاد تنها نیستند، بلکه دو راهنما دارند؛ یکی مسئول مباحث علمی و دیگری مسئول ارائه تجربه عملی صنعتی است. لی جیانگ بیان کرد: «بسیاری از اساتید مهندسی در چین پژوهشگر بوده‌اند و تجربه صنعتی نداشته‌اند. به همین دلیل، مشارکت آنها با کارشناسان صنعتی برای آموزش دانشجویان دکتری ضروری است.» سان یوتائو، پژوهشگر سیاست نوآوری در دانشگاه فناوری دالیان تاکید کرد که دانشجویان باید ثابت کنند نمونه‌های اولیه آنها در کاربرد واقعی، عملی است. این مدل، فاصله آشکاری با «دکتری صنعتی» اروپا و آمریکا دارد، جایی که دانشجویان ممکن است در شرکت‌ها کار کنند اما همچنان انتظار می‌رود پایان‌نامه سنتی علمی تولید کنند.

06

از 06

ارزیابی ناملموس‌ها در دکتری عملی

اگرچه برنامه دکتری عملی نیاز اقتصادی مشخصی را پاسخ می‌دهد، اما برای نظام دانشگاهی چالش‌های تازه‌ای ایجاد کرده است. سنجش یک تکنیک جوشکاری به‌ طور عینی بسیار دشوارتر از ارزیابی یک پایان‌نامه است. سان عنوان کرد: «قضاوت درباره کیفیت یک پایان‌نامه ساده است، اما ارزیابی یک محصول واقعی و تعیین اینکه آیا این محصول می‌تواند جهشی برای یک صنعت محسوب شود، کار بسیار پیچیده‌ای است.» علاوه بر این، کنترل کیفیت راهنماها نیز یک نگرانی است. لی هشدار داد: «اگر کارشناسان صنعتی که دانشگاه برای راهنمایی دانشجویان استخدام کرده است، مهارت کافی نداشته باشند، کیفیت مدرک دکتری تحت تاثیر قرار می‌گیرد.»

در حال حاضر، تعداد فارغ‌التحصیلان دکتری عملی در مقایسه با حجم گسترده خروجی دانشگاه‌های چین ناچیز است. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۹۷ هزار دانشجوی دکتری فارغ‌التحصیل شدند و گروه دکتری عملی تنها بخش کوچکی از آن را تشکیل می‌دهد. با وجود این، نخستین گروه نشان از نرخ پذیرش بالایی دارد؛ ۶۷ دانشجوی برنامه درخواست مدرک خود را بر اساس طرح‌ها، پیشنهادها و گزارش‌های موردی ارائه دادند. سان بر این باور است که این برنامه به احتمال زیاد به علوم پایه توسعه پیدا نخواهد کرد، جایی که نظریه همچنان بر همه چیز حاکم است، اما گوو امکان گسترش آن را به رشته‌های ترکیبی محتمل می‌داند. دکتری‌های عملی آینده می‌توانند در حوزه‌هایی مانند طراحی پیشرفته تجهیزات پزشکی و تشخیص هوشمند شکل بگیرند، جایی که مرز میان مهندسی و علم به‌ طور فزاینده‌ای محو می‌شود.