آمریکا جدیدترین سامانه ردیابی انفجارهای هسته‌ای را به فضا پرتاب کرد

ایالات متحده به‌ تازگی استقرار آخرین مجموعه سامانه‌های فضایی را برای ردیابی انفجارهای هسته‌ای تکمیل کرده و هم‌زمان آماده‌سازی نسل تازه‌ای از حسگرهای پیشرفته را آغاز کرده است.

به گزارش تک‌ناک، در ارتفاع حدود ۲۰ هزار کیلومتری بالای سطح زمین، منظومه‌ای از ماهواره‌های موقعیت‌یاب جهانی آمریکا (GPS) در مدار قرار دارد. این ماهواره‌ها علاوه بر خدمات ناوبری که برای زندگی روزمره حیاتی است، به سامانه‌ای پیشرفته مجهز هستند که توانایی شناسایی انفجارهای هسته‌ای در هر نقطه از زمین و در هر زمان را دارند. سامانه‌ای که با عنوان Global Burst Detection شناخته می‌شود، توسط آزمایشگاه‌های ملی Sandia و Los Alamos توسعه یافته و شامل مجموعه‌ای از حسگرها و ابزارهای علمی است، که قادر هستند سیگنال‌های ناشی از انفجارهای هسته‌ای را ردیابی کنند و اطلاعات را به صورت بلادرنگ در اختیار ارتش و دولت ایالات متحده قرار دهند.

این برنامه، بیش از شش دهه پیش در Sandia آغاز شد و تاکنون به عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های امنیت ملی آمریکا ادامه یافته است. تیم‌های گسترده‌ای از مهندسان، دانشمندان و فناوران در این آزمایشگاه‌ها مأموریت دارند که یک دهه جلوتر از نیازهای روز حرکت کنند و فناوری‌هایی بسازند که علاوه بر مقاومت در برابر محیط خشن فضا، قادر به مقابله با تهدیدات نوظهور نیز باشند. آخرین سامانه از بلوک هشت‌گانه سری IIIA در ۳۰ مه ۲۰۲۵ از پایگاه فضایی کیپ کاناورال به فضا پرتاب شد. این سامانه پس از پرتاب تحت کالیبراسیون و تست‌های اولیه در مدار قرار گرفت و اکنون آماده ادغام با شبکه فعلی سیستم ردیابی انفجارهای هسته‌ای آمریکا است.

اندرو استوارت، مدیر پروژه در Sandia اعلام کرد که پرتاب آخرین نمونه از سری IIIA «نقطه عطف مهمی در ارتقای توانایی‌های شناسایی هسته‌ای ایالات متحده» محسوب می‌شود. او همکاری میان Sandia و Los Alamos را عامل کلیدی در توسعه این سیستم دانست و تأکید کرد که این فناوری نقشی حیاتی در تقویت امنیت ملی از طریق بهبود توانایی شناسایی انفجارهای هسته‌ای از فضا دارد. از سوی دیگر، مارک کیپن، مدیر برنامه در آزمایشگاه ملی Los Alamos، پرتاب موفقیت‌آمیز این سامانه را «نشانه‌ای از دهه‌ها تلاش مداوم برای حفظ قابلیت‌های امنیتی فضایی بدون وقفه» توصیف کرد.

سامانه Global Burst Detection بخشی از شبکه U.S. Nuclear Detonation Detection System است. این شبکه متشکل از ماهواره‌ها، حسگرها و ایستگاه‌های زمینی است، که می‌تواند انرژی الکترومغناطیسی، اشعه ایکس و سیگنال‌های نوری ناشی از انفجارهای هسته‌ای را ثبت و تحلیل کند. اطلاعات به دست آمده از این سامانه به نیروی هوایی آمریکا امکان می‌دهد که مکان، زمان و قدرت یک انفجار هسته‌ای را با دقت بالا تعیین کند. چنین قابلیتی نقش بازدارنده‌ای حیاتی در برابر تهدیدات بالقوه دارد.

حسگرهای این سامانه با تأمین مالی سازمان امنیت هسته‌ای آمریکا (NNSA) تحت مجموعه‌ای از آزمایش‌های سختگیرانه قرار می‌گیرند. این آزمایش‌ها شامل تست‌های شوک، خلأ حرارتی، ارتعاش، لرزش و پرتو ایکس سریع است تا اطمینان حاصل شود که تجهیزات می‌توانند در طول پرتاب، استقرار و عملیات ۱۵ ساله در مدار به‌ طور مطمئن عمل کنند. طراحی و تولید پنج زیرسامانه اصلی بر عهده Sandia و Los Alamos است و Sandia وظیفه ادغام آنها را در قالب یک سامانه کامل بر عهده دارد.

در حالی که آخرین نمونه از سری IIIA به مدار پیوسته است، نگاه‌ها به آینده معطوف شده است. در سال ۲۰۲۴، Sandia و Los Alamos نخستین دو نمونه از نسل جدید موسوم به IIIF را برای نصب روی ماهواره‌های GPS به شرکت Lockheed Martin تحویل دادند. اولین پرتاب این نسل برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. طراحی و آماده‌سازی این نسل جدید بیش از ۱۲ سال زمان برده و یکی از اجزای کلیدی آن، حسگر پیشرفته‌ای با نام SIGHTS است. این حسگر که ریشه در تحقیقات بنیادین Sandia دارد، قادر به ثبت ده‌ها هزار فریم در هر ثانیه است و می‌تواند سیگنال‌های واقعی را از خطاهای احتمالی به دقت تفکیک کند.

طی دهه آینده، برنامه Sandia و Los Alamos بر تحویل و پرتاب چندین سامانه IIIF متمرکز خواهد بود تا مأموریت حیاتی ردیابی انفجارهای هسته‌ای از فضا همچنان با قدرت ادامه یابد. این تداوم نه تنها بیانگر توان فناورانه ایالات متحده است، بلکه بازتابی از اهمیت راهبردی فضای ماورای جو در تضمین امنیت ملی و جهانی محسوب می‌شود.

ویژگی شاخص این نسل، حسگر اپتیکی Spectral Imaging Geolocation Hyper-Temporal Sensor (SIGHTS) است؛ ابزاری که ریشه در پژوهش‌های پایه Sandia بیش از یک دهه پیش دارد. این حسگر توانایی ثبت ده‌ها هزار فریم در ثانیه با وضوح مگاپیکسلی را دارد و همین قابلیت، شناسایی سریع‌تر نشانه‌های هسته‌ای واقعی و کاهش خطاهای تشخیص را ممکن می‌سازد.

به گفته مسئولان Sandia، حسگرهای سری IIIF با بهره‌گیری از الکترونیک پیشرفته‌تر، مواد مقاوم‌تر و فرایندهای دقیق اطمینان مأموریتی، برای بیش از ۱۵ سال عملکرد پایدار در مدار طراحی شده‌اند.

مقام‌های آمریکایی تأکید کردند که این برنامه، بازتابی از ماهیت مداوم و در عین حال بی‌سروصدای مأموریت پایش هسته‌ای ایالات متحده است. بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، طی دهه آینده Sandia و Los Alamos نسل تازه حسگرهای IIIF Global Burst Detector را تولید، یکپارچه‌سازی و به فضا پرتاب خواهند کرد تا این مأموریت حیاتی همچنان ادامه یابد.