فهرست مطالب
در طول این قرن، رویدادهای نجومی هیجانانگیزی از جمله عبور نزدیک سیارکها، دنبالهدارها، مقارنههای سیارهای و انفجارهای ستارهای رخ خواهند داد، اگرچه زمان دقیق بسیاری از آنها هنوز نامشخص است.
به گزارش سرویس علمی تکناک، هر سال، مقالات علمی محبوب به معرفی رویدادهای نجومی سال آینده میپردازند. در این میان معمولا دستکم یک یا چند کسوف و خسوف، بارشهای شهابی که تحت تاثیر نور کامل ماه نباشند و گاهی یک دنبالهدار یا مقارنه قابل انتظار، گزینههایی هستند که ارزش سفر و مشاهده را دارند.
امسال تصمیم گرفتیم نگاهی فراتر به آینده داشته باشیم. منظور ما رویدادهای دوردستی مانند ابرنواختر شدن ستاره بتلگئوس نیست که احتمال وقوع آن حدود ۱۰۰ هزار سال دیگر است، بلکه پدیدههایی است که انتظار میرود در این قرن رخ دهند و بسیاری از خوانندگان این متن شانس مشاهده آنها را در طول عمر خود خواهند داشت. در روزگار دشوار، داشتن چیزی برای چشمانتظاری، تجربهای دلگرمکننده است.
حتما بخوانید: شگفتانگیزترین تصاویر فضایی سال ۲۰۲۵
01
از 05دیدار آپوفیس
برای نخستین رویداد نجومی بزرگ، انتظار طولانی لازم نیست، هرچند از نظر بصری کمترین جذابیت را در میان این فهرست دارد. در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۲۹، سیارک ۹۹۹۴۲ آپوفیس در فاصلهای معادل ۳۲ هزار کیلومتر (۲۰ هزار مایل) از زمین عبور خواهد کرد، یعنی کمتر از یکدهم فاصله میان زمین و ماه.
هنگام کشف اولیه، نگرانیهایی درباره احتمال برخورد آن با زمین وجود داشت؛ هرچند این سیارک بهاندازهای کوچک است که قادر به ایجاد انقراض جمعی نباشد، اما با عرض حدود ۳۷۰ متر، توانایی ایجاد تخریب گسترده را دارد. دادههای جدیدتر امکان تعیین دقیقتر مدار آن را فراهم کردند و اکنون میدانیم که برخورد آپوفیس در این قرن رخ نخواهد داد.
بیشتر بخوانید: نخستین نقشه کامل آسمان در ۱۰۲ رنگ مادونقرمز منتشر شد + ویدیو
هنوز سناریوهای محتملی وجود دارد که آپوفیس در آیندهای نزدیک با زمین برخورد کند و بیشتر طرحهای دفاع سیارهای، آپوفیس را بهعنوان الگویی برای هدفهایی که باید منحرف یا نابود شوند، مد نظر قرار میدهند. عبور این سیارک در سال ۲۰۲۹ به اخترشناسان حرفهای امکان میدهد مدار آن را با دقت بیسابقهای تعیین کنند و مشخص شود که آیا و چه زمانی باید نگران بازگشت آن باشیم.
برای علاقهمندان غیرحرفهای، این یک فرصت کمنظیر است تا چنین سیارک بزرگی را از فاصلهای بسیار نزدیک مشاهده کنند؛ پدیدهای که گفته میشود تنها هر ۸۰۰ سال یکبار رخ میدهد. برای تقریبا نیمی از جمعیت جهان، مشاهده آن بدون نیاز به تجهیزات اپتیکی امکانپذیر است، به شرط آنکه از نور شهرها فاصله داشته باشند.
02
از 05بازگشت دنبالهدار هالی
برای افراد بالای ۵۰ سال ممکن است این خبر با کمی بیاعتنایی مواجه شود، چرا که آخرین عبور این دنبالهدار مشهور از بخش داخلی منظومه شمسی تجربهای ناامیدکننده برای اغلب بود. با این حال، اخترشناسان از پیش میدانستند که چنین نتیجهای محتمل است؛ زیرا زمین در زمان عبور سال ۱۹۸۶ موقعیت نامناسبی داشت، نکتهای که در بسیاری از گزارشهای رسانهای و تبلیغات تلسکوپهای خانگی نادیده گرفته شد.
برای مطالعه بیشتر: فضاپیمای ناسا صدهزارمین تصویر خود از سیاره سرخ را ثبت کرد
بازگشت هالی در سال ۲۰۶۱ شرایط متفاوتی خواهد داشت. این دنبالهدار احتمالا نزدیک به ۱۰ برابر درخشانتر ظاهر میشود و عبور نزدیکی از زهره جلوهای خیرهکننده به آن میبخشد. دو سال پیش، هالی به دورترین نقطه خود از خورشید رسید و به نیمه مسیر بین دو عبور کامل رسید. شاید ایجاد یک رویداد فیسبوکی برای دیدن بازگشتش شوخی به نظر برسد، اما ثبتنام میلیونها نفر نشان میدهد که علاقهمندان زیادی چشم به تقویم دوختهاند.
03
از 05انفجار V Sagittae
برخلاف برخی رویدادهای نجومی دیگر، زمان دقیق انفجار ستاره V Sagittae هنوز مشخص نیست، با این حال اخترشناسان اطمینان دارند که در یکی از دو دهه پایانی این قرن، هم ستارهشناسان حرفهای و هم علاقهمندان شاهد یک پدیده استثنایی خواهند بود. V Sagittae ستارهای کمنور در صورت فلکی Sagitta است (با صورت فلکی کماندار اشتباه گرفته نشود) و از زمان کشف ناهنجاری آن توسط اخترشناس روسی لیدیا تسراسکایا در سال ۱۹۰۲، به تدریج درخشندگی آن افزایش یافته است.
دو نظریه رقابتی درباره ساختار این ستاره وجود دارد، اما هر دو وقوع رویدادهای چشمگیر آینده را پیشبینی میکنند. برای مثال، پروفسور برادلی شافر از دانشگاه ایالتی لوئیزیانا پیشبینی کرده که در حدود سال ۲۰۸۳، V Sagittae به اندازه ستاره سیریوس درخشان خواهد شد.
خبر پیشنهادی: ستارهشناسان موفق به رصد یک انفجار کیهانی بیسابقه شدند + ویدیو
براساس این تفسیر، V Sagittae متشکل از یک کوتوله سفید و یک ستاره اصلی است که در مداری تنگ به هم قفل شدهاند؛ شرایطی که باعث شکلگیری نووا میشود. کوتوله سفید ماده را از لایههای بیرونی ستاره همدم جذب میکند تا زمانی که هیدروژن کافی برای آغاز همجوشی جمع شود، و درخشندگی ناگهانی برای چند هفته یا ماه ایجاد کند.
نکته برجسته این ستاره این است که ستاره اصلی از کوتوله سفید پرجرمتر است. این دو ستاره با سرعت بیشتری نسبت به نمونههای مشابه به هم نزدیک میشوند و هرچه فاصلهشان کمتر شود، انتقال ماده افزایش یافته و درخشندگی نمایی ایجاد میشود. به گفته دکتر پاسی هاکالا از دانشگاه تورکو و همکارانش، این نووای غیرعادی پیشنمایشی از یک ابرنواختر خواهد بود که هنگام ادغام ستارهها حتی از زمین در روز قابل مشاهده خواهد بود.
با این حال، برخی اخترشناسان معتقدند که ویژگیهای V Sagittae با این مدل سازگار نیست و آن را ترکیبی از یک ستاره اصلی و یک ستاره ولف-رایت میدانند که تقریبا در تماس با یکدیگر هستند. اما تردیدی نیست که کاهش دوره مداری ستارهها به وقوع یک رویداد عظیم در آینده منجر خواهد شد.
04
از 05رویدادهای نجومی و مقارنههای بزرگ
هنگامی که بهنظر میرسد دو سیاره در آسمان از کنار یکدیگر عبور میکنند، پدیده «مقارنه» رخ میدهد. سیارههای سریعحرکتی مانند عطارد بهطور مکرر مقارنههایی با دیگر سیارهها دارند، اما مشتری و زحل با حرکتی آرامتر جلو میروند. هنگامی که این دو به نزدیکی یکدیگر میرسند، «مقارنه بزرگ» رخ میدهد. این دو سیاره پس از ماه، از محبوبترین اهداف تلسکوپهای خانگی هستند و مشاهده آنها در یک قاب دید، تجربهای کمنظیر است.
حتی با چشم غیرمسلح، نزدیک شدن این دو جلوهای خیرهکننده دارد. مقارنههای بزرگ هر ۲۰ سال یکبار اتفاق میافتند، بنابراین بسیاری از افراد در طول عمر خود چهار یا پنج بار شانس دیدن آنها را خواهند داشت. با این حال، گاهی سیارات به خورشید نزدیک میشوند و قابل مشاهده نیستند.
مقارنه بزرگ ۲۰۲۰ نمایشی بینظیر برای تلسکوپهای کوچک در نیمکره جنوبی بود و نزدیکترین دید از دیدگاه زمین طی ۸۰۰ سال به شمار میرفت. با این حال، نزدیکی به خورشید موجب شد پنجره دید محدود و فرصت مشاهده کوتاه باشد، بهویژه برای مناطق شمالی، و ابرها نیز باعث شد بسیاری حتی در مکانهای مناسب، این رویداد را از دست بدهند.
دو مقارنه بزرگ بعدی در ۲۰۴۰ و ۲۰۶۰، فاصله ظاهری بیشتری بین سیارات خواهند داشت، اما رویداد ۲۰۶۰ به اندازه کافی از خورشید فاصله دارد و امکان مشاهده برای همه فراهم میشود، هرچند ممکن است قبل از سپیدهدم باشد. مقارنه ۲۰۴۰ اندکی کمفروغ خواهد بود، اما پیش از آن در سپتامبر، نزدیک شدن مشتری و زحل همراه با دیگر سیارات قابل مشاهده، منظرهای دیدنی و بینظیر با چشم غیرمسلح ایجاد خواهد کرد. با این حال، مارس ۲۰۸۰ همان رویدادی است که علاقهمندان جوان نجوم باید منتظرش باشند؛ نزدیکترین گذر دو سیاره حتی نزدیکتر از ۲۰۲۰ خواهد بود و فاصله بیشتر از خورشید در آسمان، فرصت مشاهده جهانی را برای همه فراهم میکند.
05
از 05تمام رویدادهای نجومی که نمیتوان پیشبینی کرد
بیشک در بقیه این قرن، رویدادهای نجومی متعددی رخ خواهد داد، اما زمان وقوع آنها هنوز نامشخص است. اطمینان داریم که دنبالهدارهایی که در حال حاضر بسیار دور هستند، نمایشهای شگفتانگیزی ارائه خواهند داد.
ممکن است بارشهای شهابی تازه یا حتی طوفانهای شهابی ظهور کنند که درخشندگی آنها از هر رویدادی از زمان بارش لیونیدها در سالهای ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ بیشتر باشد، اما به دلیل عدم قطعیت در پیشبینیها، باید منتظر اطلاعات دقیقتر بمانیم تا آنها را در فهرست رویدادهای آینده جای دهیم. خشکسالی طولانی ابرنواخترها در کهکشان راه شیری روزی پایان خواهد یافت. همچنین اگر سیارک ۲۰۲۴ YR4 به ماه برخورد کند احتمال یک نمایش دوگانه در سال ۲۰۳۲ وجود دارد؛اما با وجود هیجانانگیز بودن این سناریو، احتمال وقوع آن تنها چند درصد است.
