فهرست مطالب
در رویدادی بی‌سابقه در سطح ورزش‌های ملی، هان بین‌بین، بازیکن مبتلا به فلج مغزی، با استفاده از دستگاه رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی (BCI) در یک تورنمنت شطرنج چینی رقابت کرد.
به گزارش سرویس علمی تکناک و به نقل از Global Times، این مسابقه در استان هاینان در جنوب چین و در جریان فینال سالانه انجمن شطرنج چین برگزار شد و حریف او استاد بزرگ شطرنج، منگ چن بود. با بهره‌گیری از فناوری BCI، بازیکن مبتلا به فلج مغزی قادر شد قطعات شطرنج را تنها با نیروی ذهن خود جابه‌جا کند. فلج مغزی یک اختلال عصبی دائمی است که توانایی فرد را در کنترل حرکات بدن و هماهنگی عضلانی کاهش می‌دهد.
حتما بخوانید: چین استاندارد ملی برای رابط مغز و کامپیوتر تدوین می کند
دست‌های نامرئی
هان با فلج مغزی مادرزادی متولد شد و از محدودیت‌های شدید حرکتی و گفتاری رنج می‌برد. سال‌ها زندگی او حول تلاش فیزیکی طاقت‌فرسا برای انجام ساده‌ترین کارها می‌چرخید. هان مدت‌ها، تنها با نوک بینی خود بازی شطرنج انجام می‌داد. برای جابه‌جایی مهره‌ها روی صفحه گوشی، باید به جلو خم می‌شد، نوک بینی را روی شیشه فشار می‌داد و مختصات مهره را برای هر حرکت کنترل می‌کرد. با همین روش، او نه تنها بازی‌ها را یاد گرفت بلکه آنها را به صورت زنده پخش می‌کرد و به یک شطرنج‌باز ماهر تبدیل شد. این روند سخت و وقت‌گیر، تا معرفی فناوری رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی متحول نشده بود.
بیشتر بخوانید: رقیب نورولینک با هدایت گیب نیوئل، نخستین تراشه مغزی خود را عرضه خواهد کرد
هان در این‌باره گفت: «این اولین بار است که بدون استفاده از بینی می‌توانم شطرنج بازی کنم.» وی تصریح کرد: «احساس می‌کنم افکار من به طور مستقیم به صفحه شطرنج متصل شده‌اند، گویی یک جفت دست نامرئی پیدا کرده‌ام که به من امکان می‌دهد بیشتر از لذت واقعی این ورزش ذهنی بهره‌مند شوم.» هان توانست با استفاده از یک رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی، محدودیت‌های حرکتی خود را به طور کامل دور بزند. این دستگاه داده‌های EEG را به فرمان‌های دیجیتال تبدیل می‌کند و امواج مغزی را به کلیک ماوس بدل می‌سازد.
فناوری رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی
برای مطالعه بیشتر: گسترش تراشه مغزی نورالینک به بیماران بریتانیایی
سیستم رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی مورد استفاده هان، مبتنی بر یک مدل فنی پیشرفته است که با داده‌های EEG درون‌جمجمه‌ای انسانی آموزش دیده است. این پایه به دستگاه توانایی تعمیم می‌دهد تا برای کاربران، وظایف و محیط‌های مختلف، عملکرد پایداری داشته باشد و طراحی آن امکان سازگاری سریع را فراهم می‌کند.
پیشروی چین در حوزه فناوری‌های عصبی شتاب گرفته است. اگرچه داستان هان توجه عمومی را به صفحه شطرنج جلب کرد، اما سال ۲۰۲۵ در آزمایشگاه‌ها شاهد پیشرفت‌های عمیق‌تر و گسترده‌تر بود. اوایل این ماه، مرکز برتری علوم مغز و فناوری هوش شانگهای (CEBSIT) از پایان موفقیت‌آمیز دومین آزمایش بالینی انسانی برای یک دستگاه BCI تهاجمی خبر داد. محققان در همکاری با بیمارستان هواشان دانشگاه فودان، به یک بیمار دچار فلج کامل امکان دادند تا ویلچر هوشمند و یک سگ رباتیک را کنترل کند.
در آمریکا، نورالینک ایلان ماسک نیز در خط مقدم توسعه فناوری رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی قرار دارد و در سال ۲۰۲۴ دستاورد مشابهی داشته است. نولاند آربا، بیمار ۲۹ ساله فلج با استفاده از BCI کاشتنی توانست رابط‌های دیجیتال را هدایت کند، وظایف پیچیده کامپیوتری را انجام دهد و حتی در شطرنج الکترونیک روی صفحه بزرگ رقابت کند.
این موفقیت‌ها، شتاب جهانی فناوری رابط مغز و رایانه غیرتهاجمی را نشان می‌دهند و اثبات می‌کنند که ارتباطات عصبی می‌توانند استقلال دیجیتال افراد با محدودیت‌های شدید فیزیکی را بازگردانند. در نهایت، این فناوری می‌تواند فراتر از سرگرمی ساده حرکت کند و به نیاز حیاتی اجتماعی «بازتوانی شغلی» از طریق BCI پاسخ دهد.
