فهرست مطالب
پژوهشگران یک سیستم هوش مصنوعی توسعه داده‌اند که با تحلیل اسکن مغز می‌تواند تصویری را که فرد مشاهده می‌کند تشخیص دهد و نسخه‌ای نزدیک به تصویر اصلی را بازسازی کند.
به گزارش سرویس هوش مصنوعی تکناک، این فناوری می‌تواند کاربردهای مهمی برای افراد دچار فلج داشته باشد، اما هم‌زمان نگرانی‌هایی جدی درباره آینده حریم خصوصی مغز و خواندن ذهن با هوش مصنوعی ایجاد کرده است.
این سیستم که گروهی به سرپرستی میخال ایرانی از مؤسسه علوم وایزمن آن را توسعه داده‌اند، فعالیت مغزی افراد را هنگام مشاهده تصاویر بررسی می‌کند. سپس هوش مصنوعی براساس الگوهای ثبت‌شده در مغز، ساختار و محتوای تصویر را پیش‌بینی می‌کند و نسخه‌ای از آن را می‌سازد.
تامی اسپراگ، عصب‌شناس دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا، نتایج این پژوهش را بسیار چشمگیر توصیف کرده است. او در عین حال هشدار داده است که امکان استخراج مخفیانه اطلاعات درباره افکار افراد می‌تواند بسیاری از سناریوهایی را که طی ۱۵۰ سال گذشته در داستان‌های علمی-تخیلی مطرح شده‌اند، به واقعیت نزدیک کند.
این نخستین تلاش برای بازسازی تصاویر از روی اسکن مغز نیست. با وجود این، ایرانی عنوان کرد که روش گروه او می‌تواند تصاویر را با شباهت بیشتری به محتوایی که فرد مشاهده کرده است، بازسازی کند.
بیشتر بخوانید: پیشنهاد تازه پدرخوانده هوش مصنوعی برای کنترل مدل‌ها پیش از عرضه عمومی
چگونگی بازسازی تصاویر از اسکن مغز با هوش مصنوعی
پژوهشگران برای توسعه این فناوری از یک مجموعه‌داده عمومی شامل اسکن مغزی هشت نفر استفاده کردند. این اسکن‌ها زمانی ثبت شده بودند که افراد هزاران تصویر مختلف را مشاهده می‌کردند. گروه تحقیقاتی اسکن‌هایی با وضوح بالا را انتخاب کرد که امکان مشاهده حجم‌هایی از مغز به کوچکی یک میلی‌متر مکعب را فراهم می‌کردند.
سپس پژوهشگران یک «رمزگشای مغز» ساختند که دو بخش اصلی داشت. بخش نخست ساختار تصویر را پیش‌بینی می‌کرد و بخش دوم وظیفه تشخیص محتوای آن را برعهده داشت. اطلاعات این دو بخش در اختیار یک مولد تصویر مبتنی بر مدل انتشار قرار می‌گرفت تا تصویری نزدیک به آنچه فرد دیده بود، تولید شود.
با وجود این، محدودیت تعداد اسکن‌های مغزی باکیفیت به یکی از موانع اصلی پژوهش تبدیل شد. مدل‌های هوش مصنوعی برای بهبود عملکرد خود به حجم زیادی از داده نیاز دارند و پژوهشگران به تعداد کافی از اسکن‌های مورد نیاز دسترسی نداشتند.
آنها برای حل این مشکل یک مدل هوش مصنوعی معکوس توسعه دادند. این مدل که نقش «رمزگذار» را دارد، با دریافت یک تصویر می‌تواند فعالیت مغزی احتمالی فرد هنگام مشاهده آن تصویر را پیش‌بینی کند.
پژوهشگران به کمک این روش توانستند برای تصاویر مختلف اسکن‌های مغزی مصنوعی تولید کنند. سپس رمزگشا این اسکن‌ها را دریافت می‌کرد و دوباره تصویر مربوط به آنها را می‌ساخت. تکرار این فرایند باعث شد تصاویر تولیدشده به نمونه‌های اصلی نزدیک‌تر شوند و نیاز به استفاده انحصاری از تصاویر نمایش‌داده‌شده هنگام اسکن واقعی مغز کاهش پیدا کند.
البته سیستم هنوز خطاهایی دارد. ایرانی گفته است که مدل در برخی آزمایش‌ها محتوای تصاویر را اشتباه تشخیص داده است. برای نمونه، هوش مصنوعی در یک مورد تصویر سگی داخل وان حمام را به شکل بزی داخل وان بازسازی کرد.
بیشتر بخوانید: هوش مصنوعی کدی تولید می‌کند که فراتر از درک انسان است
نگرانی درباره خواندن ذهن با هوش مصنوعی
این فناوری می‌تواند در آینده به افرادی که به دلیل فلج قادر به برقراری ارتباط فیزیکی نیستند کمک کند. سیستم‌های مشابه ممکن است امکان انتقال افکار، خواسته‌ها یا اطلاعات موردنظر این افراد را از طریق بررسی مستقیم فعالیت مغزی فراهم کنند.
با وجود این، توانایی استخراج اطلاعات از مغز نگرانی‌های اخلاقی مهمی ایجاد کرده است. فناوری فعلی به اسکن‌های بسیار دقیق مغز نیاز دارد که دستگاه‌های بزرگ و گران‌قیمت fMRI آنها را ثبت می‌کنند. این محدودیت در شرایط کنونی استفاده گسترده یا مخفیانه از سیستم را دشوار می‌کند.
مارچلو ینکا، عصب‌شناس و فیلسوف دانشگاه فنی مونیخ آلمان معتقد است انتقال این روش به دستگاه‌های پوشیدنی EEG می‌تواند شرایط را تغییر دهد. این دستگاه‌ها قابلیت کالیبره‌شدن براساس ویژگی‌های مغزی هر فرد را دارند.
در چنین شرایطی، دست‌کم از نظر نظری، یک شرکت می‌تواند از فعالیت مغزی کاربران اطلاعات استخراج کند. احتمال انجام چنین کاری بدون رضایت افراد، مفهوم «حریم خصوصی مغز» را به یکی از مسائل مهم اخلاقی فناوری‌های عصبی آینده تبدیل می‌کند.
ینکا تأکید کرده است که این پژوهش با اهداف مثبت انجام شده است، اما امکان استفاده از فناوری برای اهداف تجاری مشکل‌ساز از نظر اخلاقی و اجتماعی نیز وجود دارد. پیشرفت ابزارهای رمزگشایی مغز در نتیجه علاوه بر فرصت‌های پزشکی، بحث درباره مالکیت و حفاظت از اطلاعات مغزی انسان را نیز جدی‌تر خواهد کرد.
