فهرست مطالب
ستاره‌شناسان برای نخستین‌بار شاهد فوران یک سیاهچاله ابرجرم در کهکشان NGC 3783 بوده‌اند.
به گزارش سرویس نجوم تکناک، این کشف با داده‌های ماموریت‌های XMM-Newton و XRISM اتحادیه اروپا ثبت شد و زنجیره‌ای از واکنش‌های شدید را در لحظه آشکار ساخت. با خاموش شدن فوران اشعه ایکس، سیاهچاله ناگهان جریان‌هایی از بادهای بسیار سریع را با سرعتی معادل یک‌پنجم سرعت نور در فضا منتشر کرد و روشن‌ترین تصویر را از نقش فوران‌های پرانرژی در شکل‌دهی خروجی‌های قدرتمند کیهانی در اختیار دانشمندان قرار داد. این حادثه درون کهکشان مارپیچی NGC 3783 رخ داد؛ کهکشانی که سیاه‌چاله‌ای با جرمی معادل سی میلیون خورشید در مرکز آن جای دارد.
لی‌یی گو، پژوهشگر اصلی گفت: «تا امروز سرعت شکل‌گیری بادهای این‌چنینی از یک سیاهچاله را مشاهده نکرده بودیم.» وی تصریح کرد: «برای نخستین‌بار دیدیم که فورانی کوتاه از اشعه ایکس بلافاصله بادهایی منتشر می‌کند و این جریان‌ها تنها در مدت یک روز شکل می‌گیرند.»
حتما بخوانید: کشف قدرتمندترین درخشش یک سیاهچاله در تاریخ بشر + ویدیو
فوران یک سیاهچاله باعث تولید طوفان می‌شود
سیاهچاله کهکشان NGC 3783 در دل یک هسته کهکشانی فعال قرار دارد؛ منطقه‌ای پرتلاطم که در آن ماده به‌سوی مرکز سقوط می‌کند، میدان‌های مغناطیسی پیچ می‌خورند و خطوط پرانرژی ذرات را با شدت فراوان به بیرون می‌رانند.
متئو گوانازی، یکی از پژوهشگران بیان کرد که هسته‌های کهکشانی فعال از جذاب‌ترین و پرهیجان‌ترین نواحی کیهان هستند و هدف اصلی ماموریت‌هایی مانند: XMM-Newton و XRISM محسوب می‌شوند. پژوهشگران معتقد هستند که این فوران سیاهچاله زمانی رخ داده که میدان مغناطیسی درهم‌تنیده هسته ناگهان باز شده و انرژی آزاد کرده است، که این پدیده مشابه شراره‌های خورشیدی در مقیاس میلیون‌ها برابر بزرگ‌تر بوده است. هم‌زمان با این «باز شدن» مغناطیسی، مواد با سرعت‌های بالا به بیرون پرتاب می‌شوند.
بیشتر بخوانید: مدل تازه فیزیک تئوری‌های آغاز جهان را به چالش می‌کشد
برای مطالعه بیشتر: نوع جدیدی از سیاهچاله های مرموز کشف شد
گوانازی توضیح داد: «به‌نظر می‌رسد بادهای این سیاهچاله دقیقا در نتیجه باز شدن ناگهانی میدان‌های مغناطیسی پیچ‌خورده شکل گرفته‌اند؛ مشابه شراره‌های خورشید، اما در ابعادی که تصور آن تقریبا غیرممکن است.» جالب آنکه بادهای این سیاهچاله شباهت چشمگیری به پرتاب جرم تاج خورشیدی دارند؛ رویدادهایی که به‌طور منظم در سطح خورشید رخ می‌دهند و اگرچه سرعت آنها بسیار کمتر است، اما بر پایه سازوکار فیزیکی مشابهی شکل می‌گیرند.
مکانیزم‌های رازآلود کیهانی
پژوهشگران بیان کردند که این مقایسه نشان می‌دهد سیاه‌چاله‌های ابرجرم گاهی رفتارهایی شبیه ستاره خود ما نشان می‌دهند و از این رو کمی از رازآلودگی آنها کاسته می‌شود. از آنجا که بادهای هسته‌های کهکشانی فعال نقش تعیین‌کننده‌ای در تنظیم تولد ستارگان و مسیر تکامل کهکشان‌ها دارند، روشن کردن ریشه‌های مغناطیسی آنها برای درک تاریخ کهکشان‌ها ضروری است. کامیله دیز تاکید کرد: «شناخت ماهیت مغناطیسی درخشش سیاهچاله و چگونگی تولید چنین بادهایی، کلید فهم تحول کهکشان‌ها در سراسر کیهان است.»
این کشف نتیجه همکاری هم‌زمان دو ماموریت فضایی بود؛ XMM-Newton شدت درخشش را رصد کرد و قدرت باد را سنجید، در حالی که ابزار Resolve در XRISM سرعت، ساختار و سازوکار پرتاب بادها را ثبت کرد. اریك کولکرز از دیگر پژوهشگران گفت: «تمرکز بر یک سیاهچاله فعال، دو تلسکوپ را به کشفی رساند که پیش‌تر دیده نشده بود: بادهایی فوق‌سریع که بلافاصله پس از درخشش سیاهچاله شکل می‌گیرند و یادآور پدیده‌های خورشیدی هستند.» وی تصریح کرد: «این یافته نشان می‌دهد که فیزیک خورشید و پدیده‌های پرانرژی کیهانی ممکن است در سراسر جهان روش‌های مشابهی داشته باشند.»
