چین در اقدامی بیسابقه، مجموعهای از جنینهای مصنوعی انسانی را برای بررسی تأثیر ریزگرانش بر مراحل اولیه رشد انسان به ایستگاه فضایی تیانگونگ ارسال کرده است.
به گزارش سرویس هوافضای تکناک، این آزمایش میتواند به یکی از مهمترین پرسشهای برنامههای سکونت فضایی پاسخ دهد: آیا انسان قادر است در فضا زنده بماند و تولیدمثل کند؟ اگر بشر روزی بخواهد در ماه، مریخ یا حتی سامانههای ستارهای دیگر مستقر شود، تنها فناوریهای حملونقل فضایی کافی نخواهند بود. یکی از چالشهای اساسی، توانایی انسان برای تولیدمثل و ادامه نسل در محیطهای خارج از زمین است. دانشمندان چینی اکنون در تلاش هستند تا با انجام آزمایشی جدید در ایستگاه فضایی تیانگونگ، پاسخ این پرسش بنیادین را پیدا کنند.
جنینهای مصنوعی انسانی از سلولهای بنیادی انسان ساخته شدهاند و از نظر ساختاری شباهت زیادی به جنینهای واقعی دارند، اما قابلیت تبدیل شدن به جنین کامل و تولد یک انسان را ندارند.
یو لهچیان، سرپرست این پروژه و پژوهشگر مؤسسه جانورشناسی وابسته به آکادمی علوم چین اعلام کرد که این نمونهها، جنین واقعی انسانی نیستند و توانایی رشد به یک فرد کامل را ندارند، اما میتوانند به عنوان مدلی ارزشمند برای مطالعه مراحل ابتدایی رشد انسان مورد استفاده قرار گیرند.
محیط فضا برای بدن انسان بسیار خشن و چالشبرانگیز است. فضانوردان علاوه بر اثرات ریزگرانش با تابشهای فضایی و پرتوهای کیهانی نیز مواجه هستند؛ عواملی که به لطف جو زمین، انسانها در شرایط عادی با آنها روبهرو نمیشوند. به همین دلیل، بررسی امکان رشد و تکامل جنین در چنین محیطی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
مرتبط: ساخت نخستین ربات بارداری انساننما در جهان
البته این نخستین بار نیست که دانشمندان رشد جنین در فضا را بررسی میکنند. پژوهشگران چینی در سال 2016 موفق شدند جنینهای موش را در فضا پرورش دهند و نشان دهند که این جنینها میتوانند به مرحله بلاستوسیست برسند؛ مرحلهای که در آن جنین آماده لانهگزینی در دیواره رحم میشود. همچنین در سال 2023، دانشمندان ژاپنی آزمایش مشابهی انجام دادند و دریافتند حدود 24 درصد از جنینهای موش در شرایط ریزگرانش به مرحله بلاستوسیست میرسند؛ رقمی که تقریباً نصف نرخ موفقیت نمونههای زمینی بود.
با وجود این، تفاوت میان جنین موش و جنین انسانی بسیار زیاد است و همین موضوع باعث شده است که آزمایش جدید چین اهمیت ویژهای پیدا کند. هرچند نمونههای مورد استفاده مصنوعی هستند، اما میتوانند اطلاعات ارزشمندی درباره واکنش سلولهای انسانی به محیط فضایی ارائه دهند.
مرتبط: ایجاد جنین انسان از سلولهای بنیادی در ژاپن مجاز شد
این جنینهای مصنوعی انسانی در قالب مأموریت تدارکاتی تیانژو-10 که در 11 مه به ایستگاه فضایی تیانگونگ رسید، به فضا منتقل شدند. پژوهشگران دو گروه نمونه را در این آزمایش قرار دادهاند. گروه نخست شامل جنینهایی است که روی سلولهای رحمی کشت داده شدهاند تا مرحله لانهگزینی در رحم را شبیهسازی کنند. گروه دوم نیز در تراشههای میکروسیالی نگهداری میشوند تا مرحلهای را بازسازی کنند که سلولها شروع به شکلدهی بافتها و اندامهای بدن میکنند.
یو لهچیان اعلام کرده است که روند آزمایش تاکنون بسیار رضایتبخش بوده است و یک سامانه خودکار از پیش برنامهریزیشده هر روز محیط کشت نمونهها را تعویض میکند تا شرایط لازم برای رشد آنها حفظ شود.
این آزمایش برای مدت پنج روز طراحی شده است و پس از آن، نمونهها منجمد شدهاند. با وجود این، نتیجه نهایی تنها زمانی مشخص خواهد شد که نمونهها به زمین بازگردانده شوند و دانشمندان بتوانند آنها را با گروه کنترل نگهداریشده روی زمین مقایسه کنند.
مرتبط: تولید جدیدترین جنین آزمایشگاهی انسان
حتی اگر نتایج اولیه چندان امیدوارکننده نباشد، دانشمندان معتقد هستند که هنوز نمیتوان امکان تولیدمثل انسان در فضا را رد کرد. مطالعات پیشین نشان دادهاند که استفاده از شرایط گرانش مصنوعی میتواند شانس رشد طبیعی جنینها را افزایش دهد. برای نمونه، پژوهش ژاپنی سال 2023 نشان داد که جنینها در محیط دارای گرانش مصنوعی حدود پنج درصد عملکرد بهتری نسبت به نمونههای قرارگرفته در ریزگرانش دارند.
سرپرست این پروژه معتقد است که فناوریهای آینده ممکن است بتوانند اثرات منفی محیط فضایی را بر رشد جنین کاهش دهند. او در گفتوگو با روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست تأکید کرد که این آزمایش نخستین تلاش جدی برای پاسخ دادن به این پرسش است که آیا انسان میتواند در فضا زنده بماند و تولیدمثل کند یا خیر.
