کامپیوتر ENIAC با مصرف انرژی وحشتناک و خرابی روزانه لامپهای خلأ، نیمی از وقت مهندسان را صرف تعمیرات میکرد؛ اما محاسبات را ۱,۰۰۰ برابر سریعتر کرد.
به گزارش سرویس لپتاپ و کامپیوتر تکناک، کامپیوتر یکپارچهکننده و محاسبهگر عددی الکترونیکی یا ENIAC برای نخستین بار در چنین روزی در سال ۱۹۴۶ بهطور عمومی رونمایی شد. ENIAC که در دانشکده مهندسی برق مور در دانشگاه پنسیلوانیا ساخته و راهاندازی شده بود، بهعنوان «نخستین کامپیوتر الکترونیکی همهمنظوره» به نقطه عطف بزرگ در تاریخ رایانش تبدیل شد.
این ماشین از نظر ابعاد فیزیکی بسیار عظیم و از نظر مصرف انرژی هیولایی تمامعیار و در زمان معرفی، قدرت محاسباتی آن بیرقیب بود. بااینحال، در سال ۲۰۲۶ عملکرد مبتنیبر ۱۸ هزار لامپ خلأ ENIAC در مقایسه با سادهترین و ارزانترین ابزارهای الکترونیکی مصرفی امروزی، تقریبا خندهدار به نظر میرسد.
هرچند امروز دیگر نمیتوان از قدرت پردازشی ENIAC شگفتزده شد، در اواسط دهه ۱۹۴۰، این کامپیوتر حدود ۱,۰۰۰ برابر سریعتر از نزدیکترین رقبای خود بود. ENIAC میتوانست در هر ثانیه حدود ۵ هزار محاسبه را انجام دهد و برای نخستین بار این امکان را فراهم کرد که انسانها به ریاضیات با سرعت الکترونیکی دسترسی پیدا کنند.
این نخستین کامپیوتر الکترونیکی همهمنظوره برای انجام طیف متنوعی از وظایف به کار گرفته شد. بااینحال، ازآنجاکه بودجه ENIAC را ارتش ایالات متحده تأمین کرده بود، برخی از کاربردهای شناختهشده آن شامل محاسبه مسیر گلولههای توپخانه بود.
وبلاگ Penn Engineering در اینباره مینویسد: «محاسبات بالستیکی که پیشتر با ماشینحساب دستی ۱۲ ساعت زمان میبرد، تنها در ۳۰ ثانیه انجام میشد.» ENIAC برای محاسبات مرتبط با بمب هیدروژنی و موشکهای بالستیک و راکتها و نیز آزمایشهای پیشبینی وضعیت هوا استفاده شد.
برنامهنویسی ENIAC ازطریق ترکیبی از سیمکشی روی صفحههای اتصال و سه جدول تابع قابلحمل انجام میشد و هریک از این جدولها به ۱,۲۰۰ کلید دهحالته مجهز بودند. به همین دلیل، تبدیل مسئله به برنامهای اجراشدنی روی ENIAC کاری بسیار پیچیده بود و معمولاً به تیمهای متخصص و آموزشدیده نیاز داشت که چندین هفته زمان صرف میکردند، آن هم بههمراه آزمایش و اعتبارسنجی و اشکالزدایی گسترده.
با وجود تفاوتهای اساسی معماری ENIAC با کامپیوترهای امروزی، بررسی ساختار و مشخصات فنی قطعات آن همچنان جذاب است. از نظر ابعاد و ساخت، اگر کارت مقایسهای برای ENIAC وجود داشت، بدون تردید برنده مطلق بود. این ماشین شامل ۸ هزار لامپ خلأ، ۷۰ هزار مقاومت، ۱۰ هزار خازن و حدود ۵۰۰ هزار اتصال لحیمکاریشده بود و خطوط برق اختصاصی، ۱۵۰ کیلووات انرژی الکتریکی را به آن منتقل میکردند.
طبیعی است که ENIAC هم بسیار بزرگ و هم بسیار سنگین بود. وبلاگ Penn Engineering میگوید که این کامپیوتر یک اتاق ۳۰ در ۵۰ فوتی را اشغال میکرد و وزنی درحدود ۳۰ تن داشت. ENIAC از ۴۰ پنل تشکیل شده بود که بهشکل U کنار هم قرار گرفته بودند و بخشی از نمونه اصلی آن هنوز در طبقه همکف ساختمان مور قرار دارد. امروزه، دانشجویان در سایه بقایای این غول تاریخی ازجمله واحد چرخه، واحد برنامهریز اصلی، جدول تابع، یک انباشتهگر و سینیهای ارقام مینشینند؛ حضوری که بدون تردید الهامبخش است.
به نوشته تامز هاردور، ENIAC به نگهداری زیادی نیاز داشت و هر روز چندین لامپ خلأ آن میسوخت. منابع ویکیپدیا تخمین میزنند که این سیستم تقریباً نیمی از زمان از کار افتاده بود؛ البته با گذشت زمان و آشنایی بیشتر مهندسان با ویژگیهای ENIAC، وضعیت بهبود پیدا کرد.
ENIAC بهطور رسمی در ۲ اکتبر ۱۹۵۵ بازنشسته شد. تا آن زمان، جانشینش با معماری ذخیره برنامه دودویی، یعنی EDVAC، وارد فاز عملیاتی شده بود. همچنین در اوایل دهه ۱۹۵۰، کامپیوتر UNIVAC I معرفی شد و IBM با سیستمهای بازار انبوه و زبان برنامهنویسی FORTRAN به صحنه آمد. کامپیوترها در اوایل دهه ۱۹۸۰ وارد عصر IBM PC شدند؛ مسیری که به گفته Penn Engineering، تمامش به لطف ENIAC ممکن شد.
