فهرست مطالب
دانشمندان با شناسایی جهشهای ژن GRIN2A بهعنوان نخستین علت مستقیم اختلالات روانی زودهنگام، نشان دادند تقویت گیرنده NMDA با السرین میتواند علائم بیماران را کاهش دهد.
به گزارش سرویس علمی تکناک، در پژوهشی که بهعنوان یک گام مهم در ژنتیک پزشکی شناخته میشود، دانشمندان نشان دادهاند که یک نوع جهش در ژن GRIN2A میتواند بهطور مستقیم منجر به بروز اختلالات روانی شود؛ یافتهای که برخلاف باورهای رایج، نقش یک جهش منفرد را برجسته میکند. این اختلالات بیشتر در سالهای ابتدایی زندگی ظاهر میشوند و نه در بزرگسالی.
مطالعهای بینالمللی به سرپرستی موسسه ژنتیک انسانی دانشگاه لایپزیگ، دادههای ۲۳۵ فرد دارای جهشهای شناختهشده GRIN2A را گردآوری کرد و از ۱۹۶ نمونه برای تحلیل استفاده شد. از میان آنها، ۱۲۱ نفر اطلاعات کاملتری درباره سابقه اختلالات روانی ارائه کرده بودند. اگرچه دامنه سنی شرکتکنندگان بین یک تا ۶۲ سال بود، اما اطلاعات اصلی مربوط به افراد اولیه مطالعه است که بیشتر شامل کودکان و نوجوانان بودند.
شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند: ۸۴ نفر با جهشهای «null» که عملکرد ژن را بهطور کامل از بین میبرد و ۳۷ نفر با جهشهای missense که ساختار پروتئین را تغییر میدهد اما آن را کاملا غیرفعال نمیکند. در میان حاملان جهش null، بیستوسه نفر (معادل ۲۷.۴ درصد) دستکم یک اختلال روانی (اختلالات خلقی، اضطرابی و روانپریشی، گاهی با چند تشخیص همزمان) داشتند. در مقابل، تنها دو نفر از حاملان جهش missense دچار اختلال بودند؛ نتیجهای که نشان میدهد جهشهای null حدود شش برابر خطر بیشتری نسبت به جهشهای جزئی ژن GRIN2A ایجاد میکنند.
نقش ژن GRIN2A در بروز اختلالات روانی
حتما بخوانید: نشانگرهای سرمی جدید فعالیت ژنهای مغز را به سرعت و با دقت بالا رصد میکنند
بیشتر بخوانید: سلول ها ژن ها را با شدت های مختلف فعال نگه می دارند
پروفسور یوهانس لمکه، نویسنده اصلی مطالعه و رئیس موسسه ژنتیک انسانی دانشگاه لایپزیگ، اعلام کرد یافتههای جدید نشان میدهد GRIN2A نخستین ژنی است که بهطور مستقل قادر است باعث بروز یک اختلال روانی شود؛ نکتهای که آن را از الگوی رایج علل چندژنی در این اختلالات متمایز میکند.
برای سنجش میزان غیرمعمول بودن این سطح ریسک، پژوهشگران دادههای خود را با پایگاه ملی فنلاند «FinRegistry» که بیش از پنج میلیون نفر را در بر میگیرد مقایسه کردند. تحلیل محدود به دوران کودکی و اوایل نوجوانی بود، زیرا علائم در حاملان جهش null دقیقا در همین بازه ظاهر شده بود.
نتایج نشان داد کودکان دارای جهش null تا ۸۷ برابر بیش از جمعیت عادی در معرض ابتلا به اختلالات روانپریشی قرار دارند و شش برابر بیشتر دچار اضطراب میشوند. با توجه به این که روانپریشی آغازشده در کودکی بسیار نادر است، چنین ارقام ریسکی در میان بزرگترین مقادیر ثبتشده در ژنتیک روانپزشکی محسوب میشود.
پروفسور لمکه تاکید میکند: «ما نشان دادیم برخی گونههای ژن GRIN2A نهتنها با اسکیزوفرنی بلکه با طیف گستردهتری از اختلالات روانی ارتباط دارند.» آنچه این یافته را برجسته میکند، بروز این اختلالات در کودکی و نوجوانی است؛ در حالی که معمولا چنین بیماریهایی در بزرگسالی آشکار میشوند.
گرچه جهشهای معمول ژن GRIN2A با صرع، ناتوانی ذهنی یا اختلالات گفتاری در کودکان مرتبط شناخته میشد، اما در این مطالعه شش نفر حامل جهش null هیچ نشانهای از این مشکلات عصبی نداشتند و تنها با اختلالات روانی مواجه بودند. ژن GRIN2A نقش اساسی در تنظیم تحریکپذیری الکتریکی نورونها دارد و برخی از این جهشها باعث کاهش فعالیت گیرنده NMDA میشوند؛ گیرندهای که نقش کلیدی در فرایند انتقال سیگنالها در مغز دارد.
آیا درمانی وجود دارد؟
برای مطالعه بیشتر: گوشی های هوشمند می توانند نشانه های پنهان اختلالات روانی را شناسایی کنند
با توجه به نقش ژن GRIN2A در ساخت بخشی از گیرنده NMDA (گیرندهای که سابقه دخالت آن در اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی اثبات شده) پژوهشگران بررسی کردند آیا تقویت فعالیت این گیرنده میتواند علائم بیماران را تعدیل کند یا خیر.
در این راستا، چهار فرد حامل جهش null در GRIN2A که دچار علائم روانپزشکی بودند، دوزهای بالای ال-سرین دریافت کردند؛ مکملی که در مغز به فعالکننده طبیعی گیرنده NMDA تبدیل میشود. گرچه این مطالعه کنترلشده نبود، همه شرکتکنندگان تجربه بهبود علائم را گزارش کردند؛ توهم و بدگمانی برطرف شد و در یکی از بیماران نیز تعداد حملات کاهش یافت. با این حال، پژوهشگران تاکید میکنند این رویکرد نیازمند بررسیهای بیشتری است تا کارآمدی و ایمنی آن روشن شود.
بهگفته تیم تحقیق، همه افراد پس از مصرف ال-سرین بهبود قابلتوجهی نشان دادند و جهشهای null نخستین مورد شناختهشده از یک علت تکژنی برای بروز اختلالات روانی زودهنگام (حتی بدون نشانههای عصبی همراه) محسوب میشود.
البته بیشتر اختلالات روانی حاصل تعامل پیچیده عوامل ژنتیکی و محیطی است، اما این مطالعه نشان میدهد در برخی موارد یک ژن منفرد میتواند نقش تعیینکننده داشته باشد و ضرورت انجام آزمایشهای ژنتیک در اوایل زندگی را برجسته میکند.
نتایج این پژوهش در نشریه Molecular Psychiatry منتشر شده است.
