فهرست مطالب
پژوهشی جدید نشان می‌دهد که مواجهه زنان باردار با ماده شیمیایی DEHP، یکی از افزودنی‌های رایج برای نرم و انعطاف‌پذیر کردن پلاستیک، ممکن است با تغییر فعالیت صدها ژن مرتبط با رشد مغز و افزایش نسبی نشانه‌های اوتیسم و اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی در کودکان ارتباط داشته باشد.
به گزارش سرویس علمی تکناک، پژوهشگران مؤسسه علوم اعصاب و سلامت روان فلوری با بررسی نمونه‌های خون و ادرار زنان باردار و مقایسه با ارزیابی‌های رفتاری فرزندان آنها، ارتباطی میان میزان بالاتر مواجهه مادر با DEHP، تغییر عملکرد ژن‌ها در خون بند ناف و بروز بیشتر برخی رفتارهای مرتبط با اوتیسم و ADHD در سنین دو و چهار سالگی پیدا کردند.
DEHP یا دی‌اتیل‌هگزیل فتالات از گروه فتالات‌ها است و به پلی‌وینیل کلراید یا PVC اضافه می‌شود تا این ماده نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر شود. این ترکیب در طیف گسترده‌ای از محصولات از جمله شلنگ، بارانی، تجهیزات پزشکی و کیسه‌های پلاستیکی مواد غذایی وجود دارد و به همین دلیل دوری کامل از آن در زندگی روزمره دشوار است.
بیشتر بخوانید: ابداع روشی جدید برای پاک‌سازی خون از میکروپلاستیک‌ها
تغییرات بیش از ۵۰۰ ژن در خون بند ناف
پژوهشگران برای بررسی اثر احتمالی DEHP بر تنظیم ژن‌ها، نمونه‌های خون بند ناف جمع‌آوری‌شده در چارچوب مطالعه نوزادان باروون را تحلیل کردند. سپس آنها الگوهای ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی این نمونه‌ها را با میزان مواجهه مادران با DEHP در دوران بارداری مقایسه کردند.
نتایج نشان داد که شبکه‌ای متشکل از بیش از ۵۰۰ ژن دارای تغییرات اپی‌ژنتیکی با سطح DEHP (افزودنی‌های رایج برای نرم و انعطاف‌پذیر کردن پلاستیک) و رفتارهای مرتبط با اوتیسم و ADHD ارتباط دارد. تغییرات اپی‌ژنتیکی می‌توانند بدون تغییر توالی اصلی DNA، نحوه فعال یا غیرفعال شدن ژن‌ها را تغییر دهند و در نتیجه بر عملکرد سلول‌ها اثر بگذارند.
آن لوئیز پونسونبی، نویسنده ارشد پژوهش و همه‌گیرشناس دانشگاه ملبورن اعلام کرد که تقریبا تمام زنان شرکت‌کننده در این مطالعه استرالیایی در معرض DEHP قرار گرفته بودند. این موضوع نشان می‌دهد که تماس با این ماده در جمعیت عمومی بسیار گسترده است.
پژوهشگران برای بررسی بیشتر نتایج، ده‌ها نمونه خون مستقل و نمونه‌های بافت مغز پس از مرگ را آزمایش کردند. این بررسی‌ها از این نتیجه حمایت کردند که DEHP می‌تواند نحوه بیان ژن‌ها را تغییر دهد. با وجود این، تغییرات مشاهده‌شده در نمونه‌های خون با یافته‌های بافت مغز کاملا یکسان نبود و همین تفاوت، تفسیر سازوکار دقیق اثر این ماده را دشوارتر می‌کند.
بیشتر بخوانید: روزانه 68 هزار میکروپلاستیک از طریق هوای خانه وارد ریه می شود
پژوهش ارتباط اوتیسم با پلاستیک را ثابت نمی‌کند
میرکو اولیارویچ، پژوهشگر ارشد مؤسسه پژوهشی کودکان که در این مطالعه مشارکت نداشت، گفت که پژوهشگران توضیح زیستی قابل قبولی برای ارتباط مشاهده‌شده ارائه کرده‌اند، اما تفاوت میان نتایج نمونه‌های خون و بافت مغز، ارائه یک توضیح ساده درباره سازوکار این اثر را دشوار می‌کند.
این تحقیق یک مطالعه مشاهده‌ای است و بنابراین نمی‌تواند ثابت کند که مواجهه با DEHP مستقیما باعث اوتیسم یا ADHD می‌شود. خود پژوهشگران نیز تأکید کرده‌اند که اختلالات رشد عصبی، شرایطی چندعاملی هستند و ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در شکل‌گیری آنها نقش دارد.
فتالات‌ها پیش از این نیز به دلیل توانایی در تقلید برخی مواد شیمیایی طبیعی بدن مورد توجه قرار گرفته بودند. این مواد ممکن است بر فرایندهای مرتبط با تولید هورمون اثر بگذارند و در مطالعات دیگر با کاهش سطح تستوسترون، افت کیفیت اسپرم و برخی پیامدهای عصبی و رفتاری در کودکان مرتبط دانسته شده‌اند.
اولیارویچ تأکید کرد که یک عامل محیطی منفرد مانند DEHP به احتمال زیاد نمی‌تواند به‌تنهایی خطر ابتلای یک کودک به اوتیسم یا ADHD را به شکل معناداری تغییر دهد. با وجود این، یافته‌های جدید می‌توانند مسیرهای تازه‌ای برای بررسی نقش مواد شیمیایی محیطی در رشد مغز و تنظیم ژن‌ها باز کنند.
پونسونبی نیز بیان کرد که میزان مواجهه افراد با مواد شیمیایی مانند DEHP بیشتر در سطح جمعیت تعیین می‌شود و همیشه نتیجه انتخاب‌های شخصی نیست. از آنجا که این ترکیبات می‌توانند از طریق مواد غذایی وارد بدن شوند، مقررات مربوط به فرآوری و بسته‌بندی غذا می‌تواند در کاهش مواجهه عمومی اهمیت داشته باشد و نقش مهمی در حفاظت از سلامت عمومی ایفا کند.
او همچنین خواستار آن شد که سیاست‌های جهانی مرتبط با کنترل پلاستیک، شواهد جدید درباره اثرات احتمالی این مواد بر سلامت را در نظر بگیرند، به‌ویژه زمانی که موضوع حفاظت از گروه‌های آسیب‌پذیر مانند زنان باردار و نوزادان مطرح است.
