فهرست مطالب
جنگنده J-50 چین ممکن است در آینده به سیستمهای هوشمندی مجهز شود که در صورت ناتوانی خلبان، کنترل پرواز را بهدست بگیرند، بدون GPS مسیریابی کنند و عملیات را با پهپادهای همراه هماهنگ سازند.
به گزارش سرویس هوافضای تکناک، پژوهشگران مؤسسه طراحی و تحقیقات هواپیمای شنیانگ این رویکرد را در مطالعهای تازه تشریح کردهاند. این مؤسسه با توسعه نسل جدید هواپیماهای رزمی چین ارتباط دارد و نام آن در کنار پروژههایی مانند جنگنده J-50 مطرح میشود. با وجود این، مقاله پژوهشی بهطور مستقیم نام J-50 را ذکر نمیکند و تأییدی وجود ندارد که این جنگنده به سیستمهای پیشنهادی مجهز شود.
اهمیت این پژوهش در جهتگیری فنی آن است. محققان به دنبال معماریهایی هستند که بخشی از وظایف پیچیده خلبان را در شرایط رزمی بر عهده بگیرند، بدون آنکه کنترل ایمنی حیاتی هواپیما کاملا به نرمافزارهای هوشمند سپرده شود.
بیشتر بخوانید: نخستین تصاویر از پهپاد Wildfire، جانشین جدید MQ-9 Reaper
کنترل خودکار در صورت ناتوانی خلبان
پژوهشگران از گذار سیستمهای کنترل پرواز معمولی به مفهومی با عنوان «مانورپذیری شناختی» سخن گفتهاند. سیستمهای کنونی همین حالا نیز وظایفی مانند حفظ پایداری هواپیما و اجرای بخشی از فرمانهای پروازی را انجام میدهند، اما معماری پیشنهادی قرار است نقش نرمافزار را در مدیریت رفتار جنگنده هنگام نبرد گسترش دهد.
در این مدل، نرمافزار میتواند دستورهای تاکتیکی کلی را دریافت و آنها را به فرمانهای دقیق پروازی تبدیل کند. هواپیما نیز میتواند به صورت مداوم شرایط پرواز، وضعیت خود و ظرفیت عملکردی موجود را ارزیابی کند. در نتیجه، اگر خلبان بیهوش شود یا به هر دلیل دیگر قادر به هدایت هواپیما نباشد، سیستم میتواند برای حفظ پرواز وارد عمل شود.
پژوهشگران تأکید کردهاند که خودمختاری نباید بدون محدودیت باشد. از نگاه آنها، عملکردهای بسیار حساس و حیاتی همچنان باید در اختیار سیستمهای متعارف و قابل پیشبینی باقی بماند.
ژانگ دونگ و همکاران او نوشتهاند که جایگاه عملکردی سیستم کنترل پرواز در حال تغییر اساسی است. آنها پیشنهاد کردهاند که نرمافزار هوشمند در سطحی بالاتر از حلقههای اصلی کنترل فعالیت کند و وظایفی مانند بهینهسازی مسیر و هماهنگی میان هواگردها را انجام دهد.
یکی از موانع اصلی این رویکرد، دشواری ارزیابی کامل سیستمهای مبتنی بر داده است. چنین سیستمهایی ممکن است در شرایط متفاوت رفتارهای پیچیدهای نشان دهند و همین موضوع تأیید ایمنی آنها را دشوار میکند.
بیشتر بخوانید: پرواز موفق هواپیمای آموزشی مافوقصوت هورجت ترکیه + ویدیو
ناوبری بدون GPS در محیطهای جنگ الکترونیک
بخش دیگری از پژوهش به پرواز در محیطهایی اختصاص دارد که سیگنالهای ناوبری ماهوارهای در دسترس نیستند. اختلال یا قطع GPS میتواند توان عملیاتی یک جنگنده را کاهش دهد و هواپیمایی که در محیطی با پارازیت شدید فعالیت میکند باید بتواند به روشهای مستقل موقعیت خود را تعیین کند.
پژوهشگران برای حل این مشکل، ترکیب چند فناوری ناوبری را پیشنهاد کردهاند. ناوبری اینرسی کوانتومی میتواند در کنار سیستمهای بصری و موقعیتیابی مبتنی بر عوارض زمین به کار گرفته شود. این روشها به هواپیما اجازه میدهند بدون اتکا کامل به ماهوارهها مسیر خود را تشخیص دهد.
ناوبری ژئومغناطیسی نیز در معماری پیشنهادی دیده میشود. استفاده از چند حسگر و چند منبع اطلاعاتی باعث میشود اختلال در یک سیستم، کل توان ناوبری جنگنده را از کار نیندازد و هواپیما بتواند در شرایط جنگ الکترونیک سطحی از آگاهی موقعیتی خود را حفظ کند.
این مطالعه نشان نمیدهد که چین چنین فناوریهایی را روی یک جنگنده عملیاتی مستقر کرده است. پژوهشگران ناوبری کوانتومی و فناوریهای مشابه را همچنان حوزهای میدانند که به توسعه مهندسی و آزمایشهای بیشتری نیاز دارد.
بیشتر بخوانید: پهپاد مافوق صوت A3-001 ساب رونمایی شد
همکاری جنگندهها با پهپادهای خودمختار
همچنین پژوهشگران آیندهای را تصور کردهاند که در آن جنگندههای سرنشیندار با پهپادهای خودمختار به صورت یک گروه رزمی واحد فعالیت کنند. در چنین ساختاری، هر پهپاد میتواند وظیفه مشخصی داشته باشد و در صورت از دست رفتن یکی از اعضای گروه، مسئولیتها میان دیگر هواگردها دوباره توزیع شود.
یکی از ایدههای مطرحشده استفاده از «رهبر مجازی» پویا است. اگر هواگرد فرمانده از دست برود یا نتواند به مأموریت ادامه دهد، سیستم میتواند نقش فرماندهی را به یکی دیگر از اعضای گروه منتقل کند. این ساختار باعث میشود کل آرایش رزمی به یک فرمانده ثابت وابسته نباشد.
چنین معماری میتواند چند نوع هواگرد را در یک شبکه رزمی به هم متصل کند. دو جنگنده J-36 و J-50 از گزینههای مطرح برای نسل آینده نیروی هوایی چین هستند، اما هنوز مدرکی وجود ندارد که نشان دهد این دو هواپیما از فناوریهای تشریحشده در این پژوهش استفاده خواهند کرد.
محققان تأکید کردهاند که واگذاری وظایف حساستر به نرمافزارهای هوشمند باید به صورت تدریجی انجام شود. آنها انجام شبیهسازیهای گسترده، آزمایشهای پروازی متعدد و استفاده از هواگردهای بدون سرنشین ارزانتر را برای مراحل اولیه پیشنهاد کردهاند.
این مقاله در ماه اوت در نشریه علمی داوریشده Aircraft Design منتشر شده است و نشان میدهد طراحان هواپیماهای رزمی چین، به افزایش خودمختاری، ناوبری مستقل و هماهنگی میان جنگندهها و پهپادها به عنوان بخشی از نبرد هوایی آینده توجه دارند.
