سحابی هلیکس زیر ذره‌بین جیمز وب؛ نگاهی تازه به مرگ یک ستاره

تلسکوپ جیمز وب به تازگی تصاویر جدیدی از سحابی هلیکس منتشر کرده است که جزئیات بی‌سابقه‌ای از چرخه زندگی و مرگ ستارگان را نشان می‌دهد.

به گزارش سرویس نجوم تک‌ناک، این تصاویر که به وضوح بخش‌های مختلف سحابی را نشان می‌دهند، تصویر تازه‌ای از فرایندهای کیهانی ارائه می‌دهند که پیش از این در تصاویر دیگر تلسکوپ‌ها قابل مشاهده نبود.

سحابی هلیکس که به «چشم خدا» نیز معروف است، در حدود ۶۵۰ سال نوری از زمین در صورت فلکی آکواریوس قرار دارد. این سحابی با نام علمی NGC 7293 بیش از دو قرن پیش توسط کارل لودویگ هاردینگ کشف شد و از آن زمان به یکی از شناخته‌شده‌ترین اجرام آسمانی این رده تبدیل شده است.

بخوانید: کشف نخستین سیاره بی‌ستاره در فاصله ۱۰ هزار سال نوری

ساختار اصلی سحابی هلیکس شامل حلقه‌ای عظیم از گاز و غبار در حال انبساط است، که بقایای یک ستاره خورشیدمانند به‌ حساب می‌آید. این ستاره در پایان عمر، لایه‌های بیرونی‌ خود را به فضا پرتاب کرده و تنها هسته آن باقی مانده است. ظاهر خاص این ساختار باعث شده است که با نام‌هایی مانند «چشم خدا» یا چشم شخصیت خیالی سائورون در مجموعه The Lord of the Rings شناخته شود.

در مرکز سحابی هلیکس یک کوتوله سفید بسیار درخشان قرار دارد، که هسته برهنه ستاره اولیه است و در تصاویر جیمز وب به‌ صورت نقطه‌ای کوچک و آبی‌رنگ دیده می‌شود. تابش شدید و پرانرژی این کوتوله سفید، گازهای اطراف را روشن می‌کند و باعث شکل‌گیری ساختارهای متنوع می‌شود. تصویر جدید که با ابزار NIRCam ثبت شده است، صدها ستون دنباله‌دارمانند با سرهای درخشان و دُم‌های کشیده را نشان می‌دهد، که لبه داخلی ساختار چشم‌مانند سحابی را تشکیل می‌دهند. این ستون‌ها در محل برخورد بادهای داغ و سریع ستاره مرکزی با لایه‌های قدیمی‌تر، سردتر و کندتر گاز ایجاد شده‌اند.

برای مطالعه: ستاره‌شناسان موفق به رصد یک انفجار کیهانی بی‌سابقه شدند + ویدیو

تحلیل رنگ‌ها در تصویر فروسرخ جیمز وب اطلاعات مهمی درباره دما و ترکیب شیمیایی گازها ارائه می‌دهد. نواحی آبی‌رنگ نشان‌دهنده گازهای بسیار داغ و یونیده‌شده در اثر تابش فرابنفش کوتوله سفید هستند. در فاصله‌های دورتر، گاز سردتر می‌شود، اتم‌های هیدروژن به مولکول تبدیل می‌شوند و در بخش‌های پیرامونی سرخ‌رنگ، غبار شکل می‌گیرد. در این نواحی محافظت‌شده از تابش پرانرژی، مولکول‌های پیچیده ایجاد می‌شوند که می‌توانند در آینده مواد اولیه شکل‌گیری ستارگان و سیارات جدید باشند.

پیش از این، رصدهای انجام‌شده با Spitzer Space Telescope که فعالیت آن در سال ۲۰۲۰ به پایان رسید، نشانه‌هایی از وجود مولکول‌های پیچیده در سحابی هلیکس را نشان داده بود. با وجود این، وضوح بسیار بالای تصاویر جیمز وب برای نخستین‌بار امکان مشاهده مستقیم روند شکل‌گیری این مولکول‌ها را فراهم کرده است.

حتماً بخوانید: نگاه تازه ناسا و آژانس فضایی اروپا به دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS + تصویر

به‌ دلیل فاصله به نسبت کم، سحابی هلیکس همواره یکی از اهداف محبوب اخترشناسان آماتور و پژوهشگران حرفه‌ای بوده است. با وجود قطر ظاهری بزرگ آن در آسمان که حدود نیمی از پهنای قرص کامل ماه است، سحابی‌های سیاره‌نما در مقیاس کیهانی اجرامی کوچک و کوتاه‌عمر به‌ حساب می‌آیند و عمر آنها معمولاً تنها چند ده هزار سال است.

سحابی هلیکس همچنان به‌ عنوان یک منبع بزرگ برای ایجاد نسل‌های جدیدی از ستارگان و سیارات در نظر گرفته می‌شود. تصاویر جدید JWST این فرایند را به‌ صورت بی‌نظیری به نمایش می‌گذارند و جزئیات پیچیده‌ای از برخوردهای گازی و ساختارهای فراکتالی را نشان می‌دهند که به‌ تدریج به تشکیل دنیاهای جدید می‌انجامد.