پنتاگون در خلال تجاوز نظامی امریکا به ایران و در شرایطی که دسترسی اینترنت در کشور قطع شده بود، بر سر ارائه سرویس Direct-to-Cell که برای اتصال مستقیم موبایل به اینترنت ماهوارهای استارلینک استفاده میشود، با شرکت اسپیسایکس گفتگو کرده و بر سر هزینهها دچار اختلاف نظر شده بود.
به گزارش سرویس شبکه و اینترنت تکناک،گزارش اختصاصی خبرگزاری رویترز نشان میدهد این اختلاف تنها بخشی از تنش گستردهتر میان وزارت دفاع آمریکا و شرکت تحت مالکیت ایلان ماسک بر سر قیمتگذاری خدمات استارلینک در جریان جنگ ایران بوده است.
بر اساس این گزارش که به نقل از چند منبع آگاه و اسناد پنتاگون منتشر شده، اسپیسایکس همزمان با افزایش وابستگی ارتش آمریکا به شبکه ماهوارهای استارلینک در عملیاتهای نظامی علیه ایران، هزینه برخی خدمات ویژه این شبکه را به شکل قابل توجهی افزایش داده است. یکی از مهمترین موارد اختلاف، افزایش هزینه اتصال ترمینالهای مورد استفاده روی پهپادهای انتحاری آمریکایی از حدود ۵ هزار دلار به ۲۵ هزار دلار در ماه بوده است.
رویترز میگوید مقامهای اسپیسایکس تنها چند هفته پس از آغاز عملیات نظامی آمریکا علیه ایران با مسئولان پنتاگون دیدار کردند و اعلام کردند ارتش آمریکا در حال استفاده از سطحی از خدمات استارلینک است که باید در رده سرویسهای پیشرفته هوانوردی محاسبه شود. این در حالی بود که پنتاگون تا آن زمان هزینهای معادل سرویسهای عادی زمینی یا متحرک پرداخت میکرد.
اختلاف اصلی بر سر پهپادهای انتحاری LUCAS شکل گرفت. این پهپادها که نمونهای ارزانقیمت و مشابه پهپادهای شاهد ایران توصیف شدهاند، قادرند مدتی بر فراز هدف پرواز کرده و سپس به آن برخورد کنند. اسپیسایکس استدلال کرده بود شرایط عملیاتی این پهپادها با سرویسهای هوانوردی مطابقت دارد و بنابراین باید هزینه بالاتری برای استفاده از استارلینک پرداخت شود.
در مقابل، مقامهای پنتاگون معتقد بودند تعرفه ۲۵ هزار دلاری برای هواپیماها طراحی شده و استفاده کوتاهمدت پهپادهای انتحاری از شبکه استارلینک نباید مشمول چنین هزینهای شود. با وجود این مخالفتها، وزارت دفاع آمریکا در نهایت با افزایش قیمت پیشنهادی اسپیسایکس موافقت کرد؛ اقدامی که طبق گزارش رویترز تقریباً هزینه هر پهپاد LUCAS را دو برابر کرد.
این اختلافها تنها به پهپادهای نظامی محدود نبود. گزارش رویترز نشان میدهد همزمان با تشدید محدودیتهای اینترنتی در ایران و اختلال روی ترمینالهای استارلینک، مقامهای آمریکایی بررسی طرحی را آغاز کردند که امکان اتصال مستقیم تلفنهای همراه به شبکه ماهوارهای استارلینک را بدون نیاز به تجهیزات زمینی فراهم میکند.
فناوری Direct-to-Cell که اسپیسایکس در حال توسعه آن است، قابلیتی مشابه شبکههای 5G ارائه میدهد و به کاربران اجازه میدهد تلفنهای هوشمند عادی بدون استفاده از دیش یا ترمینال اختصاصی مستقیماً به ماهوارهها متصل شوند. این فناوری یکی از مهمترین پروژههای آینده استارلینک محسوب میشود و میتواند محدودیتهای موجود برای دسترسی به اینترنت ماهوارهای را تا حد زیادی کاهش دهد.
به گفته دو منبع آگاه، پنتاگون تنها یک هفته پس از آغاز درگیریها مذاکرات با اسپیسایکس درباره راهاندازی این سرویس برای کاربران داخل ایران را آغاز کرد. مقامهای آمریکایی امیدوار بودند این فناوری بتواند محدودیتها و پارازیتهای اعمالشده روی ترمینالهای استارلینک را دور بزند و ارتباطات اینترنتی را در اختیار شهروندان ایرانی قرار دهد.
اما اختلاف بر سر هزینهها به سرعت شکل گرفت. طبق اسناد بررسیشده توسط رویترز، اسپیسایکس برای فعالسازی سرویس Direct-to-Cell رقمی تا ۵۰۰ میلیون دلار درخواست کرده و علاوه بر آن خواهان دریافت ۱۰۰ میلیون دلار هزینه ماهانه برای ادامه فعالیت این سرویس شده بود.
این ارقام باعث نگرانی مقامهای دفاعی آمریکا شد. منابع آگاه گفتهاند برخی مسئولان پنتاگون این هزینهها را بسیار بالا توصیف کرده و نسبت به افزایش قدرت چانهزنی اسپیسایکس ابراز نگرانی کردهاند.
رویترز میگوید هنوز مشخص نیست آیا دو طرف در نهایت به توافق نهایی دست یافتهاند یا خیر. با این حال، این اختلافها بار دیگر وابستگی روزافزون دولت آمریکا به زیرساختهای اسپیسایکس را برجسته کرده است.
در سالهای اخیر استارلینک به یکی از حیاتیترین ابزارهای ارتباطی ارتش آمریکا تبدیل شده است. این شبکه ماهوارهای اکنون در عملیاتهای پهپادی، سامانههای شناسایی، شناورهای بدون سرنشین و ارتباطات میدانی نقش کلیدی ایفا میکند. قابلیت پوشش جهانی استارلینک باعث شده نیروهای نظامی آمریکا بتوانند حتی در مناطق دورافتاده یا در شرایط اختلال شدید ارتباطی نیز به اینترنت پرسرعت و پایدار دسترسی داشته باشند.
بر اساس گزارش رویترز، هنگام آغاز تجاوز آمریکا علیه ایران، ترمینالهای نظامی Starshield که نسخه ویژه نظامی استارلینک محسوب میشوند، در بیش از ۱۲ سامانه پهپادی مختلف مورد استفاده قرار داشتند.
اسپیسایکس نسخه نظامی استارلینک را تحت برند Starshield و بر اساس توافقی که در سال ۲۰۲۳ با پنتاگون امضا شده، در اختیار ارتش آمریکا قرار میدهد. این ترمینالها علاوه بر اتصال به ماهوارههای تجاری استارلینک، به منظومهای امنتر و اختصاصی نیز متصل میشوند.
با این حال، وابستگی گسترده ارتش آمریکا به استارلینک نگرانیهایی جدی در میان برخی مقامهای امنیتی و نظامی این کشور ایجاد کرده است. پیشتر نیز نقش ایلان ماسک در جنگ اوکراین بحثبرانگیز شده بود. در آن زمان گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد محدود شدن دسترسی اوکراین به استارلینک باعث اختلال در برخی عملیاتهای نظامی شده است.
سال گذشته نیز قطع جهانی شبکه استارلینک باعث اختلال در آزمایشهای نیروی دریایی آمریکا روی شناورهای بدون سرنشین شد و ارتباط این شناورها برای مدتی از دست رفت.
کلیتون سووپ، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا، به رویترز گفته است اسپیسایکس برخلاف پیمانکاران سنتی دفاعی، به دلیل برخورداری از بازار عظیم تجاری، قدرت چانهزنی بسیار بیشتری در برابر پنتاگون دارد.
طبق اسناد مالی منتشرشده، حدود ۲۰ درصد درآمد اسپیسایکس از قراردادهای دولتی آمریکا تأمین میشود اما بخش عمده درآمد این شرکت از بازار تجاری، خدمات اینترنت ماهوارهای، پرتاب موشک و پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی به دست میآید. همین موضوع باعث شده وابستگی مالی اسپیسایکس به دولت آمریکا کمتر از بسیاری از پیمانکاران سنتی دفاعی باشد.
رویترز همچنین گزارش داده پنتاگون در حال بررسی خرید بیش از ۳۵۰۰ اشتراک جدید Starshield است که بخشی از آنها شامل سرویس گرانقیمت هوانوردی خواهد بود. این قرارداد میتواند صدها میلیون دلار درآمد سالانه برای اسپیسایکس ایجاد کند.
پس از انتشار گزارش رویترز، ایلان ماسک در شبکه اجتماعی X این گزارش را «نادرست» توصیف کرد اما توضیح بیشتری ارائه نداد. او همچنین مدعی شد نسخه غیرنظامی استارلینک بهصورت نامناسب برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار گرفته است.
سخنگوی پنتاگون نیز گزارش رویترز را رد کرد اما جزئیات بیشتری درباره مذاکرات، هزینهها یا وضعیت توافق احتمالی بر سر سرویس Direct-to-Cell منتشر نشد.
با وجود این تکذیبها، گزارش رویترز تصویری روشن از وابستگی روزافزون زیرساختهای نظامی و ارتباطی آمریکا به شبکه استارلینک ارائه میدهد؛ وابستگیای که همزمان با گسترش نقش اسپیسایکس در پروژههای نظامی، به ایلان ماسک قدرت و نفوذ بیشتری در حوزه امنیت ملی آمریکا داده است.
