دانشمندان از ثبت طولانیترین فوران رادیویی خورشید خبر دادند که به مدت ۱۹ روز ادامه داشت و رکورد قبلی پنج روزه را پشت سر گذاشت.
به گزارش سرویس نجوم تکناک، خورشید به فعالیتهای شدید و مداوم خود مشهور است. این ستاره در هر ثانیه انرژی معادل انفجار ۱۰۰ میلیارد بمب هستهای آزاد میکند، به طور منظم میلیاردها تن پلاسما را به فضا پرتاب میکند و گاهی نیز شفقهای قطبی را در مناطقی بسیار دور از قطبها قابل مشاهده میسازد. با وجود این، رویدادی که در ماه اوت ۲۰۲۵ آغاز شد، حتی در مقیاس استانداردهای بسیار فعال خورشید نیز پدیدهای استثنایی محسوب میشود.
این رویداد با شکلگیری یک «فوران رادیویی نوع چهار» آغاز شد. چنین فورانهایی زمانی ایجاد میشوند که الکترونها در میدانهای مغناطیسی خورشید به دام میافتند و در حین حرکت مارپیچی، امواج رادیویی منتشر میکنند.
فورانهای رادیویی نوع چهار پدیدههای به نسبت رایجی هستند و معمولاً از چند ساعت تا چند روز ادامه پیدا میکنند. اگرچه خود امواج رادیویی خطری برای زمین ندارند، اما محیطهای مغناطیسی تولیدکننده آنها میتوانند منشأ طوفانهای ذرات پرانرژی باشند. این طوفانها قادر هستند به ماهوارهها آسیب بزنند و عملکرد فضاپیماها را مختل کنند.
با وجود این، فوران ثبتشده در اوت ۲۰۲۵ رفتار متفاوتی از نمونههای قبلی داشت. روزها سپری شدند و این فوران همچنان ادامه یافت. زمانی که این پدیده سرانجام پایان یافت، مدت فعالیت آن به ۱۹ روز رسیده بود؛ رقمی که تقریباً چهار برابر بیشتر از رکورد پیشین محسوب میشود.
برای درک علت این پدیده، پژوهشگران دادههای چهار مأموریت فضایی مختلف را با یکدیگر ترکیب کردند. این مأموریتها شامل فضاپیماهای STEREO، Parker Solar Probe و Wind متعلق به ناسا، همچنین Solar Orbiter بودند.
هر یک از این فضاپیماها تنها بخشی از رویداد را مشاهده کردند. با چرخش تدریجی خورشید، منطقه منشأ فوران از میدان دید برخی کاوشگرها خارج و وارد میدان دید کاوشگرهای دیگر میشد. در نتیجه، هیچ فضاپیمایی به تنهایی قادر به مشاهده کل رویداد نبود و دانشمندان تنها با کنار هم قرار دادن دادههای همه مأموریتها توانستند تصویر کامل را بازسازی کنند.
پژوهشگران با استفاده از یک روش تحلیلی جدید روی دادههای مأموریت STEREO موفق شدند منشأ این فوران را شناسایی کنند. بررسیها نشان داد که امواج رادیویی از یک ساختار مغناطیسی عظیم در جو بیرونی خورشید موسوم به «جریانگر کلاهخودی» یا Helmet Streamer سرچشمه گرفتهاند.
این ساختارها در هنگام خورشیدگرفتگی به شکل ناحیهای V شکل دیده میشوند، که خطوط میدان مغناطیسی از سطح خورشید در آن به سمت بیرون امتداد مییابند. جریانگرهای کلاهخودی از مهمترین مناطق فعالیت مغناطیسی خورشید به حساب میآیند.
دانشمندان دریافتند که این ساختار خاص توسط سه فوران پیاپی جرم تاج خورشیدی از یک ناحیه مشخص تغذیه شده است. این فورانهای متوالی باعث شدند تله مغناطیسی برای مدت بسیار طولانیتری نسبت به شرایط عادی فعال باقی بماند و الکترونها همچنان به تولید امواج رادیویی ادامه دهند.
به گفته پژوهشگران، درک عواملی که باعث میشوند برخی فورانهای رادیویی خورشیدی تنها چند ساعت دوام داشته باشند، در حالی که برخی دیگر روزها یا حتی هفتهها ادامه پیدا کنند، اهمیت مستقیمی برای پیشبینی آبوهوای فضایی دارد.
پیشبینی دقیقتر این پدیدهها میتواند به محافظت بهتر از ماهوارهها، مأموریتهای فضایی سرنشیندار، سامانههای مخابراتی و زیرساختهای حساس زمینی کمک کند. با افزایش وابستگی جهان به فناوریهای فضایی، شناخت رفتارهای پیچیده خورشید بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.
نتایج این پژوهش در مجله علمی The Astrophysical Journal Letters منتشر شده است.
