حمله پهپادی اوکراین به قلب فناوری روسیه؛ دو مرکز داده یاندکس از کار افتادند

اوکراین در دو حمله پهپادی متوالی، مراکز داده شرکت یاندکس در روسیه را هدف قرار داد که باعث اختلال در خدمات ابری، توقف فعالیت برخی سرویس‌های آنلاین و کاهش ارزش سهام یاندکس شد.

به گزارش سرویس فناوری تک‌ناک، اوکراین روز جمعه ۹ اکتبر ۲۰۲۶، دومین مرکز داده بزرگ این شرکت فناوری را در خاک روسیه هدف حمله پهپادی قرار داد. این حمله بخشی از تجهیزات مرکز داده منطقه کالوگا در جنوب غربی مسکو را از کار انداخت. عملیات جدید تنها یک روز پس از حمله به مرکز داده ساسوو انجام شد و دامنه اهداف اوکراین را به زیرساخت‌های حیاتی فناوری روسیه گسترش داد.

شرکت یاندکس که نقش مهمی در توسعه فناوری هوش مصنوعی روسیه دارد، وقوع حمله به مرکز داده کالوگا را تأیید کرد. این شرکت اعلام کرد که پهپادهای اوکراینی بخشی از تجهیزات مرکز را از کار انداخته‌اند و فعالیت‌های آن با اختلال مواجه شده است.

شرکت تسلیحاتی اوکراینی Firepoint مسئولیت اجرای این عملیات را بر عهده گرفت. این شرکت اعلام کرد که نیروهای اوکراینی با استفاده از پهپادهای انتحاری FP-1 به بزرگ‌ترین مرکز داده یاندکس حمله کرده‌اند. به گفته این شرکت، چندین ماژول مرکز داده در جریان عملیات به‌طور کامل از کار افتاده‌اند.

حمله روز پنجشنبه به مرکز داده ساسوو نیز پیامدهای مهمی برای زیرساخت‌های پردازشی یاندکس داشت. این مرکز در جنوب شرقی مسکو قرار دارد و میزبان دو ابرکامپیوتر از مجموع سه ابرکامپیوتر مورد استفاده این شرکت برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی است.

یاندکس که گاهی از آن به‌ عنوان گوگل روسیه یاد می‌شود، خدمات دیجیتال گسترده‌ای ارائه می‌دهد. میلیون‌ها شهروند روسیه روزانه از محصولات این شرکت برای مسیریابی، تماشای فیلم، گوش‌ دادن به موسیقی و سفارش غذا استفاده می‌کنند. بسیاری از کسب‌وکارهای روسیه نیز برای ذخیره اطلاعات و اجرای سرویس‌های خود به زیرساخت رایانش ابری یاندکس وابسته هستند.

اختلال در خدمات ابری یاندکس و سقوط سهام شرکت

حملات پهپادی اخیر علاوه بر آسیب به تجهیزات فیزیکی، مشکلات گسترده‌ای برای مشتریان تجاری یاندکس ایجاد کرده‌اند. برخی شرکت‌های وابسته به خدمات ابری این مجموعه، دسترسی به اطلاعات و سرویس‌های خود را از دست داده‌اند.

الکساندر ساویتسکی، مدیر استارت‌آپ Pulse در گفت‌وگو با رویترز اعلام کرد که تمامی ۸ هزار کاربر این اپلیکیشن از روز پنجشنبه امکان استفاده از خدمات آن را از دست داده‌اند.

به گفته ساویتسکی، شرکت او حتی نمی‌تواند به پایگاه داده پشتیبان خود در Yandex Cloud دسترسی پیدا کند. تلاش برای بازیابی اطلاعات در زیرساخت دیگر نیز با پیام خطای داخلی مواجه شده است.

او درباره وضعیت این استارت‌آپ گفت: «هنوز هیچ تأییدی درباره از دست‌ رفتن واقعی اطلاعات نداریم، اما شرایط جدی است. این پروژه حاصل سه سال تلاش ما است.»

ساویتسکی مهم‌ترین نگرانی شرکت خود را از دست‌ دادن اعتماد کاربران دانست. او تأکید کرد که مشخص نیست پس از برقراری مجدد خدمات، چه تعداد از کاربران دوباره به اپلیکیشن بازخواهند گشت.

یاندکس برای کاهش پیامدهای اختلالات اعلام کرد که با ارائه‌دهندگان دیگر خدمات ابری به توافق رسیده است. هدف این توافق، فراهم‌ کردن امکان انتقال سریع‌تر اطلاعات و خدمات مشتریان به زیرساخت‌های جایگزین است.

این تحولات بر بازار سهام روسیه نیز تأثیر گذاشت و ارزش سهام یاندکس در بورس مسکو بیش از ۴ درصد کاهش یافت.

ماریانا لازاریچوا، رئیس بخش تحقیقات سهام شرکت T-Investments هشدار داد که پیامدهای حملات تنها به توقف موقت خدمات یا کاهش درآمد برخی بخش‌های یاندکس محدود نخواهد بود.

او توضیح داد که مجموعه گسترده مشتریان تجاری یاندکس نیز با خطر مواجه شده‌اند. این شرکت می‌تواند بخشی از بار پردازشی را میان مراکز داده باقی‌مانده توزیع کند، اما ادامه حملات ممکن است ظرفیت جایگزین را نیز از بین ببرد.

به گفته این تحلیلگر، تداوم حملات زنجیره‌ای می‌تواند پیامدهای شدیدتری برای فعالیت‌های شرکت ایجاد کند.

گسترش حمله پهپادی اوکراین به مراکز داده روسیه

روسیه و اوکراین پس از چهار سال جنگ فرسایشی، دامنه اهداف اقتصادی خود را گسترش داده‌اند. دو کشور در سال جاری حملات پهپادی بیشتری علیه زیرساخت‌های حیاتی یکدیگر انجام داده‌اند.

تأسیسات انرژی، پالایشگاه‌ها، بنادر، کشتی‌های حامل نفت و غلات و انبارهای تجارت الکترونیک از اهداف این حملات بوده‌اند. اکنون مراکز داده و زیرساخت‌های فناوری نیز به این فهرست اضافه شده‌اند.

اوکراین پیش‌تر ده‌ها انبار متعلق به شرکت‌های تجارت الکترونیک Wildberries و Ozon را هدف قرار داده بود. کی‌یف این شرکت‌ها را از مجموعه‌های مهم اقتصاد روسیه می‌داند. روسیه نیز در واکنش، زیرساخت‌های مشابه اوکراینی را هدف قرار داده است.

در یک ماه گذشته، حملات روسیه به مراکز داده و زیرساخت‌های مخابراتی اوکراین افزایش یافته است. برخی اهداف در مرکز شهر کی‌یف قرار داشته‌اند.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین در روز پنجشنبه درباره پاسخ کشور خود به این حملات اعلام کرد: «ما همیشه به همان شیوه پاسخ می‌دهیم.» زلنسکی روز جمعه نیز تأیید کرد که پهپادهای اوکراینی مرکز داده کالوگا را هدف قرار داده‌اند. او این عملیات را پاسخی متقابل به حملات روسیه معرفی کرد.

فرماندار منطقه اعلام کرد که حملات اوکراین ۹ زخمی بر جای گذاشته است. پنج نفر از مجروحان برای دریافت خدمات درمانی در بیمارستان بستری شده‌اند.

مقام‌های اوکراینی پیش‌تر نیز از برنامه‌های حفاظتی جدید برای زیرساخت‌های دیجیتال خبر داده بودند. وزیر تحول دیجیتال این کشور ماه گذشته به رویترز گفت که اوکراین انتقال بخشی از زیرساخت‌های دیجیتال خود را به تأسیسات زیرزمینی آغاز کرده است.

این تصمیم پس از حملاتی اتخاذ شد که فعالیت تعدادی از مراکز داده اوکراین را متوقف کردند. یکی از حملات روسیه نیز باعث قطع موقت اینترنت حدود ۱۰۰ هزار خانوار شده بود.

اختلال در وب‌سایت‌های روسیه

شرکت یاندکس در مجموع پنج مرکز داده بزرگ دارد که تاکنون دو مرکز آنها هدف حملات پهپادی اوکراین قرار گرفته‌اند. مرکز ساسوو به دلیل میزبانی از تجهیزات پیشرفته هوش مصنوعی اهمیت ویژه‌ای دارد.

یاندکس در سال ۲۰۲۱ اعلام کرده بود که دو ابرکامپیوتر از سه ابرکامپیوتر این مجموعه در مرکز ساسوو مستقر هستند. این تجهیزات با استفاده از تراشه‌های Nvidia A100 ساخته شده‌اند.

ابرکامپیوترهای یادشده برای آموزش مدل زبانی بزرگ YandexGPT مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مدل یکی از پروژه‌های مهم یاندکس در حوزه توسعه هوش مصنوعی محسوب می‌شود.

با وجود این‌، یاندکس تاکنون مشخص نکرده است که آیا ابرکامپیوترهای مستقر در ساسوو در جریان حمله آسیب دیده‌اند یا خیر.

هم‌زمان با این تحولات، چندین سرویس اینترنتی روسیه نیز از بروز مشکلات فنی خبر داده‌اند. پلتفرم املاک Cian، پورتال کتاب Litmarket، وب‌سایت راه‌آهن روسیه و وب‌سایت باشگاه فوتبال اسپارتاک مسکو از جمله این خدمات هستند.

برخی اپلیکیشن‌های یاندکس نیز پیام‌هایی درباره احتمال اختلال در عملکرد خود نمایش داده‌اند. هنوز میزان کامل خسارت و گستره نهایی اختلالات ناشی از حملات مشخص نشده است.

یاندکس اعلام کرد که کارکنان این شرکت به‌ صورت شبانه‌روزی برای بازیابی خدمات فعالیت می‌کنند. این شرکت تأکید کرد که بازگرداندن خدمات مختل‌شده درحال‌حاضر مهم‌ترین اولویت آن است، اما اجرای این فرایند آسان نخواهد بود.

حملات اخیر نشان می‌دهد که مراکز داده، زیرساخت‌های رایانش ابری و تجهیزات پردازشی هوش مصنوعی نیز به اهداف جنگ زیرساختی روسیه و اوکراین تبدیل شده‌اند. وابستگی گسترده خدمات دیجیتال و کسب‌وکارها به این مراکز، پیامدهای حملات را فراتر از خسارت‌های فیزیکی گسترش داده است.