آمار اشتباه درباره سهم بازار لینوکس و ویندوز زیر سایه ربات‌های هوش مصنوعی

گزارش‌های اشتباهی از افزایش سهم بازار لینوکس در دسکتاپ و کاهش سهم ویندوز منتشر شده که به دلیل ترافیک ربات‌ها در سرویس StatCounter بوده است.

به گزارش سرویس سیستم عامل کامپیوتر تک‌ناک، تقریباً هر ماه، گزارشی فراگیر منتشر می‌شود که مدعی است ویندوز در حال از دست دادن سهم بازار است و لینوکس با سرعت جای آن را می‌گیرد. تقریباً همه این ادعاها به یک منبع مشترک، یعنی StatCounter، استناد می‌کنند؛ منبعی که اغلب به اشتباه تفسیر می‌شود.

برای نمونه، این هفته یکی از پربازدیدترین مطالب انجمن لینوکس در ردیت و حتی Hacker News ادعا کرد که «سهم بازار لینوکس روی دسکتاپ در آمریکای شمالی به بیش از ۱۰ درصد رسیده است.» نویسنده اصلی تصویری منتشر کرده است که ظاهرا نشان می‌دهد لینوکس پس از سال‌ها تلاش به موفقیت بزرگی رسیده است، اما همین تصویر به‌ وضوح مشکل اصلی این آمار را نیز آشکار می‌کند.

01
از 03
افشای واقعیت پشت پرده گزارش‌های ۱۰ درصدی لینوکس

بر اساس این داده‌ها، سهم بازار ویندوز ۵۷٫۵۴ درصد، ChromeOS برابر با ۲٫۰۶ درصد، لینوکس ۱۰٫۶۵ درصد، OS X برابر با ۲۱٫۱۴ درصد و macOS نیز ۸٫۶ درصد اعلام شده است. همین جا می‌توان متوجه اشکال شد. سیستم‌عامل OS X از سال ۲۰۱۶ با macOS جایگزین شده است، اما همچنان ۲۱٫۱۴ درصد سهم دارد، در حالی که برای macOS تنها ۸٫۶ درصد ثبت شده است.

اینفوگرافیک StatCounter از سهم بازار سیستم عامل‌های دسکتاپ در آمریکای شمالی در ژوئیه ۲۰۲۶، شامل ویندوز با ۵۷.۵۴ درصد، OS X با ۲۱.۱۴ درصد و لینوکس با ۱۰.۶۵ درصد.

حتی اگر OS X و macOS دو سیستم‌عامل مجزا در نظر گرفته شوند، منطقی نیست سیستم‌عاملی که سال‌ها پیش کنار گذاشته شده است، کاربران بیشتری نسبت به macOS داشته باشد.

اما آیا این موضوع واقعاً تقصیر StatCounter است؟ پاسخ منفی است. این سرویس هرگز قرار نبوده است به‌ عنوان مرجع اصلی اندازه‌گیری سهم بازار دسکتاپ یا موبایل استفاده شود. StatCounter یک پلتفرم تحلیل داده برای ناشران وب و توسعه‌دهندگان است که به مدیران وب‌سایت‌ها اجازه می‌دهد در صورت تمایل، به‌جای Google Analytics یا سایر ابزارها، ترافیک سایت خود را بررسی کنند.

برخلاف Google Analytics، پلتفرم StatCounter به‌ طور منظم گزارش‌های عمومی از آنچه «سهم بازار» می‌نامد منتشر می‌کند. این گزارش‌ها معمولاً در پایان هر ماه منتشر می‌شوند و روش محاسبه آنها نیز به‌ صورت عمومی در دسترس است.

02
از 03
چرا آمارهای StatCounter نباید مرجع اصلی سهم بازار باشند؟

پلتفرم StatCounter در توضیح روش کار خود اعلام کرده است: «آمار ما بر اساس بیش از سه میلیارد بازدید صفحه در ماه از بیش از یک میلیون وب‌سایت در سراسر جهان تهیه می‌شود. از هیچ سرویس عمومی دیگری با نمونه آماری بزرگ‌تر برای تهیه آمار سهم بازار اطلاع نداریم. مبنای آمار ما بازدید صفحات است، نه تعداد کاربران منحصربه‌فرد، چرا که معتقد هستیم این روش نزدیک‌ترین برآورد از نحوه استفاده از اینترنت را ارائه می‌دهد.»

بنابراین، StatCounter تعداد بازدید صفحات را اندازه‌گیری می‌کند و به تعداد کاربران یا کامپیوترهای واقعی توجهی ندارد. این سرویس اساساً امکان جمع‌آوری چنین اطلاعات حساسی را ندارد. تنها مایکروسافت یا شرکای سازنده سخت‌افزار می‌توانند با دقت بالا اعلام کنند که امروز چه تعداد کاربر از ویندوز استفاده می‌کنند و این رقم نسبت به پنج سال قبل چه تغییری داشته است.

به بیان دیگر، اگر عامل‌های مبتنی بر لینوکس یا ربات‌های اینترنتی به‌ طور ناگهانی از وب‌سایت‌هایی بازدید کنند که از کد رهگیری StatCounter استفاده می‌کنند، سهم بازار لینوکس افزایش پیدا می‌کند و در مقابل سهم ویندوز کاهش می‌یابد، چرا که کل آمار بر پایه مقیاس ۱۰۰ درصدی محاسبه می‌شود. اما این موضوع به معنای آن نیست که کاربران واقعا ویندوز را از روی کامپیوترهای خود حذف و لینوکس را جایگزین کرده‌اند.

این نخستین بار هم نیست که StatCounter با چنین ناهنجاری‌هایی مواجه می‌شود. این سرویس پیش‌تر گزارش داده بود که تعداد کاربران ویندوز ۷ در حال افزایش است، در حالی که سهم ویندوز ۱۱ کاهش یافته است؛ موضوعی که باعث شد بسیاری از رسانه‌ها مطالبی درباره شکست ویندوز ۱۱ منتشر کنند.

نمودار خطی StatCounter از سهم نسخه‌های ویندوز بین اکتبر ۲۰۲۴ تا سپتامبر ۲۰۲۵، با کاهش سهم ویندوز ۱۰، رشد ویندوز ۱۱ و افزایش ویندوز ۷ تا ۹.۶۱ درصد.

البته ویندوز ۱۱ سیستم‌عامل کاملی نیست و برخی کاربران همچنان ویندوز ۷ یا حتی ویندوز ۹۸ را ترجیح می‌دهند، اما این به معنای بازگشت گسترده کاربران به سیستم‌عاملی متعلق به چند دهه قبل نیست.

در گزارش‌های قبلی نیز سهم ویندوز ۸.۱ در برخی مناطق به‌ طور غیرمنتظره افزایش یافته بود، اما بعداً این آمار اصلاح شد.

این مشکل تنها به سیستم‌عامل‌ها محدود نیست. اتفاق مشابهی برای موتورهای جست‌وجو نیز رخ داده است. StatCounter زمانی گزارش کرد که گوگل حدود ۱۰ واحد درصد از سهم بازار خود را از دست داده است و بسیاری این موضوع را به تاثیر ChatGPT نسبت دادند، در حالی که بعداً مشخص شد این آمار ناشی از خطای گزارش‌دهی بوده است. در واقع، گوگل یکی از بهترین فصل‌های کاری خود را پشت سر گذاشته بود.

اگر همچنان این آمار نادرست را باور می‌کنید، باید از خود بپرسید آیا واقعا منطقی است که میلیون‌ها نفر ویندوز ۱۱ را حذف کنند، دوباره به ویندوز ۷ برگردند و تنها چند هفته بعد تصمیم خود را تغییر دهند؟ یا اینکه میلیون‌ها نفر ناگهان گوگل را کنار بگذارند به ChatGPT مهاجرت کنند و بلافاصله دوباره به گوگل بازگردند؟

بدیهی است که چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد. همچنین نمی‌توان StatCounter را برای اطلاعات نادرستی مقصر دانست که برخی افراد برای جذب بازدید منتشر می‌کنند.

نمودار StatCounter از سهم بازار جهانی موتورهای جستجو از آوریل ۲۰۲۳ تا آوریل ۲۰۲۴، با سهم گوگل نزدیک ۹۲ درصد در بیشتر بازه و ثبت ۸۷.۰۷ درصد برای آوریل ۲۰۲۴ در زمان بازبینی داده‌ها.

یکی از منابع جایگزین، Cloudflare Radar است که بر پایه داده‌های شرکت Cloudflare، یکی از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان خدمات امنیت اینترنت و DNS فعالیت می‌کند. این سرویس علاوه بر ارائه آمار ترافیک، امکان تفکیک فعالیت ربات‌ها و کاربران واقعی را نیز فراهم می‌کند و از همین طریق می‌توان آن را با آمار سهم بازار ویندوز و لینوکس مقایسه کرد.

برخی افراد برای بررسی صحت آمار StatCounter به Cloudflare Radar مراجعه و مشاهده کردند که این سرویس نیز تقریباً در همان بازه زمانی افزایش سهم لینوکس را ثبت کرده است. اما وجود همبستگی به این معنا نیست که عوامل دیگری در این موضوع نقش نداشته باشند.

بررسی داده‌های Cloudflare برای آمریکای شمالی نیز افزایش سهم لینوکس را نشان می‌دهد، اما با دقت بیشتر مشخص می‌شود که این سرویس هم با همان مشکل رایج ربات‌ها در اینترنت مواجه است.

برخلاف StatCounter، سرویس Cloudflare Radar قابلیتی دارد که می‌تواند بازدیدکنندگان واقعی را از ترافیک خودکار جدا کند. به‌محض فعال کردن فیلتر «فقط کاربران واقعی»، افزایش ناگهانی سهم لینوکس تقریباً از بین می‌رود.

نمودار مساحتی Cloudflare Radar از توزیع درخواست‌های HTTP سیستم عامل‌های دسکتاپ و ربات‌های احتمالا خودکار در آمریکای شمالی طی سه ماه، با سهم ویندوز ۵۵ درصد، macOS برابر ۲۸ درصد و لینوکس ۱۶ درصد.

در این حالت، سهم لینوکس طی سه ماه گذشته حدود ۴٫۷ درصد است، در حالی که سهم ویندوز حدود ۶۵ درصد و macOS نزدیک به ۲۸ درصد باقی می‌ماند.

اما به‌محض غیرفعال کردن این فیلتر و اضافه شدن ترافیک خودکار، سهم میانگین لینوکس به حدود ۱۶ درصد می‌رسد و در برخی روزها حتی تا ۲۶ درصد افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، سهم ویندوز از حدود ۶۵ درصد به محدوده ۵۰ درصد کاهش می‌یابد.

03
از 03
فیلتر کردن ربات‌ها برای درک سهم واقعی بازار لینوکس و ویندوز

طبق گزارش ویندوز لیتست، در ترافیک خودکار، تغییرات سهم لینوکس و ویندوز تقریباً به‌ صورت آینه‌ای رخ می‌دهد. هر زمان سهم لینوکس ناشی از ربات‌ها افزایش پیدا می‌کند، سهم منتسب به ویندوز تقریباً به همان میزان کاهش می‌یابد، در حالی که سهم macOS تقریباً بدون تغییر باقی می‌ماند.

در انتها باید گفت که لینوکس یک سیستم‌عامل قدرتمند است و حتی خود مایکروسافت نیز از آن پشتیبانی کرده است و سهم قابل‌ توجهی در توسعه نرم‌افزارهای متن‌باز دارد.

با وجود این، زمان آن رسیده است که چنین آمارهایی با احتیاط بیشتری تفسیر شوند، چرا که اغلب گمراه‌کننده هستند و اساساً برای اندازه‌گیری سهم واقعی بازار طراحی نشده‌اند. اگر قرار باشد نتیجه‌ای از این داده‌ها گرفته شود، شاید مهم‌ترین نکته کاهش ترافیک کاربران واقعی و افزایش فعالیت ربات‌ها باشد؛ موضوعی که به‌ مراتب مهم‌تر از بحث‌های همیشگی میان طرفداران ویندوز، لینوکس و macOS است.