بزرگترین شتابدهنده ذرات جهان از اواسط ماه ژانویه در راستای کاهش وابستگی به منابع سنتی انرژی و انتشار دیاکسید کربن، گرمای مورد نیاز هزاران خانه را در فرانسه تأمین کرده است.
به گزارش سرویس انرژی تکناک، بر اساس اعلام مسئولان مرکز پژوهشی سرن (CERN)، گرمای تولیدشده در فرایند خنکسازی شتابدهنده ذرات هادرونی (LHC) به شبکه گرمایش منطقهای شهر «فرنه-ولتر» منتقل میشود. این شهر کوچک که در نزدیکی مرز فرانسه و سوئیس قرار دارد، طی دو هفته گذشته از گرمای بازیافتی این سامانه بهرهمند شده است.
این پروژه پس از راهاندازی یک سامانه جدید تبادل حرارت امکانپذیر شد؛ سامانهای که آب داغ حاصل از مدارهای خنککننده شتابدهنده ۲۷ کیلومتری را جمعآوری و بهجای دفع در محیط، وارد شبکه گرمایشی شهری میکند. شبکهای که در ۱۲ دسامبر افتتاح شده است و توان تأمین گرمایش معادل چند هزار واحد مسکونی را دارد.
به گفته کارشناسان، بزرگترین شتابدهنده ذرات جهان دارای هشت نقطه سطحی در اطراف حلقه زیرزمینی خود است. نقطه شماره ۸، واقع در نزدیکی روستای «پروسن-موئن» و در فاصله حدود ۲٫۷ کیلومتری از فرنه-ولتر، به عنوان نقطه اتصال سامانه بازیابی گرما انتخاب شده است. در این بخش، سامانههای کرایوژنیک و دیگر تجهیزات برای عملکرد ایمن نیازمند خنکسازی مداوم با آب هستند.
نیکولا بلگارد، هماهنگکننده انرژی در سرن توضیح میدهد که در حالت عادی آب گرمشده پس از خنکسازی تجهیزات از طریق برجهای خنککننده، گرمای خود را به جو منتقل میکرد، اما در طرح جدید، این آب ابتدا از دو مبدل حرارتی پنج مگاواتی عبور میکند تا انرژی گرمایی آن به شبکه گرمایش منطقهای منتقل شود.
در حال حاضر، شهر فرنه-ولتر میتواند تا پنج مگاوات گرما از این سامانه دریافت کند. این میزان در صورت فعالیت کامل شتابدهندهها، قابلیت افزایش تا دو برابر را نیز دارد. مسئولان سرن تأکید کردهاند که تأمین گرما تنها در صورتی انجام میشود که هیچ اختلالی در فعالیتهای پژوهشی ایجاد نشود.
زمان اجرای این پروژه در حالی است که بزرگترین شتابدهنده ذرات جهان به زودی وارد دوره «توقف طولانی شماره ۳» برای انجام ارتقاهای اساسی خواهد شد؛ توقفی چندساله که با هدف آمادهسازی برای پروژه شتابدهنده پربازدهتر آینده انجام میشود. با وجود این، حتی در این دوره نیز برخی سامانهها، بهویژه در نقطه ۸، نیازمند خنکسازی خواهند بود و همین موضوع امکان ادامه تأمین گرما را فراهم میکند. پیشبینی میشود در طول این دوره، بهجز حدود پنج ماه، بین یک تا پنج مگاوات گرما به شبکه تزریق شود.
این طرح بخشی از راهبرد کلان سرن برای افزایش بهرهوری انرژی و کاهش اثرات زیستمحیطی فعالیتهای پژوهشی است؛ راهبردی که مطابق با استاندارد ISO 50001 تدوین شده است و بر بازیابی و استفاده مجدد از انرژیهای اتلافی تمرکز دارد.
در همین راستا، پروژههای دیگری نیز در دست اجرا است. از جمله، مرکز داده پروسن که به سامانه بازیابی حرارت مجهز شده و قرار است از زمستان ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ بیشتر ساختمانهای این مجموعه را گرم کند. همچنین برنامههایی برای بازیابی گرما از برجهای خنککننده دیگر نقاط شتابدهنده و استفاده از آن در سایت «مرن» در دست بررسی است.
مسئولان سرن اعلام کردهاند که مجموع این ابتکارها از سال ۲۰۲۷ سالانه بین ۲۵ تا ۳۰ گیگاواتساعت صرفهجویی انرژی به همراه خواهد داشت؛ اقدامی که گامی مهم در مسیر پژوهش علمی مسئولانه و سازگار با محیط زیست به حساب میآید.
