فهرست مطالب
تلسکوپ جیمز وب دورترین ابرنواختر تاریخ را کشف کرده که از نظر روشنایی و ویژگیهای طیفی مشابه نمونههای نزدیک است.
به گزارش سرویس علمی تکناک، گروهی بینالمللی از ستارهشناسان موفق به شناسایی آن شدند، که نقطه عطفی تازه در بررسی جهان اولیه به حساب میآید و نشان میدهد ستارگان جهان اولیه انفجارهایی مشابه ستارگان امروزی داشتهاند.
ابرنواختر، انفجار عظیم و درخشانی است که مرگ یک ستاره پرجرم را نشان میدهد. این انفجار با شناسه SN در GRB 250314A رخ داده است، زمانی که جهان تنها حدود ۷۳۰ میلیون سال سن داشت و در دوران باز-یونیزاسیون قرار گرفته بود؛ دورهای که اولین نسلهای ستارگان و کهکشانها در آن ظهور کردند. مشاهده چنین پدیدهای، پنجرهای نادر به پایان زندگی ستارگان عظیم در نخستین مراحل کیهان میگشاید.
جزئیات کشف دورترین ابرنواختر در مقاله جدیدی در نشریه Astronomy & Astrophysics ارائه شده است. ابتدا این رویداد به صورت یک جرقه شدید نور پرانرژی، موسوم به انفجار پرتوی گاما بلندمدت (GRB)، در ۱۴ مارس ۲۰۲۵ توسط رصدخانه فضایی چندباندی SVOM ثبت شد. مشاهدات بعدی با تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه جنوبی اروپا (ESO/VLT) تایید کرد که منبع در فاصلهای بسیار دور در کیهان قرار دارد.
حتما بخوانید: پرواز در میان ۴۴ میلیون ستاره با نقشه سهبعدی تلسکوپ فضایی گایا
چگونگی مشاهده دورترین ابرنواختر تاریخ
یافته اصلی از طریق رصدهای متمرکز با دوربین مادونقرمز نزدیک (NIRCAM) تلسکوپ جیمز وب، حدود ۱۱۰ روز پس از انفجار اولیه ثبت شد. این دادهها به پژوهشگران امکان داد تا درخشش ضعیف دورترین ابرنواختر را از نور کمسوی کهکشان میزبان آن جدا و به این ترتیب وجود این انفجار ستارهای را در اعماق تاریخ کیهان تایید کنند.
دکتر آنتونیو مارتین-کارییو، اخترفیزیکدان دانشگاه UCD گفت: «رصد کلیدی که ارتباط مرگ ستارگان پرجرم با انفجارهای پرتوی گاما را نشان میدهد، کشف ابرنواختری است که در همان موقعیت آسمانی ظاهر میشود. تقریبا تمام ابرنواخترهای مطالعهشده تا امروز نزدیک به ما بودهاند و تنها استثناهای معدودی وجود دارد. تایید سن این ابرنواختر فرصت بینظیری برای بررسی کیهان آن زمان و شناخت نوع ستارگانی که وجود داشتند و میمردند، فراهم کرد. با استفاده از مدلهایی مبتنی بر جمعیت ابرنواخترهای مرتبط با GRB در جهان نزدیک، پیشبینیهایی از الگوی انتشار نور انجام دادیم و بر اساس آن رصدی تازه با جیمز وب برنامهریزی کردیم. مدل ما به شکل فوقالعادهای دقیق بود و ابرنواختر مشاهدهشده با مرگ ستارگان معمول مطابقت کامل دارد. همچنین موفق شدیم تصویری از کهکشان میزبان این ستاره در حال مرگ به دست آوریم.»
انفجاری آشنا در کیهانی ناآشنا
بیشتر بخوانید: کشف احتمالی ستارههای سیاهچالهای با تلسکوپ جیمز وب
برای مطالعه بیشتر: انتشار عمومی ۱.۵ ترابایت از دادههای تلسکوپ فضایی جیمز وب
رصدها نشان میدهند که دورترین ابرنواختر از نظر روشنایی و ویژگیهای طیفی، مشابه ابرنواختر نمونه مرتبط با GRB یعنی SN 1998bw در کهکشانی نزدیک است. این شباهت حاکی از آن است که حتی با وجود شرایط فیزیکی بسیار متفاوت ستاره پرجرمی که باعث GRB 250314A شد، تفاوت قابل توجهی با ستارگان تولیدکننده GRB در جهان نزدیک نداشته است. همچنین رصدها احتمال وقوع یک انفجار بسیار پرنور، مانند ابرنواختر فوقالعاده روشن (SLSN) را رد کردند.
این یافتهها تصورات رایج درباره انفجار ستارگان در جهان اولیه را به چالش میکشند، که انتظار میرفت روشنتر یا آبیتر از امروز باشند. اگرچه این کشف نقطه اتکای مهمی برای مطالعه تکامل ستارگان در مراحل نخست کیهان فراهم میکند، اما همزمان سوالات جدیدی درباره یکنواختی انفجارهای ستارهای مطرح میکند. تیم پژوهشی برنامهریزی کرده است که یک دوره دوم رصد با تلسکوپ جیمز وب را در یک تا دو سال آینده انجام دهد. تا آن زمان، انتظار میرود نور دورترین ابرنواختر بسیار کاهش یابد، که امکان بررسی کامل ویژگیهای کهکشان میزبان کمنور و تایید سهم ابرنواختر را فراهم میکند.
