فهرست مطالب
رسانه‌های خبری هنوز با تولید ویدیوی کوتاه عمودی سازگار نشده‌اند که شبکه‌های اجتماعی حرکت به‌سوی ویدیوهای بلند، افقی و مناسب تماشای تلویزیونی را آغاز کرده‌اند.
به گزارش سرویس شبکه های اجتماعی تکناک، صنعت رسانه حدود یک دهه پس از تجربه پرهزینه نخستین موج گرایش به ویدیو، بار دیگر با تغییر اولویت پلتفرم‌های فناوری روبه‌رو شده است. این بار تیک‌تاک، ریلز اینستاگرام و فیسبوک و ویدیوهای کوتاه یوتیوب، عادت تماشای مخاطبان را تغییر داده‌اند. روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها نیز می‌کوشند در محیطی حضور داشته باشند که بخش بزرگی از مخاطبان، اخبار را در آن دنبال می‌کنند. با وجود این، درست هنگامی که رسانه‌ها شیوه تولید ویدیوهای عمودی را آموخته‌اند، پلتفرم‌ها برای گسترش محتوای بلندتر و حرفه‌ای‌تر برنامه‌ریزی می‌کنند.
تجربه گذشته نشان داده است که بازدیدهای بالا در شبکه‌های اجتماعی لزوما باعث افزایش درآمد، اشتراک یا مراجعه به وب‌سایت خبری نمی‌شود. اکنون همین پرسش در شرایطی تازه مطرح شده است: آیا سرمایه‌گذاری دوباره در ویدیو به تقویت رسانه‌ها کمک می‌کند یا وابستگی آنها به تصمیم پلتفرم‌ها را افزایش می‌دهد؟
شکست نخستین موج تولید ویدیوی رسانه‌های خبری
در اواسط دهه ۲۰۱۰، بسیاری از نشریات چاپی و رسانه‌های دیجیتال تصور می‌کردند تولید ویدیو برای شبکه‌های اجتماعی می‌تواند راه دستیابی به مخاطبان بیشتر و منابع درآمدی تازه باشد. آنها تیم‌های اختصاصی تشکیل دادند، خبرنگاران و تدوینگران جدید استخدام کردند و بخش مهمی از برنامه‌های خود را به تولید ویدیو اختصاص دادند. فیسبوک نیز به یکی از مسیرهای اصلی توزیع این محتوا تبدیل شد و رسانه‌ها برای دیده شدن به آن تکیه کردند.
این امیدواری دوام چندانی نداشت. بعدها روشن شد که فیسبوک آمار تماشای ویدیوها را بیش از مقدار واقعی نشان داده است. برخی تحریریه‌ها پیش‌تر به امید موفقیت ویدیو، شمار نویسندگان و ویراستاران را کاهش داده بودند. هنگامی که درآمد مورد انتظار محقق نشد، همان سازمان‌ها ناچار شدند تیم‌های ویدیویی را نیز تعدیل کنند. در نتیجه، اصطلاح «گرایش به ویدیو» برای بسیاری از کارکنان رسانه یادآور از دست رفتن شغل و بی‌ثباتی شد.
موج کنونی در فضای متفاوتی شکل گرفته است. در گذشته، بخشی از حرکت رسانه‌ها با وعده پلتفرم‌ها درباره میزان بازدید آغاز شد، اما امروز استفاده گسترده مخاطبان از ویدیوی اجتماعی نیز عامل مهمی است. همه‌گیری کرونا به رشد تیک‌تاک سرعت داد و شرکت‌های رقیب به‌تدریج فیدهای خود را برای نمایش ویدیو بازطراحی کردند.
برخی ناشران برای ورود جدی به این فضا زمان زیادی صرف کردند. اضافه شدن ویدیوهای عمودی به وب‌سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها و صفحات خبری در بعضی سازمان‌ها چند سال طول کشید. حضور مستقیم خبرنگار مقابل دوربین نیز به هماهنگی میان تحریریه، تیم ویدیو و مسئولان شبکه‌های اجتماعی نیاز دارد.
رشد ویدیوهای کوتاه و تغییر رفتار مخاطبان
اهمیت ویدیو در شبکه‌های اجتماعی اکنون به اندازه‌ای افزایش یافته است که حضور آنلاین افراد و سازمان‌ها بدون آن دشوار به نظر می‌رسد. الگوی تیک‌تاک به ریلز اینستاگرام و فیسبوک و YouTube Shorts محدود نمانده و حتی به لینکدین، شبکه‌ای با هویت حرفه‌ای راه یافته است. زمان صرف‌شده برای تماشای ریلز در فیسبوک نیز در سه‌ماهه سوم سال به بالاترین سطح خود رسید، که نشانه‌ای از تداوم تقاضا برای چنین محتوایی است.
متا هم‌زمان قالب‌های تازه‌ای را آزمایش می‌کند. بررسی‌های اولیه در بعضی کشورها نشان می‌دهد که این شرکت احتمالا می‌خواهد کاربران هنگام باز کردن اینستاگرام یا فیسبوک، مستقیما با ویدیوهای تمام‌صفحه مواجه شوند.
داده‌های مربوط به مصرف رسانه نیز اهمیت این روند را نشان می‌دهند. طبق آمار نیلسن، یوتیوب نزدیک به ۱۶ درصد از کل زمان تماشای تلویزیون را در اختیار دارد و به محبوب‌ترین سرویس پخش ویدیویی تبدیل شده است. مرکز تحقیقاتی پیو نیز دریافته است که ۲۰ درصد آمریکایی‌ها به‌طور منظم اخبار را از تیک‌تاک دنبال می‌کنند. این سهم در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال به ۳۹ درصد می‌رسد.
بخشی از جذابیت این ویدیوها به شکل ساده تولید آنها مربوط است. کاربران معمولا به چهره‌هایی توجه می‌کنند که با دوربین سلفی، مستقیم و با لحنی غیررسمی با آنها سخن می‌گویند. این افراد الزاما خبرنگار نیستند و ممکن است خود در گردآوری یا نگارش خبر نقشی نداشته باشند. با وجود این، اعتماد مخاطب به شخصیت سازنده می‌تواند از وابستگی او به نام یک مؤسسه خبری بیشتر باشد.
هزینه ورود به بازار ویدیو نیز کاهش یافته است. اکنون یک گوشی هوشمند برای ضبط و انتشار بسیاری از ویدیوهای اجتماعی کفایت می‌کند و تجهیزات گران‌قیمت یا تدوین پیچیده همیشه ضروری نیست. سرعت انتشار، حضور پررنگ شخصیت سازنده و لحن خودمانی، محتوای شبکه‌های اجتماعی را از محصولات رسمی و چندمرحله‌ای تحریریه‌های سنتی متمایز می‌کند.
ورود رسانه‌های خبری به قالب‌های شخصیت‌محور
واشنگتن‌پست از رسانه‌های خبری بود که پیش از بسیاری از رقبای خود به انتشار ویدیوی کوتاه در تیک‌تاک روی آورد و توانست توجه مخاطبان را جلب کند. دیو جورگنسون، چهره شناخته‌شده ویدیوهای اجتماعی این روزنامه، سال گذشته از آن جدا شد و اکنون با نام Local News International ویدیوهای کوتاه و بلند می‌سازد. ادامه فعالیت مستقل او نمونه‌ای از جایگاهی است که چهره‌های فردی در جلب اعتماد مخاطبان پیدا کرده‌اند.
رسانه‌های سنتی اکنون به حضور ساده در شبکه‌های اجتماعی اکتفا نمی‌کنند. آنها به سراغ قالب‌هایی می‌روند که تولیدکنندگان مستقل محبوب کرده‌اند. رسانه CNN برای نمونه با Jubilee همکاری کرده است، کانالی که ویدیوهای مناظره‌محور درباره موضوعات بحث‌برانگیز سیاسی می‌سازد. نشست پرسش‌وپاسخ CNN با جیمز تالاریکو، نامزد انتخابات سنای آمریکا از تگزاس نیز به سبک برنامه‌های همین کانال برگزار شد.
نیویورک‌تایمز نیز در کنار ویدیوهای مستند و حرفه‌ای خود، مجموعه عمودی “The Call” را معرفی کرده است. در این مجموعه، مجری ظاهرا از طریق تماس تصویری با خبرنگاری در محل رویداد ارتباط می‌گیرد و درباره آنچه می‌بیند سؤال می‌کند. هدف چنین ساختاری ایجاد حس صمیمیت است، گویی مخاطب تازه‌ترین خبر را در گفت‌وگویی دوستانه دریافت می‌کند.
همکاری با اینفلوئنسرها شکل دیگری از این تغییر است. برخی رسانه‌ها از جمله واشنگتن‌پست شبکه‌هایی از تولیدکنندگان محتوا ایجاد کرده‌اند و با افراد تأثیرگذار برای ساخت مطالب مستقل از تحریریه همکاری می‌کنند. برنامه‌ای جدید با حمایت مؤسسه پوینتر و مایکروسافت نیز تولیدکنندگان محتوا را با چند رسانه خبری همراه می‌کند تا محصولاتی متناسب با شبکه‌های اجتماعی بسازند.
تبدیل مقالات و پادکست‌ها به کلیپ‌های عمودی
گسترش ویدیوی کوتاه فقط باعث تولید برنامه‌های تازه نشده است. شکل عرضه محتوای قدیمی نیز تغییر کرده و تقریبا هر محصول رسانه‌ای می‌تواند به کلیپی برای فید عمودی تبدیل شود. پادکست‌های صوتی ابتدا به نسخه‌های ویدیویی رسیدند و سپس بخش‌هایی از آنها به کلیپ‌های چندثانیه‌ای یا چنددقیقه‌ای تبدیل شد. برنامه‌های تلویزیونی به برنامه‌های اینترنتی راه یافتند و قالب‌هایی مانند میکرودرام یا نمایش‌های بسیار کوتاه نیز رواج پیدا کردند.
این روند به روزنامه‌نگاری نیز گسترش یافته است. رسانه‌های خبری اکنون مقالات و حتی گزارش‌های تحقیقی مفصل خود را به ویدیوی کوتاه عمودی تبدیل می‌کنند. خبرنگاران نیز مقابل دوربین قرار می‌گیرند و مهم‌ترین یافته‌های گزارش‌های خود را برای مخاطبان توضیح می‌دهند. این پدیده که “The Clippening” نام گرفته است، به فرایند تبدیل انواع محتوای رسانه‌ای به کلیپ‌های مناسب شبکه‌های اجتماعی اشاره دارد. در این فرایند، حتی محتوایی که در ابتدا به صورت متنی، صوتی یا در قالبی غیرعمودی تولید شده است، برای انتشار در فید ویدیوهای عمودی بازآفرینی می‌شود.
در عین حال، تبدیل یک تحقیق طولانی یا گفت‌وگوی مفصل به کلیپ کوتاه، همان مسئله قدیمی را دوباره مطرح می‌کند: آیا دیده شدن نسخه کوتاه، مخاطب را به سراغ اثر کامل می‌برد؟ آیا کاربر پس از تماشای بخشی از پادکست، قسمت اصلی را می‌شنود یا تنها به همان چند ثانیه بسنده می‌کند؟
مسئله مهم‌تر به معیارهای موفقیت بازمی‌گردد. شرکت‌های شبکه‌های اجتماعی معمولا بازدید را بر اساس تعداد دفعات نمایش یک پست در فید محاسبه می‌کنند. در این تعریف ممکن است نمایش ویدیویی که مخاطب فور از آن عبور کرده است نیز یک بازدید ثبت شود. در نتیجه، عدد بزرگ بازدید لزوما نشان نمی‌دهد که کاربران تا پایان محتوا را تماشا کرده‌اند، آن را درک کرده‌اند یا به یک رسانه وفادار شده‌اند.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های رسانه‌های خبری، تبدیل بازدید ویدیوی کوتاه به درآمد واقعی است. مشخص نیست چه تعداد از کاربرانی که ویدیوهای خبری را در تیک‌تاک تماشا می‌کنند، برای مطالعه گزارش کامل به وب‌سایت رسانه مراجعه می‌کنند یا حاضر هستند اشتراک بخرند. این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که رسانه‌ها برای تولید ویدیو ناچار به استخدام نیروی متخصص، خرید تجهیزات و افزایش هزینه‌های تولید محتوا شوند. اگر بازدیدهای بالا باعث جذب مشترک، افزایش ترافیک وب‌سایت یا درآمد تبلیغاتی کافی نشود، هزینه تولید ویدیو از درآمد حاصل از آن بیشتر خواهد شد. چنین وضعیتی در نخستین موج گرایش رسانه‌ها به ویدیو نیز رخ داد. برخی سازمان‌های خبری پس از سرمایه‌گذاری گسترده و کاهش نیروهای تحریریه، نتوانستند درآمد مورد انتظار را به دست آورند و در نهایت تیم‌های ویدیویی خود را نیز تعدیل کردند.
با وجود این، حضور خبرنگاران در شبکه‌های اجتماعی فقط موضوع درآمد نیست. میلیون‌ها نفر در این فضا درباره خبرهایی صحبت می‌کنند که رسانه‌های حرفه‌ای منتشر کرده‌اند. مشارکت مستقیم خبرنگاران می‌تواند امکان گفت‌وگو، توضیح یافته‌ها و جلب اعتماد مخاطبان را فراهم کند. اگر سازمان‌های خبری در این گفت‌وگوها غایب باشند، تولیدکنندگان دیگر برای جذب همان مخاطبان پیش‌قدم خواهند شد.
حرکت پلتفرم‌ها به سوی ویدیوهای بلند و افقی
درست زمانی که ویدیوی عمودی کوتاه به بخش ثابت فعالیت رسانه‌های خبری تبدیل شده است، شرکت‌های فناوری هدف تازه‌ای را دنبال می‌کنند. آنها می‌خواهند علاوه بر محتوای سریع مخصوص گوشی، میزبان برنامه‌های سرگرمی طولانی‌تر و با کیفیت تولید بالاتر باشند. پلتفرم‌ها به تماشای ویدیو در تلفن همراه بسنده نمی‌کنند و برای گسترش حضور خود در تلویزیون نیز برنامه دارند.
یوتیوب در بهار امسال تولیدکنندگان محتوا و تبلیغ‌دهندگان را به ساخت برنامه‌های اختصاصی برای این پلتفرم تشویق کرد. با وجود این، رقابت به یوتیوب محدود نمانده و اینستاگرام نیز برای جذب ویدیوهای طولانی‌تر اقدام کرده است. طرح جدید “Features“ در اینستاگرام امکان بارگذاری ویدیوهای افقی تا ۹۰ دقیقه را فراهم می‌کند، قابلیتی که به نظر می‌رسد تماشای تلویزیونی را نیز هدف گرفته باشد.
تغییر تازه برای سازندگان محتوا پرسش اقتصادی مهمی ایجاد می‌کند. تهیه یک ویدیوی طولانی و حرفه‌ای در مقایسه با ضبط کلیپی کوتاه، معمولا به زمان، برنامه‌ریزی و منابع بیشتری نیاز دارد. تولیدکنندگان می‌خواهند بدانند در برابر این هزینه اضافی چه مزیتی به دست خواهند آورد. افزایش مدت ویدیو، بدون مسیر روشن درآمدزایی یا رابطه پایدارتر با مخاطب، ممکن است همان تردیدهای قدیمی درباره ارزش سرمایه‌گذاری در پلتفرم‌ها را زنده کند.
برخی سازمان‌های خبری پیشاپیش به این مرحله توجه نشان داده‌اند. بی‌بی‌سی در اوایل سال ۲۰۲۶ با یوتیوب توافق کرد که برنامه‌های ویژه‌ای برای این پلتفرم تولید کند. سپس این رسانه از راه‌اندازی پخش زنده ۲۴ ساعته در یوتیوب خبر داد تا ارتباط بیشتری با مخاطبان جوان برقرار کند. چنین اقداماتی نشان می‌دهد که رسانه‌های بزرگ تنها به ساخت کلیپ‌های کوتاه فکر نمی‌کنند و برای حضور طولانی‌مدت‌تر در محیط ویدیویی نیز برنامه دارند.
اینستاگرام نیز نمایش ویدیوهای افقی را در فیدهای کشف محتوا آغاز کرده است. میا ساتو بیان کرد که به تازگی این قالب را در بالای بخش Explore مشاهده کرده است، جایی که ویدیوهای افقی در کنار عکس‌ها و ریلزهای عمودی قرار گرفته‌اند.
در سوی دیگر، ایکس که بیشتر با پست‌های متنی شناخته می‌شود، برای افزایش انتشار ویدیو مشوق مالی در نظر گرفته است. این شرکت برنامه پاداشی ویژه افراد دعوت‌شده دارد که به سازندگان فعال ویدیو پرداخت می‌کند. تصاویر منتشرشده از سوی کارکنان ایکس نشان می‌دهد که انتشار منظم ویدیوهای عمودی کمتر از سه دقیقه می‌تواند برای برخی تولیدکنندگان هزاران دلار درآمد داشته باشد. نیویورک‌تایمز نیز به صورت هدفمند حجم ویدیوهای بخش آشپزی و دیگر حوزه‌های غیرخبری خود را افزایش داده است.
چالش درآمدزایی و وابستگی رسانه‌ها به پلتفرم‌ها
ویدیوهای کوتاه فعلا جایگاه خود را حفظ کرده‌اند، اما حرکت به‌سوی محتوای ویدیویی بلندتر می‌تواند انتظار تازه‌ای از رسانه‌های خبری و اینفلوئنسرها ایجاد کند. خبرنگاری که تازه به ضبط ویدیوهای سلفی عادت کرده است، شاید به‌زودی ناچار شود برنامه‌ای افقی، طولانی و با استانداردهای نزدیک به تلویزیون بسازد. چنین تغییری ورود به بازار را دشوارتر می‌کند و هزینه تولید را افزایش می‌دهد.
رابطه رسانه‌ها با شرکت‌های فناوری همیشه دو وجه داشته است. پلتفرم‌ها دسترسی به مخاطبانی را فراهم می‌کنند که شاید از مسیرهای معمول به وب‌سایت خبری مراجعه نکنند. در مقابل، همین شرکت‌ها با تغییر طراحی فید و اولویت‌های توزیع، به ناشران علامت می‌دهند که چه قالبی بیشتر دیده خواهد شد. رسانه‌ها نیز برای عقب نماندن از رقبا ناچار می‌شوند سرمایه و نیروی انسانی خود را متناسب با تصمیم‌های تازه آنها جابه‌جا کنند.
تفاوت ویدیوی کوتاه و بلند شاید در نوع رابطه با مخاطب باشد. خبرنامه Link In Bio به تازگی توجه مخاطبان ویدیوهای کوتاه را «توجه اجاره‌ای» توصیف کرده است. این تعبیر به شکنندگی ارتباطی اشاره دارد که در فید یک پلتفرم شکل می‌گیرد. پرسش این است که آیا محتوای مفصل‌تر می‌تواند رابطه‌ای پایدارتر میان مخاطب و سازنده یا سازمان خبری ایجاد کند. همچنین قالب بلندتر ممکن است سازندگان را به ارائه مطالب عمیق‌تر و باکیفیت‌تر وادار کند، محتوایی که تقلید یا جعل آن دشوارتر از یک کلیپ ۶۰ ثانیه‌ای باشد.
آدام موسری، مدیر اینستاگرام در ویدیویی درباره چرخش این پلتفرم به سمت محتوای بلند توضیح داده است. واکنش کاربران به این توضیحات یک پرسش اساسی را برجسته می‌کند: اگر اینستاگرام از افزایش محتوای بلند سود می‌برد، سهم تولیدکنندگان و رسانه‌هایی که هزینه آن را تأمین می‌کنند چیست؟ پاسخ این پرسش برای سازمان‌هایی که تجربه ناموفق موج نخست تولید ویدیو را به یاد دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
وابستگی رسانه‌ها به تصمیم شرکت‌های فناوری البته پدیده جدیدی نیست و فقط به شبکه‌های اجتماعی مربوط نمی‌شود. گوگل زمانی قالب AMP را با وعده بهبود تجربه وب در تلفن همراه معرفی کرد. ترنس ایدن، متخصص استانداردهای وب و عضو سابق کمیته مشورتی AMP در گزارشی از دیوید پیرس در سال ۲۰۲۳ این رابطه را با مثالی توصیف کرد: «اگر گوگل اعلام کند که وب‌سایت‌ها باید سه‌شنبه‌ها صفحه اصلی خود را صورتی روشن کنند تا در نتایج جست‌وجو ظاهر شوند، همه برای ادامه حیات چنین خواهند کرد.»
با وجود این، تفاوت اصلی میان دیده شدن یک ویدیو و تبدیل آن به رابطه‌ای پایدار با مخاطب همچنان پابرجا است. رسانه‌ها باید بدانند چه میزان از این توجه باعث خواندن گزارش، دنبال کردن خبرنگار یا پرداخت هزینه اشتراک می‌شود.
اکنون همین وابستگی در بازار ویدیو شکل دیگری پیدا کرده است. رسانه‌ها برای حضور در گفت‌وگوهای عمومی و دستیابی به مخاطبان جوان‌تر به شبکه‌های اجتماعی نیاز دارند، اما قواعد نمایش و توزیع محتوا را خود تعیین نمی‌کنند. حرکت هم‌زمان پلتفرم‌ها از ویدیوهای کوتاه عمودی به برنامه‌های بلند افقی، بار دیگر این چالش را در برابر ناشران قرار داده است: چگونه می‌توان با عادت تازه مخاطبان همراه شد، بدون آنکه آینده فعالیت رسانه تنها به تغییر اولویت شرکت‌های فناوری وابسته بماند؟
