فهرست مطالب
پرتاب موشک قدرتمند SLS ناسا در مأموریت آرتمیس ۲، حفره‌ای عظیم در یونوسفر زمین ایجاد کرد و باعث اختلال گسترده در سیگنال‌های GPS شد.
به گزارش سرویس هوافضای تکناک، پژوهش جدیدی که در مجله علمی Geophysical Research Letters منتشر شده است، نشان می‌دهد که پرتاب موشک سامانه پرتاب فضایی ناسا (SLS) در ماه آوریل، تغییرات گسترده‌ای در جو فوقانی زمین ایجاد کرده است. این اختلالات به‌اندازه‌ای شدید بودند که عملکرد سامانه‌های موقعیت‌یابی جهانی را تحت تأثیر قرار دادند.
مأموریت آرتمیس ۲ با حضور چهار فضانورد ناسا انجام شد و رکورد بیشترین فاصله پیموده‌شده انسان از زمین را شکست. فضانوردان در جریان این سفر توانستند نیمه پنهان ماه را از فاصله‌ای نزدیک مشاهده کنند. همچنین این مأموریت زمینه را برای نخستین تلاش ناسا در بیش از ۵۰ سال گذشته برای فرود دوباره انسان بر سطح ماه فراهم کرد.
با وجود این، یافته‌های جدید نشان می‌دهد که این مأموریت موفق فضایی، پیامدهای غیرمنتظره‌ای نیز برای جو زمین داشته است.
ایجاد اختلالات در یونوسفر زمین توسط موشک ناسا
پژوهشگران دانشگاه ملی چنگ کونگ تایوان با بررسی داده‌های گیرنده‌های زمینی GPS، تغییرات غلظت الکترون‌های آزاد در یونوسفر را بازسازی کردند. یونوسفر بخشی از جو فوقانی زمین است که ذرات باردار موجود در آن می‌توانند بر انتشار امواج رادیویی و دقت سامانه‌های ناوبری تأثیر بگذارند.
نتایج این بررسی نشان داد که پرتاب موشک SLS ناسا در سه مرحله متفاوت، اختلالات نادر و تکرارشونده‌ای در یونوسفر ایجاد کرده است. پژوهشگران اعلام کردند که این رویداد امواج ضربه‌ای قدرتمند و آشفتگی‌های گسترده و بی‌سابقه‌ای را در بخش‌هایی از آمریکای شمالی به وجود آورده است.
این سه مرحله شامل پرتاب اولیه موشک، روشن شدن موتور برای افزایش ارتفاع اوج مدار و مانور تزریق فضاپیما به مسیر حرکت به‌سوی ماه بودند. هر سه مانور تقریبا بر فراز یک منطقه جغرافیایی انجام شدند و تغییرات قابل توجهی در توزیع الکترون‌های یونوسفر ایجاد کردند.
دانشمندان دریافتند که اثرات این اختلالات به پیامدهای طوفان‌های خورشیدی شدید شباهت دارد، اما مدت‌زمان آنها بسیار کوتاه‌تر است.
پژوهشگران این پدیده را نمونه‌ای از «آب‌وهوای فضایی ناشی از فعالیت انسان» معرفی کردند. به گفته آنها، روشن شدن موتورهای فضاپیما در محدوده یونوسفر می‌تواند به عنوان منبعی مستقل و تکرارپذیر برای ایجاد اختلالات جوی شناخته شود.
خطر اختلال GPS برای خودروهای خودران و پهپادها
چارلز لین، استاد علوم زمین دانشگاه ملی چنگ کونگ و یکی از نویسندگان پژوهش در گفت‌وگو با Space.com درباره پیامدهای احتمالی این اختلالات هشدار داد.
او توضیح داد که حتی خطای موقعیت‌یابی به‌اندازه چند متر می‌تواند مشکلات جدی برای سامانه‌های خودران ایجاد کند. چنین خطایی ممکن است باعث شود یک خودروی خودران موقعیت خود را اشتباه تشخیص دهد و وارد خط حرکتی دیگری شود.
به گفته لین، این اختلالات می‌توانند بر عملکرد پهپادها و سامانه‌های ناوبری دقیق نیز تأثیر قابل توجهی داشته باشند.
پژوهشگران برای توضیح اهمیت موضوع به طوفان‌های خورشیدی اشاره کردند. در نوامبر سال گذشته، افزایش شدید فعالیت خورشیدی باعث انتشار ذرات باردار و ایجاد خطاهای موقعیت‌یابی بیش از ۱۰ متر شد. چنین خطاهایی می‌توانند فعالیت کشاورزی دقیق و حمل‌ونقل خودران را مختل کنند.
محققان تأکید کردند که اثرات مانورهای مداری موشک‌ها باید در برنامه‌ریزی مأموریت‌های فضایی آینده جدی‌تر بررسی شود. آنها پیشنهاد کردند که پژوهش‌های بیشتری درباره تأثیر این اختلالات بر وضعیت یونوسفر، سامانه‌های ناوبری جهانی و ارتباطات رادیویی فرکانس بالا انجام شود.
این یافته‌ها نشان می‌دهند که پرتاب موشک‌های قدرتمند، علاوه بر پیامدهای شناخته‌شده مراحل اولیه پرتاب، می‌تواند در ارتفاعات بالاتر نیز تغییرات قابل توجهی در محیط فضایی نزدیک زمین ایجاد کند.
