وقوع دو زمینلرزه قدرتمند در فاصله تنها ۳۹ ثانیه در شمال ونزوئلا، این رویداد را به یکی از کمسابقهترین و مرگبارترین زمینلرزههای سالهای اخیر تبدیل کرده است.
به گزارش سرویس علمی تکناک، پژوهشگران بیان کردند که ترکیب دو زمینلرزه بزرگ روی گسلهای احتمالا متفاوت، آن هم در نزدیکی مناطق پرجمعیت، عامل اصلی شدت بالای خسارتها و تلفات انسانی بوده است.
زمینلرزه نخست با بزرگی ۷٫۲ ریشتر، بخشهای وسیعی از شمال ونزوئلا را لرزاند. تنها ۳۹ ثانیه بعد، زمینلرزه دوم با بزرگی ۷٫۵ ریشتر رخ داد و شرایط را بهمراتب وخیمتر کرد. به گفته کارشناسان، زمینلرزه ۷٫۵ ریشتری حدود سه برابر بیشتر از زمینلرزه ۷٫۲ ریشتری انرژی آزاد میکند و همین موضوع باعث شد سازههایی که از لرزه نخست آسیب دیده بودند، در برابر لرزش دوم مقاومت خود را از دست بدهند.
ویلیام بارنهارت، ژئوفیزیکدان سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS) اعلام کرد که وقوع تنها یک زمینلرزه با بزرگی ۷٫۲ در منطقه کاراکاس نیز میتوانست فاجعه بزرگی ایجاد کند. او توضیح داد که بسیاری از ساختمانهای قدیمی این منطقه برای تحمل چنین لرزشهایی طراحی نشدهاند و آسیبپذیری بالایی دارند. به گفته او، وقوع دومین زمینلرزه تنها چند ده ثانیه بعد از نخستین لرزه، شرایط را به شکل بیسابقهای بحرانی کرد.
بارنهارت تأکید کرد که محل وقوع زمینلرزهها نیز نقش مهمی در شدت خسارتها داشت. برخلاف بسیاری از زمینلرزههای بزرگ که در بستر اقیانوسها رخ میدهند، این دو زمینلرزه در خشکی و در نزدیکی شهرها و مراکز جمعیتی اتفاق افتادند. همین موضوع باعث شد امواج لرزهای به صورت مستقیم به مناطق مسکونی برسند و خسارتهای گستردهای ایجاد کنند.
دانشمندان هنوز در حال بررسی دادههای لرزهنگاری هستند و نمیتوانند با اطمینان درباره سازوکار دقیق این رویداد اظهار نظر کنند. با وجود این، شواهد اولیه نشان میدهد که احتمالاً دو گسل متفاوت در این زمینلرزهها فعال شدهاند. منطقه شمال ونزوئلا از نظر زمینساختی بسیار پیچیده است و چندین گسل فعال در آن یکدیگر را قطع میکنند. به همین دلیل تعیین اینکه هر زمینلرزه دقیقاً روی کدام گسل ونزوئلا رخ داده، نیازمند بررسیهای بیشتر است.
کریس گلدفینگر، دیرینهلرزهشناس دانشگاه ایالتی اورگن معتقد است که این رویداد میتواند نگاه دانشمندان به ارزیابی خطر زمینلرزه را تغییر دهد. او توضیح داد که مدلهای سنتی معمولاً فرض میکنند هر زمینلرزه تنها روی یک گسل رخ میدهد، اما وقوع زمینلرزههای چندگسلی نشان میدهد که گسلهای مجاور میتوانند به صورت زنجیرهای یکدیگر را فعال کنند.
گلدفینگر به زمینلرزه معروف کایکورا در نیوزیلند در سال ۲۰۱۶ اشاره کرد؛ رویدادی که برای نخستین بار نشان داد چندین گسل میتوانند به طور همزمان یا پیاپی دچار گسیختگی شوند. وی بیان کرد که اگر بررسیها ثابت کند زمینلرزههای ونزوئلا نیز از همین نوع بودهاند، این حادثه اطلاعات بسیار ارزشمندی برای پژوهشگران و مهندسان زلزله فراهم خواهد کرد.
کارشناسان هشدار دادهاند که سامانههای گسلی پیچیده فقط در ونزوئلا وجود ندارند. بخشهایی از کالیفرنیا، از جمله گسل سنآندریاس و گسل سنجاسینتو نیز ساختار مشابهی دارند. نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد که برخی بخشهای این گسلها اکنون در بالاترین سطح تنش خود طی دستکم هزار سال گذشته قرار گرفتهاند. با وجود این، متخصصان تأکید کردهاند که کالیفرنیا به دلیل استانداردهای سختگیرانه ساختوساز، سامانههای هشدار و برنامههای مدیریت بحران، آمادگی بسیار بیشتری نسبت به ونزوئلا دارد.
به گفته گلدفینگر، بسیاری از ساختمانهای جهان دههها پیش و پیش از شکلگیری دانش امروزی درباره تکتونیک صفحهای ساخته شدهاند. در نتیجه، این ساختمانها برای مقابله با سناریوهایی مانند زمینلرزههای چندگسلی طراحی نشدهاند. وی تصریح کرد که مقاومسازی شهرهای قدیمی در برابر چنین خطراتی، پروژهای بسیار دشوار، زمانبر و پرهزینه است.
همزمان با زمینلرزههای ونزوئلا، دو زمینلرزه دیگر نیز در ژاپن و ایالت کالیفرنیای آمریکا ثبت شد. با وجود این همزمانی، بارنهارت تأکید کرد که هیچ ارتباط زمینشناسی میان این رویدادها وجود ندارد. او توضیح داد که زمینلرزهها به طور مداوم در سراسر جهان رخ میدهند و بیشتر آنها در اقیانوسها یا مناطق کمجمعیت اتفاق میافتند؛ بنابراین همزمانی چند زمینلرزه در یک روز، اگرچه جلب توجه میکند، اما از نظر علمی پدیدهای غیرعادی محسوب نمیشود.
