پژوهشگران دانشگاه توکیو در مطالعه‌ای تازه به شواهدی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد مغز انسان هنگام مطالعه کتاب‌های کاغذی و محتوای دیجیتال، اطلاعات را به شیوه‌ای متفاوت پردازش می‌کند.
به گزارش سرویس عملی تکناک، نتایج این تحقیق حاکی از آن است که مطالعه روی کاغذ می‌تواند به سازمان‌دهی بهتر اطلاعات در مغز و درک عمیق‌تر روایت‌ها کمک کند.
با گسترش استفاده از کتاب‌های الکترونیکی، تبلت‌ها و گوشی‌های هوشمند، این پرسش بیش از گذشته مطرح شده است که آیا مغز انسان تجربه مطالعه روی صفحه‌نمایش را همانند مطالعه روی کاغذ پردازش می‌کند یا خیر. اکنون گروهی از دانشمندان دانشگاه توکیو تلاش کرده‌اند با بررسی مستقیم فعالیت مغزی افراد، پاسخی علمی برای این پرسش پیدا کنند.
مرتبط: 5 یافته علمی جدید و شگفت انگیز درباره مغز انسان
در این پژوهش، ۲۵ داوطلب در دو شرایط متفاوت قرار گرفتند. هر یک از شرکت‌کنندگان یک داستان مانگا را هم در قالب چاپی و هم روی تبلت مطالعه کردند. داستان مورد استفاده در آزمایش به دو بخش تقسیم شده بود و روایت آن از دیدگاه دو شخصیت مختلف دنبال می‌شد. پژوهشگران پس از پایان مطالعه، مجموعه‌ای از پرسش‌های ساده و پیچیده را در اختیار شرکت‌کنندگان قرار دادند. برخی از این پرسش‌ها تنها با درک کامل هر دو روایت قابل پاسخ‌گویی بودند.
برای بررسی نحوه عملکرد مغز، محققان از تصویربرداری تشدید مغناطیسی یا MRI استفاده کردند. با این روش، فعالیت نواحی مختلف مغز هنگام پاسخ دادن به پرسش‌ها ثبت و تحلیل شد.
نتایج نشان داد شرکت‌کنندگانی که بخش نخست داستان را روی تبلت خوانده و ادامه آن را روی کاغذ مطالعه کرده بودند، برای پاسخ دادن به پرسش‌های پیچیده زمان بیشتری صرف کردند. در مقابل، افرادی که مطالعه خود را با نسخه کاغذی آغاز کرده بودند، توانستند با سرعت بیشتری به سؤالات دشوار پاسخ دهند.
«تصاویر اسکن مغزی پژوهش دانشگاه توکیو که تفاوت فعالیت نواحی زبانی مغز را هنگام مطالعه مانگا روی کاغذ و تبلت نشان می‌دهد؛ بخش‌های قرمز رنگ نواحی فعال‌تر مغز را در فرایند خواندن و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها نمایش می‌دهند
اما مهم‌ترین یافته این پژوهش به اسکن‌های مغزی مربوط می‌شود. داده‌های MRI نشان داد افرادی که ابتدا نسخه چاپی داستان را مطالعه کرده بودند، هنگام پردازش اطلاعات و پاسخ‌گویی به پرسش‌ها، فعالیت کمتری را در برخی نواحی زبانی لوب پیشانی مغز از خود نشان می‌دادند. پژوهشگران معتقدند این موضوع می‌تواند به معنای آن باشد که مغز در هنگام مطالعه روی کاغذ، اطلاعات روایی را کارآمدتر سازمان‌دهی می‌کند و در مراحل بعدی به تلاش ذهنی کمتری نیاز دارد.
مرتبط: درک ساختار مغز انسان از طریق تحلیل الگوهای هماهنگ فعالیت ژن ها
کونیوشی ساکای، عصب‌شناس دانشگاه توکیو و سرپرست این پژوهش، اعلام کرد این نخستین بار است که یک مطالعه علوم اعصاب تفاوت مشخصی را میان فعالیت مغزی خوانندگان نسخه‌های چاپی و دیجیتال نشان می‌دهد. به گفته او، اجرای این آزمایش با چالش‌های فنی همراه بود؛ زیرا امکان استفاده از تبلت در اتاق MRI به دلیل میدان مغناطیسی بسیار قوی دستگاه وجود نداشت. به همین دلیل، شرکت‌کنندگان بخش نخست داستان را خارج از اتاق اسکن مطالعه کردند و سپس بخش دوم را در شرایط کنترل‌شده و با استفاده از نمایشگرهای ویژه مشاهده کردند.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که هرچند این مطالعه بر پایه داستان‌های مانگا انجام شده است، اما احتمال دارد نتایج مشابهی در مورد رمان‌ها و سایر متون داستانی نیز مشاهده شود. به اعتقاد آنها، ساختار روایی و پیوستگی داستان در این قالب‌ها شباهت‌های زیادی با یکدیگر دارد.
مرتبط: نکاتی شگفت انگیز از مغز انسان که تاکنون نمی‌دانستید
البته این تحقیق محدودیت‌هایی نیز دارد. تعداد شرکت‌کنندگان نسبتاً کم بود و همه آنها در دهه سوم زندگی خود قرار داشتند. همچنین پژوهش تنها روی یک نوع محتوای روایی متمرکز بود. با این حال، نتایج به دست آمده مسیرهای تازه‌ای را برای تحقیقات آینده باز می‌کند.
محققان اکنون قصد دارند تأثیر نوشتن با دست و تایپ کردن با صفحه‌کلید را نیز با استفاده از روش‌های مشابه بررسی کنند. آنها معتقدند مزیت کاغذ تنها به حافظه و تمرکز محدود نمی‌شود و می‌تواند با فرایندهای پیچیده‌تری مانند زبان، تفکر عمیق و تحلیل ذهنی نیز ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که در عصر سلطه نمایشگرهای دیجیتال اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
