فهرست مطالب
رقابت آمریکا و چین و سرمایهگذاری عظیم در زیرساختهای هوش مصنوعی، کاهش سرعت توسعه این فناوری را با وجود هشدارهای ایمنی بسیار دشوار کرده است.
به گزارش سرویس هوش مصنوعی تکناک، هشدارهای تازه درباره خطرهای هوش مصنوعی، درخواستها برای کاهش سرعت توسعه این فناوری را افزایش داده است، اما رقابت راهبردی میان قدرتهای بزرگ و سرمایهگذاری عظیم در زیرساختهای هوش مصنوعی میتواند توقف یا حتی کند کردن این روند را بسیار دشوار کند.
نگرانی درباره خطرهای هوش مصنوعی در روزهای اخیر شدت گرفته است. برخی چهرههای صنعت فناوری درباره توانایی مدلهای پیشرفته برای کمک به توسعه سلاحهای بیولوژیکی، حمله به سیستمهای مالی و حتی ایجاد اختلال گسترده در اینترنت هشدار دادهاند. این نگرانیها در شرایطی مطرح میشوند که دولتها هوش مصنوعی را بیش از گذشته با امنیت اقتصادی، مالی و نظامی خود مرتبط میدانند.
یکی از کارکنان آنتروپیک که در حال ترک این شرکت بود، هفته گذشته هشدار داد که هوش مصنوعی ممکن است تا پایان دهه به تهدیدی برای بقای انسان تبدیل شود. پس از این هشدار، مدیرانی مانند داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، سم آلتمن از OpenAI، ایلان ماسک از اسپیس ایکس و تیم کوک خواستار کاهش سرعت توسعه مدلهای پیشرفته شدند. همچنین آنها بر افزایش نظارت انسانی و محدود کردن میزان استقلال عاملهای هوش مصنوعی تأکید کردند. مایکروسافت نیز پیشنویس مجموعهای از مقررات را منتشر کرد که هدف آن حفظ کنترل انسان بر هوش مصنوعی است.
بیشتر بخوانید: پروژهها و استارتآپهای هوش مصنوعی که دوام نیاوردند + تصویر
نگرانی بازارها از تغییر مسیر هوش مصنوعی
بحث درباره کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی فقط به نگرانیهای ایمنی مربوط نمیشود. سرمایهگذاران نیز نگران هستند که هشدارهای اخیر چه تأثیری بر سرمایهگذاری گسترده شرکتها در دیتاسنترها، تراشهها و زیرساختهای پردازشی بگذارد.
در این زمینه دو دیدگاه وجود دارد. برخی معتقد هستند هشدارهای مکرر درباره خطرهای هوش مصنوعی تا حدی جنبه تبلیغاتی دارد و میتواند پیش از عرضه اولیه سهام شرکتهای بزرگ، توجه بیشتری به آنها جلب کند. گروه دیگری معتقد هستند هوش مصنوعی اکنون برای کشورها اهمیت راهبردی زیادی پیدا کرده است. به همین دلیل، دولتها نمیتوانند به راحتی توسعه آن را متوقف کنند، بهویژه اگر عقب ماندن در این فناوری را تهدیدی برای اقتصاد، امنیت مالی یا توان نظامی خود بدانند.
واکنش بازارها نیز نشان میدهد که سرمایهگذاران به این تحولات حساس هستند. سم آلتمن اعلام کرد که عرضه اولیه سهام OpenAI احتمالا تا سال آینده به تعویق میافتد. پیش از این نیز گزارشهایی درباره احتمال این تأخیر به دلایل دیگر منتشر شده بود. با وجود این، خبر جدید باعث شد سهام سافتبنک، یکی از سرمایهگذاران OpenAI، روز دوشنبه حدود ۱۳ درصد کاهش پیدا کند. در مقابل، آنتروپیک ظاهرا همچنان قصد دارد عرضه عمومی سهام خود را از ماه آینده دنبال کند.
سرمایهگذاری عظیم در زیرساختهای هوش مصنوعی
مسئله اصلی برای بازارها این است که درخواست شرکتهای فناوری برای کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی تا چه اندازه میتواند بر سرمایهگذاری، تجارت و ساخت زیرساختهای این صنعت اثر بگذارد. شرکتها در سالهای اخیر میلیاردها دلار برای ساخت دیتاسنترهای بزرگ و افزایش ظرفیت پردازشی هزینه کردهاند.
گلدمنساکس پیشبینی کرده است که مجموع سرمایهگذاری جهانی در هوش مصنوعی تا پایان دهه ممکن است به معادل ۵ درصد تولید ناخالص داخلی جهان برسد. بخش بزرگی از این هزینهها با بدهی و سرمایه سهام تأمین میشود. به همین دلیل، زمان رسیدن این سرمایهگذاریها به بازده اقتصادی به مسئله مهمی برای سرمایهگذاران تبدیل شده است.
برآوردهای مورگاناستنلی نیز ابعاد اقتصادی این روند را نشان میدهد. استراتژیستهای این بانک با بررسی مخالفتهای داخلی با ساخت دیتاسنترها در آمریکا تخمین زدهاند که در سال گذشته و سهماهه نخست ۲۰۲۶، پروژههایی به ارزش نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار لغو یا به تعویق افتادهاند.
این بانک برآورد کرده است که هزینههای سرمایهای میتواند حدود یکسوم رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا در سال جاری و سال آینده را تشکیل دهد. رشد بازار سهام در نتیجه سرمایهگذاریهای گسترده نیز میتواند با افزایش ثروت خانوارها، این اثر اقتصادی را تقویت کند.
همچنین مورگاناستنلی اعلام کرده است که تقاضا برای قدرت پردازشی همچنان بسیار بیشتر از عرضه است. بنابراین کاهش سرعت ساخت زیرساختهای AI ممکن است موقعیت شرکتهای بزرگ ارائهدهنده زیرساخت ابری را تقویت کند. کاهش ظرفیت جدید میتواند ارزش زیرساختهای موجود را افزایش دهد و قدرت قیمتگذاری بیشتری در اختیار این شرکتها قرار دهد.
بیشتر بخوانید: جنسن هوانگ: برای هوش مصنوعی به قوانین جدید نیاز نداریم
هوش مصنوعی در قلب رقابت قدرتهای بزرگ
کاهش سرعت سرمایهگذاری در هوش مصنوعی زمانی میتواند مسیر بلندمدت این صنعت را تغییر دهد که امکان توقف توسعه فناوری وجود داشته باشد. با وجود این، رقابت میان قدرتهای بزرگ چنین سناریویی را دشوار کرده است.
مواضع واشنگتن و پکن نشان میدهد که دولتها توسعه هوش مصنوعی را موضوعی راهبردی میدانند. در چنین شرایطی، حتی اگر شرکتهای خصوصی تصمیم بگیرند سرعت توسعه مدلهای خود را کاهش دهند، دولتها ممکن است همچنان برای افزایش تواناییهای این فناوری تلاش کنند.
این رقابت یک مشکل اساسی ایجاد میکند. کاهش سرعت توسعه در یک کشور میتواند به رقیب آن فرصت دهد فاصله فناوری را کاهش دهد یا از آن پیشی بگیرد. بنابراین محدودیتها و مقررات تنها زمانی میتوانند در سطح جهانی مؤثر باشند که کشورهای رقیب نیز آنها را بپذیرند.
دولت دونالد ترامپ از زمان بازگشت او به قدرت در سال گذشته، رویکرد چندجانبه در تنظیم هوش مصنوعی را کنار گذاشته و بر رقابت و توافقهای دوجانبه تأکید کرده است. ترامپ نیز در واکنش به درخواستها برای محدود کردن توسعه هوش مصنوعی در شبکه اجتماعی خود مدعی شد که «یک توطئه بیمارگونه علیه هوش مصنوعی و دیتاسنترها» در جریان است و چین از این وضعیت سود میبرد.
بیشتر بخوانید: جنسن هوانگ: برای هوش مصنوعی به قوانین جدید نیاز نداریم
اختلاف آمریکا و چین بر سر محدودیتها
چین نیز نسبت به درخواستهای مطرحشده برای کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی واکنش نشان داده است. روزنامه دولتی گلوبالتایمز در سرمقالهای این هشدارها را بخشی از یک «الگوی جنگ سرد» علیه چین توصیف کرد.
قرار است ترامپ هفته آینده در واشنگتن با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین دیدار کند. رویترز پیشتر گزارش داده بود که دو کشور برای برگزاری نشستی جداگانه با حضور مقامهای دولتی سطوح پایینتر به منظور بررسی خطرهای هوش مصنوعی نیز برنامهریزی کردهاند.
با وجود این، حتی دستیابی واشنگتن و پکن به مجموعهای از پروتکلها برای کنترل هوش مصنوعی نیز الزاما به ایجاد یک چارچوب جهانی منجر نمیشود. کشورهای دیگر و رقبای این دو قدرت ممکن است خود را ملزم به رعایت چنین توافقی ندانند.
تجربه رقابت هستهای نمونهای از دشواری ایجاد چنین چارچوبهایی است. میان ساخت نخستین سلاح هستهای و امضای نخستین پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای در سال ۱۹۶۸ حدود ۲۳ سال فاصله وجود داشت. شمار کشورهای دارای سلاح هستهای نیز در ادامه از پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل که در این پیمان به رسمیت شناخته شدهاند به ۹ کشور افزایش یافت.
خطرها و مزایای یک رقابت متوقفنشدنی
هوش مصنوعی تنها با خطرهای نظامی یا امنیتی تعریف نمیشود. این فناوری میتواند جستوجو برای درمان بیماریها را سرعت دهد، پژوهشهای علمی را توسعه دهد و حتی به پیشرفت فناوریهای مرتبط با انرژی هستهای پاک کمک کند. همین کاربردهای گسترده نیز ارزش اقتصادی و راهبردی آن را برای دولتها افزایش داده است.
در مقابل، پیشرفت سریع مدلهای قدرتمندتر نگرانیهایی درباره میزان استقلال عاملهای هوش مصنوعی و امکان سوءاستفاده از آنها ایجاد کرده است. به همین دلیل، بخشی از مدیران صنعت فناوری خواهان نظارت انسانی بیشتر و تعیین محدودیتهای روشنتر شدهاند.
اما حجم سرمایهگذاری انجامشده و رقابت میان کشورها مانع بزرگی در برابر توقف این روند ایجاد میکند. دولتها ممکن است عقب ماندن در توسعه هوش مصنوعی را فقط یک شکست فناوری ندانند، بلکه تهدیدی برای موقعیت اقتصادی، مالی و نظامی خود تلقی کنند.
در چنین شرایطی، هشدار درباره قدرت هوش مصنوعی میتواند نتیجهای متناقض ایجاد کند. هرچه تواناییهای بالقوه و خطرهای این فناوری بیشتر مورد توجه قرار گیرد، انگیزه دولتها برای دستیابی سریعتر به مدلهای پیشرفته نیز میتواند افزایش پیدا کند.
در نتیجه، مسئله اصلی دیگر فقط این نیست که شرکتهای فناوری تا چه اندازه حاضر هستند سرعت توسعه هوش مصنوعی را کاهش دهند. رقابت ژئوپلیتیکی، سرمایهگذاری گسترده در دیتاسنترها و قدرت پردازشی و اهمیت اقتصادی این فناوری باعث شده است که تصمیم درباره آینده هوش مصنوعی از محدوده شرکتهای خصوصی فراتر برود. تا زمانی که قدرتهای بزرگ عقب ماندن از رقبا را خطری راهبردی بدانند، دستیابی به محدودیتهای جهانی و هماهنگ برای کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی با موانع جدی روبهرو خواهد بود.
