تبدیل بمب JDAM به سلاح دوربرد هدایت پذیر با موتور جت

شرکت بوئینگ تولید بمب هدایت‌شونده JDAM-LR مجهز به موتور جت با برد بیش از ۵۵۰ کیلومتر و هزینه‌ای کمتر از موشک‌های کروز را برای نیروی دریایی آمریکا آغاز می‌کند.

به گزارش سرویس هوافضا تکناک، شرکت بوئینگ مجوز تولید بمب هدایت‌شونده دوربرد JDAM-LR را برای نیروی دریایی آمریکا دریافت کرده است. این سلاح با ترکیب فناوری خانواده بمب‌های JDAM، بال‌های بازشونده و یک موتور توربوجت کوچک، برد حملات جنگنده‌های ناونشین آمریکا را به بیش از ۵۵۰ کیلومتر افزایش می‌دهد و گزینه‌ای ارزان‌تر از موشک‌های کروز چند میلیون دلاری در اختیار این نیرو قرار می‌دهد.

نیروی دریایی آمریکا پس از آزمایش موفق JDAM-LR با جنگنده‌های F/A-18E/F سوپر هورنت در ماه آوریل، اکنون این سلاح را به مرحله تولید رسانده است. بوئینگ برای آغاز تولید قراردادی به ارزش ۷۵ میلیون دلار از نیروی هوایی آمریکا دریافت کرده است. نیروی هوایی مدیریت مرکزی برنامه مشترک JDAM را بر عهده دارد و سفارش نیروی دریایی نیز از طریق این نیرو انجام شده است.

این قرارداد از نوع «اقدام قراردادی با شرایط نهایی‌نشده» یا UCA است. در چنین قراردادهایی، فعالیت شرکت سازنده پیش از نهایی شدن تمام جزئیات قرارداد آغاز می‌شود و طرفین بعدا مواردی مانند قیمت نهایی را مشخص می‌کنند. دولت آمریکا معمولا از این روش برای برنامه‌هایی استفاده می‌کند که آغاز سریع فعالیت در آنها اهمیت زیادی دارد.

باب سیسلا، معاون بخش سامانه‌های درگیری دقیق بوئینگ، نخستین قرارداد تولید JDAM-LR را نقطه عطف مهمی برای این برنامه توصیف کرده است. به گفته او، این سلاح قابلیت حمله دقیق دوربرد را با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر ارائه می‌دهد. افزایش تولید GBU-75 نیز می‌تواند راهکاری مقرون‌به‌صرفه و پایدار برای مقابله با تهدیدهای زمینی و دریایی دوربرد فراهم کند.

بیشتر بخوانید: آمریکا جانشینی قدرتمندتر برای بمب‌های سنگرشکن می سازد

بمب JDAM چیست و چگونه کار می‌کند؟

بمب‌های JDAM یا «مهمات تهاجم مستقیم مشترک» در واقع خانواده‌ای از بمب‌های هدایت‌شونده دقیق هستند که ارتش آمریکا آنها را با نصب یک کیت هدایت روی بمب‌های سقوط آزاد متعارف می‌سازد. این کیت معمولا شامل سامانه ناوبری اینرسیایی، گیرنده GPS و مجموعه‌ای از بالک‌های کنترلی است که مسیر بمب را پس از رها شدن اصلاح می‌کنند. هواپیمای حامل پیش از پرتاب، مختصات هدف را در سامانه هدایت JDAM وارد می‌کند. بمب پس از جدا شدن از هواپیما، موقعیت و مسیر خود را با استفاده از GPS و سامانه ناوبری اینرسیایی محاسبه می‌کند و بالک‌های متحرک انتهای بدنه را برای هدایت به سمت مختصات تعیین‌شده به کار می‌گیرد. به همین دلیل، جنگنده برخلاف بمب‌های هدایت لیزری نیازی ندارد هدف را تا لحظه برخورد با لیزر نشانه‌گذاری کند. JDAM استاندارد موتور ندارد و برای رسیدن به هدف از انرژی و سرعت اولیه هواپیما و نیروی گرانش استفاده می‌کند. این خانواده برای بمب‌هایی در کلاس‌های وزنی مختلف از جمله ۵۰۰، ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ پوند توسعه یافته است. برد نمونه‌های معمولی به شرایط پرتاب، به‌ویژه سرعت و ارتفاع هواپیما بستگی دارد و افزودن کیت بال به نسخه‌های JDAM-ER برد آنها را افزایش می‌دهد. نسخه جدید JDAM-LR این ساختار را یک مرحله جلوتر می‌برد و با استفاده از بال‌های بازشونده و موتور توربوجت کوچک، بمب هدایت‌شونده را به سلاحی دورایستا با عملکردی نزدیک به یک موشک کروز تبدیل می‌کند.

بیشتر بخوانید:کشف نقطه ضعف بمب‌های سنگرشکن آمریکا توسط دانشمندان چینی

تبدیل بمب JDAM به سلاحی شبیه موشک کروز

مدل مفهومی Powered JDAM با بال‌های بازشونده که برای افزایش برد بمب‌های هدایت‌شونده JDAM طراحی شده است.

نسخه کامل JDAM-LR تاکنون با نام GBU-75/B شناخته شده است. بوئینگ همچنین اعلام کرده که بخش اصلی این سلاح، موسوم به واحد حمل محموله یا PDU، نام رسمی BSU-111/B را دریافت کرده است. طراحی این سامانه تفاوت مهمی با موشک‌های کروز متعارف دارد، زیرا JDAM-LR در اصل یک کیت ماژولار است که به بمب استاندارد متصل می‌شود.

واحد PDU بخش هدایت، تجهیزات ارتباطی با هواپیمای حامل، مجموعه بال‌های بازشونده و یک موتور توربوجت کوچک را در خود جای داده است. براساس اطلاعات موجود، این پیشرانه احتمالا موتور TDI-J85 است. این مجموعه با یک بمب استاندارد کم‌پسای کلاس ۵۰۰ پوندی، معادل حدود ۲۲۷ کیلوگرم، ترکیب می‌شود تا مهمات کامل JDAM-LR شکل بگیرد.

این معماری ماژولار امکان استفاده از انواع مختلف بمب‌ها را فراهم می‌کند. بوئینگ پیش‌تر نمونه‌هایی از این سامانه را که Powered JDAM یا PJDAM نامیده می‌شد، همراه با بمب‌های انفجاری شدید چندمنظوره و مین‌های ضدکشتی هواپرتاب برای آب‌های کم‌عمق نمایش داده بود. بمب‌های تخصصی دیگری نیز در کلاس ۵۰۰ پوندی وجود دارند که می‌توان آنها را با چنین ساختاری ترکیب کرد.

JDAM-LR در بخش هدایت از سامانه ناوبری اینرسیایی با کمک GPS خانواده JDAM استفاده می‌کند. این سامانه در پیکربندی فعلی برای حمله به اهدافی با مختصات ثابت مناسب است. با این حال، بوئینگ پیش‌تر طرح‌هایی از سامانه هدایت چندحالته را نمایش داده که می‌توانند جست‌وجوگر راداری یا تصویربرداری فروسرخ داشته باشند. چنین تجهیزاتی امکان حمله به اهداف متحرک زمینی و دریایی را فراهم می‌کنند.

بوئینگ هم‌اکنون نسخه‌ای از JDAM کلاس ۵۰۰ پوندی را نیز تولید می‌کند که جست‌وجر لیزری دارد و می‌تواند اهداف متحرک را مورد حمله قرار دهد. این تجربه می‌تواند زمینه توسعه قابلیت‌های مشابه برای JDAM-LR را فراهم کند.

بیشتر بخوانید: انتشار تصاویر جدید از بمب‌افکن B-1B Lancer

برد بیش از ۵۵۰ کیلومتر با موتور توربوجت

نمونه آزمایشی Powered JDAM در تونل باد برای ارزیابی طراحی بدنه، بال‌ها و ویژگی‌های آیرودینامیکی آن.

مهم‌ترین تفاوت JDAM-LR با دیگر اعضای خانواده JDAM به برد آن مربوط می‌شود. بوئینگ می‌گوید نسخه مجهز به موتور می‌تواند اهدافی در فاصله بیش از ۳۰۰ مایل دریایی، معادل حدود ۵۵۶ کیلومتر، را هدف قرار دهد. این رقم JDAM-LR را از یک بمب هدایت‌شونده معمولی به سلاحی با ویژگی‌های نزدیک به موشک کروز تبدیل می‌کند.

برای مقایسه، یک JDAM معمولی بدون موتور پس از رها شدن می‌تواند حدود ۲۴ کیلومتر به سمت هدف پرواز گلاید داشته باشد. افزودن بال‌های بازشونده در نسخه JDAM-ER برد را به حدود ۷۲ کیلومتر افزایش می‌دهد. برد واقعی این مهمات به ارتفاع رهاسازی، سرعت هواپیمای حامل و دیگر شرایط عملیاتی وابسته است.

JDAM-LR با افزودن موتور توربوجت جهش بزرگی در برد ایجاد می‌کند. جنگنده می‌تواند این مهمات را صدها کیلومتر پیش از رسیدن به هدف رها کند و در نتیجه، فاصله بیشتری از سامانه‌های پدافند هوایی دشمن داشته باشد. این ویژگی برای جنگنده‌های ناونشین اهمیت زیادی دارد، زیرا ناوهای هواپیمابر ممکن است در نبردهای آینده مجبور شوند در فاصله بیشتری از مناطق عملیاتی باقی بمانند.

یکی دیگر از مزایای این طرح، استفاده از فناوری‌ها و قطعات موجود خانواده JDAM است. چنین رویکردی می‌تواند هزینه توسعه و تولید را کاهش دهد و افزایش تیراژ را آسان‌تر کند. بوئینگ نزدیک به ۱۰۰ میلیون دلار از منابع مالی خود را نیز در این برنامه سرمایه‌گذاری کرده است. سابقه توسعه این طرح دست‌کم به اواخر دهه ۲۰۱۰ بازمی‌گردد.

هزینه دقیق هر JDAM-LR هنوز اعلام نشده است. کیت‌های استاندارد JDAM در گذشته بین ۲۰ تا ۳۰ هزار دلار قیمت داشته‌اند. قیمت فعلی موتور TDI-J85 نیز مشخص نیست. برای مقایسه، گزارش‌های گذشته قیمت موتور بزرگ‌تر Williams F107 را که در برخی موشک‌های کروز استفاده می‌شود، حدود ۱۹۰ هزار دلار اعلام کرده‌اند. بمب استاندارد کلاس ۵۰۰ پوندی نیز چند هزار دلار دیگر به هزینه نهایی اضافه می‌کند.

حتی با اضافه شدن موتور، بال‌ها و تجهیزات دیگر، هدف اصلی JDAM-LR ارائه سلاحی دوربرد با هزینه‌ای بسیار کمتر از موشک‌های کروز پیشرفته است. این ویژگی برای ارتشی که باید تعداد زیادی مهمات را برای درگیری‌های طولانی ذخیره کند، اهمیت زیادی دارد.

بیشتر بخوانید: کنترل بمب‌های هوشمند آمریکا در میانه‌ پرواز توسط هواپیمای دیگر

گزینه ارزان‌تر در برابر موشک‌های ۳ میلیون دلاری

نیروی دریایی آمریکا پیش‌تر نیز به دنبال افزایش تعداد مهمات دورایستای ناوگروه‌های هوایی خود بوده است. این نیرو در سال ۲۰۲۱ برنامه خرید نسخه توربوجت‌دار AGM-154 JSOW را لغو کرد و توسعه نسخه جدیدی از موشک ضدکشتی دوربرد AGM-158C LRASM با قابلیت ثانویه حمله زمینی را در اولویت قرار داد. نیروی دریایی در سال ۲۰۲۴ برنامه افزودن قابلیت حمله زمینی به نسخه AGM-158C-3 را نیز کنار گذاشت.

LRASM توانایی‌های پیشرفته‌ای دارد، اما هزینه هر فروند آن معمولا حدود ۳ میلیون دلار برآورد می‌شود. همین قیمت بالا استفاده گسترده از چنین موشک‌هایی را برای همه اهداف دشوار می‌کند.

جنگنده‌های F/A-18E/F سوپر هورنت نیروی دریایی به موشک AGM-84K SLAM-ER نیز دسترسی دارند. این موشک از خانواده هارپون توسعه یافته و برای حمله به اهداف زمینی طراحی شده است. حداکثر برد SLAM-ER حدود ۲۷۴ کیلومتر گزارش شده و قیمت هر فروند آن نیز در محدوده ۳ میلیون دلار قرار دارد.

در مقابل، JDAM-LR می‌تواند فاصله میان بمب‌های هدایت‌شونده ارزان و موشک‌های کروز گران‌قیمت را پر کند. برد اعلام‌شده بیش از ۵۵۰ کیلومتری آن حتی از برد گزارش‌شده SLAM-ER بیشتر است. طراحی مبتنی بر قطعات موجود و بمب‌های استاندارد نیز می‌تواند تولید این مهمات را در مقیاس بالا آسان‌تر کند.

اهمیت JDAM-LR در نبردهای آینده

افزایش برد جنگنده‌های تهاجمی مستقر روی ناوهای هواپیمابر به یکی از اولویت‌های نیروی دریایی آمریکا تبدیل شده است. گسترش سامانه‌های ضد دسترسی و منع منطقه‌ای یا A2/AD، به‌ویژه از سوی چین، می‌تواند ناوهای هواپیمابر را مجبور کند صدها کیلومتر دورتر از مناطق هدف مستقر شوند.

در چنین شرایطی، جنگنده‌های ناونشین باید مسافت بیشتری را طی کنند یا مهماتی با برد بالاتر داشته باشند. JDAM-LR به هواپیما اجازه می‌دهد بدون نزدیک شدن بیش از حد به سامانه‌های پدافند هوایی، اهداف زمینی را مورد حمله قرار دهد. توسعه جست‌وجرهای پیشرفته در آینده می‌تواند امکان استفاده موثرتر از این سلاح علیه اهداف دریایی متحرک را نیز ایجاد کند.

موضوع ذخایر مهمات نیز اهمیت این پروژه را افزایش داده است. درگیری‌های جاری نگرانی آمریکا درباره سرعت مصرف مهمات پیشرفته و توانایی صنایع دفاعی برای جایگزینی آنها را افزایش داده است.

ارتش آمریکا برنامه‌هایی را برای افزایش سریع تولید مهمات ارزان‌تر آغاز کرده، اما رسیدن بسیاری از این برنامه‌ها به ظرفیت تولید بالا چند سال زمان می‌برد. JDAM-LR می‌تواند مسیر دیگری برای افزایش ذخایر تسلیحات دورایستا فراهم کند، زیرا بخش مهمی از فناوری و زیرساخت تولید مورد نیاز آن از قبل در خانواده JDAM وجود دارد.

تولید این سلاح ممکن است در آینده به نیروی دریایی محدود نماند. نیروی هوایی آمریکا مدیر مرکزی برنامه JDAM است و سفارش تولید JDAM-LR را نیز همین نیرو ثبت کرده است. بنابراین سایر شاخه‌های ارتش آمریکا می‌توانند در آینده به خریداران این مهمات اضافه شوند.

متحدان آمریکا نیز گزینه دیگری برای گسترش بازار JDAM-LR محسوب می‌شوند. بسیاری از این کشورها هم‌اکنون بمب‌های JDAM را در زرادخانه خود دارند. پیوستن آنها به برنامه خرید نسخه دوربرد می‌تواند تیراژ تولید را افزایش دهد و هزینه هر واحد را کاهش دهد.

پس از سال‌ها توسعه و آزمایش، بوئینگ اکنون تولید JDAM-LR را با سفارش نیروی دریایی آمریکا آغاز می‌کند. ترکیب برد بیش از ۵۵۰ کیلومتر، ساختار ماژولار و هزینه احتمالا بسیار پایین‌تر از موشک‌های کروز چند میلیون دلاری، این سلاح را به گزینه‌ای مهم برای افزایش توان حملات دورایستای ناوگروه‌های هوایی آمریکا و تقویت ذخایر مهمات این کشور تبدیل کرده است.