دانشمندان و مهندسان چینی نخستین مرکز داده زیرآبی جهان را که انرژی خود را از مزارع بادی فراساحلی تأمین میکند، به بهرهبرداری رساندند.
به گزارش سرویس انرژی تکناک، این پروژه که در سواحل شانگهای قرار دارد، میتواند مسیر جدیدی را برای توسعه مراکز داده در عصر هوش مصنوعی ترسیم کند؛ عصری که افزایش تقاضا برای توان پردازشی، مصرف برق و منابع آبی را به یکی از مهمترین چالشهای صنعت فناوری تبدیل کرده است.
این مرکز داده زیرآبی که با نام UDC شناخته میشود، در منطقه ویژه لین-گانگ در نزدیکی شانگهای ساخته شده است. مهندسان چینی تنها هفت ماه پس از تکمیل فاز نخست پروژه، ساخت مجموعه را به پایان رساندند و آن را در اواخر ماه مه به طور رسمی وارد مدار کردند. زمانی که نخستین بخش این پروژه در اکتبر 2025 تکمیل شد، جدول زمانی مشخصی برای آغاز بهرهبرداری آن اعلام نشده بود، اما اکنون این زیرساخت به یکی از پیشرفتهترین نمونههای مراکز داده دریایی در جهان تبدیل شده است.
رشد سریع فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی باعث شده است که شرکتهای فناوری در سراسر جهان به دنبال راهکارهای جدیدی برای تأمین انرژی و خنکسازی مراکز داده باشند. مدلهای زبانی بزرگ، سامانههای پردازش ابری و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی به توان پردازشی عظیمی نیاز دارند و همین موضوع مصرف برق مراکز داده را به شکل بیسابقهای افزایش داده است. در چنین شرایطی، کاهش هزینههای انرژی و استفاده بهینه از منابع طبیعی به یکی از اولویتهای اصلی صنعت تبدیل شده است.
یکی از مهمترین ویژگیهای این مرکز داده، عدم نیاز آن به آب شیرین برای خنکسازی تجهیزات است. بسیاری از مراکز داده متعارف برای دفع گرمای تولیدشده توسط هزاران پردازنده و سرور از آب شیرین استفاده میکنند. هرچند مراکز داده برای عملکرد خود الزاما به آب شیرین وابسته نیستند، اما این نوع آب به دلیل میزان پایین نمک، مواد معدنی و ناخالصیهای زیستی، گزینه مناسبی برای سامانههای خنککننده محسوب میشود.
در مرکز داده زیرآبی چین، مهندسان از آب اقیانوس به عنوان مخزن طبیعی جذب گرما استفاده کردهاند. این سامانه گرمای تولیدشده توسط تجهیزات را از طریق سیستمهای بسته و آببندیشده به محیط پیرامون منتقل میکند. به این ترتیب، نیاز به استفاده از حجم بالای آب شیرین از بین میرود و فشار بر منابع آبی کاهش مییابد.
شرکت سازنده برای حل چالشهای مربوط به خوردگی و رسوب ناشی از آب دریا، از یک سامانه تبادل حرارتی مبتنی بر لولههای مسی استفاده کرده است. این سامانه با گردش مداوم سیال در شبکهای از لولههای مسی، گرما را از تجهیزات دریافت و به محیط اطراف منتقل میکند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، این فناوری توانسته است مصرف برق مورد نیاز برای خنکسازی را حدود 22.8 درصد کاهش دهد. این رقم در مقیاس مراکز داده بزرگ میتواند صرفهجویی قابل توجهی در مصرف انرژی ایجاد کند و هزینههای عملیاتی را به میزان چشمگیری کاهش دهد.
عامل مهم دیگر در این پروژه، استفاده گسترده از انرژیهای تجدیدپذیر است. مزارع بادی فراساحلی مستقر در نزدیکی این مرکز داده حدود 95 درصد برق مورد نیاز مجموعه را تأمین میکنند. این ویژگی وابستگی تأسیسات به شبکه برق سنتی را کاهش میدهد و میزان انتشار کربن را نیز کمتر میکند.
این مرکز داده در چهار طبقه طراحی شده و 192 رک سرور را در خود جای داده است. رسانههای دولتی چین اعلام کردهاند که توان عملیاتی فعلی مجموعه 2.3 مگاوات است. با وجود این، ظرفیت نهایی آن به 24 مگاوات خواهد رسید. چنین ظرفیتی برای تأمین برق حدود 20 هزار خانوار کافی است و نشان میدهد که این پروژه تنها یک نمونه آزمایشی کوچک نیست، بلکه زیرساختی با قابلیت توسعه در مقیاس بزرگ محسوب میشود.
کارشناسان معتقد هستند که در نظر گرفتن ظرفیت مازاد برای این مرکز داده اقدامی راهبردی است. صنعت فناوری اکنون بیش از گذشته به ارتقای مداوم سختافزارها و افزایش توان پردازشی نیاز دارد. از این رو، امکان توسعه تدریجی تأسیسات بدون نیاز به توسعه زیرساخت جدید میتواند مزیت مهمی برای بهرهبرداران باشد.
«لی ژن»، استاد دانشگاه تسینگهوا در گفتوگو با روزنامه China Daily اعلام کرده است که مصرف انرژی سامانههای خنککننده در مراکز داده زیرآبی به مراتب کمتر از مراکز داده زمینی خواهد بود. به گفته او، سهم انرژی مصرفی برای خنکسازی در یک مرکز داده زیرآبی معادل تنها حدود یکدهم کل مصرف برق است. این موضوع میتواند سالانه میلیاردها کیلووات ساعت صرفهجویی انرژی به همراه داشته باشد.
با وجود مزایای قابل توجه، هنوز پرسشهای مهمی درباره آینده این فناوری وجود دارد. مراکز داده زیرآبی تاکنون در مقیاس تجاری گسترده مورد استفاده قرار نگرفتهاند و اطلاعات محدودی درباره عملکرد بلندمدت آنها در دسترس است. دوام تجهیزات در محیطهای دریایی، هزینههای تعمیر و نگهداری و قابلیت ارتقای سختافزارها از جمله موضوعاتی هستند که نیاز به بررسی بیشتر دارند.
علاوه بر این، برخی کارشناسان نسبت به تأثیرات زیستمحیطی احتمالی چنین تأسیساتی هشدار میدهند. اگرچه سامانههای خنککننده بسته طراحی شدهاند، اما انتقال مداوم گرما به محیطهای دریایی میتواند در بلندمدت بر اکوسیستمهای محلی تأثیر بگذارد. دانشمندان هنوز در حال بررسی ابعاد مختلف این موضوع هستند.
با وجود این، در شرایطی که شرکتهای فناوری برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده هوش مصنوعی حتی ایده استقرار مراکز داده در فضا را نیز دنبال میکنند، پروژه شانگهای میتواند به یکی از مهمترین آزمایشگاههای واقعی صنعت تبدیل شود. موفقیت این مرکز داده زیرآبی نه تنها آینده فناوری مراکز داده را تحت تأثیر قرار خواهد داد، بلکه میتواند الگوی جدیدی برای توسعه زیرساختهای پردازشی پایدار در سراسر جهان ارائه کند.
