فهرست مطالب
سیل های مرگبار در طول تاریخ، برخی از بزرگترین فجایع انسانی را رقم زدهاند و در موارد شدیدی، میلیونها نفر را به کام مرگ کشاندهاند.
به گزارش سرویس محیط زیست تکناک، بارندگی شدید، خیزابهای طوفانی، شکست سدها و حتی تخریب عمدی سیلبندهای رودخانهای، از مهمترین عواملی بودهاند که این بلایای ویرانگر را به وجود آوردهاند.
رتبهبندی مرگبارترین سیلهای تاریخ کار سادهای نیست. بسیاری از این فجایع در دورههایی رخ دادهاند که ثبت اطلاعات دقیق امکانپذیر نبوده است. علاوه بر این، منابع مختلف درباره شمار قربانیان اختلاف دارند. برخی آمارها تنها افرادی را محاسبه میکنند که مستقیما بر اثر غرقشدگی یا جریان سیلاب جان باختهاند، اما بعضی دیگر قربانیان قحطی، بیماری و آوارگی پس از حادثه را نیز در آمار نهایی قرار میدهند.
با وجود این محدودیتها، برخی از بزرگترین سیلهای ثبتشده، تصویر روشنی از قدرت ویرانگر آب ارائه میکنند. بخش عمدهای از مرگبارترین سیلهای تاریخ در چین رخ دادهاند، جایی که رودخانههای بزرگی مانند یانگتسه و رود زرد بارها مناطق پرجمعیت را زیر آب بردهاند.
بیشتر بخوانید: آیا وقوع سیلاب های سنگین در پاییز صحت دارد؟
۱. سیل های مرگبار چین در سال ۱۹۳۱؛ تا ۴ میلیون کشته
سیلهای سال ۱۹۳۱ در مرکز چین، در بسیاری از منابع به عنوان مرگبارترین فاجعه سیل ثبتشده در تاریخ شناخته میشوند. سامانههای رودخانهای یانگتسه، رود زرد و هوای، پس از ماهها بارندگی شدید، ذوب برفها و وقوع چندین طوفان، از ظرفیت طبیعی خود فراتر رفتند و مناطق وسیعی را زیر آب بردند.
برآوردها، شمار قربانیان این فاجعه را بین حدود یک میلیون تا ۴ میلیون نفر اعلام کردهاند. اختلاف بسیار زیاد میان این ارقام، به نحوه محاسبه مرگومیر مربوط میشود. بسیاری از مردم در جریان مستقیم سیلاب جان باختند، اما قحطی و بیماریهای ناشی از نابودی منابع غذایی و زیرساختها نیز در ماههای بعد قربانیان بیشتری گرفت.
این سیل دهها میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد و منطقهای بزرگتر از انگلستان را زیر آب برد. گستردگی حادثه نشان میدهد که سیل سال ۱۹۳۱ تنها یک فاجعه محلی نبود و بخش بزرگی از جمعیت و اقتصاد منطقه را تحت فشار قرار داد.
۲. سیل رود زرد در سال ۱۸۸۷؛ تا ۲ میلیون کشته
رود زرد در سپتامبر ۱۸۸۷، سیلبندهای خود را در استان هنان شکست و حجم عظیمی از آب را به دشت پرجمعیت شمال چین سرازیر کرد. این منطقه یکی از مراکز مهم سکونت و کشاورزی چین بود و همین تراکم جمعیت، پیامدهای انسانی حادثه را بسیار سنگین کرد.
برآوردها نشان میدهند که بین ۹۰۰ هزار تا ۲ میلیون نفر در این سیل مرگبار جان خود را از دست دادند. رقم دقیق قربانیان همچنان نامشخص است، اما این حادثه بدون تردید در میان مرگبارترین سیلهای ثبتشده تاریخ قرار دارد.
یکی از دلایل اصلی خطرناک بودن رود زرد، حجم بسیار زیاد رسوباتی است که این رودخانه با خود حمل میکند. تجمع رسوبات، بستر رودخانه را بالا میبرد و احتمال سرریز آب یا شکست سیلبندها را افزایش میدهد. هنگامی که چنین شکستی در منطقهای پرجمعیت رخ دهد، آب میتواند با سرعت و گستردگی زیاد وارد شهرها و زمینهای کشاورزی شود.
پژوهشگران مؤسسه فناوری کالیفرنیا نیز سیل سال ۱۸۸۷ را یکی از مرگبارترین سیلهای تاریخ معرفی کردهاند.
۳. سیل مرگبار رود زرد در سال ۱۹۳۸؛ تا ۹۰۰ هزار کشته
سیل رود زرد در سال ۱۹۳۸ با بسیاری از فجایع طبیعی دیگر تفاوت داشت، چرا که انسانها آن را بهطور عمدی ایجاد کردند. این حادثه در جریان جنگ دوم چین و ژاپن رخ داد، زمانی که نیروهای ملیگرای چین برای کند کردن پیشروی ارتش ژاپن، سیلبندهای رود زرد را در نزدیکی هوایوانکو تخریب کردند.
آب پس از شکستن سیلبندها، مناطق بسیار وسیعی را فرا گرفت. سیلاب در مجموع حدود ۵۴ هزار کیلومتر مربع، معادل ۲۰ هزار و ۸۰۰ مایل مربع را در استانهای هنان، آنهویی و جیانگسو تحت تأثیر قرار داد.
برآوردها نشان میدهند که بین ۵۰۰ هزار تا ۹۰۰ هزار نفر در نتیجه این حادثه جان خود را از دست دادند. به همین دلیل، سیل سال ۱۹۳۸ یکی از مرگبارترین فجایع ناشی از سیلاب و در عین حال یکی از بزرگترین بلایای انسانی ایجادشده به دست انسان محسوب میشود.
این رویداد نشان داد که استفاده از رودخانه و سیلاب به عنوان ابزاری در جنگ میتواند پیامدهایی داشته باشد که کنترل آنها بسیار فراتر از میدان نبرد است.
۴. توفند بولا و خیزاب طوفانی سال ۱۹۷۰؛ تا ۵۰۰ هزار کشته
توفند بولا در روزهای ۱۲ و ۱۳ نوامبر ۱۹۷۰، منطقهای را که در آن زمان پاکستان شرقی نام داشت، درنوردید. این توفند، خیزاب طوفانی بزرگی را در دلتای کمارتفاع رودخانههای گنگ و براهماپوترا ایجاد کرد و آب را به مناطق ساحلی، جزایر و زمینهای جزرومدی کشاند.
سازمان جهانی هواشناسی برآورد کرده است که بین ۳۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار نفر در این حادثه جان باختند. بخش عمده قربانیان، بر اثر سیلاب ناشی از خیزاب طوفانی جان خود را از دست دادند.
موقعیت جغرافیایی منطقه و ارتفاع پایین بسیاری از سکونتگاهها، شدت خسارت را افزایش داد. هنگامی که خیزاب طوفانی وارد این مناطق شد، فرصت کمی برای فرار باقی ماند و آب بخشهای وسیعی را فرا گرفت.
سازمان جهانی هواشناسی، بولا را مرگبارترین توفند استوایی شناختهشده جهان میداند. شمار بسیار بالای قربانیان این حادثه، بعدها به توسعه آمادگی در برابر بلایای طبیعی و بهبود سیستمهای هشدار توفند در کشور کمک کرد.
بیشتر بخوانید: توکیو چگونه با سیلابهای سهمگین مقابله می کند؟
۵. سیل مرگبار کایفنگ در سال ۱۶۴۲؛ حدود ۳۰۰ هزار کشته
سیل کایفنگ در سال ۱۶۴۲ نیز مانند حادثه رود زرد در سال ۱۹۳۸، در ارتباط مستقیم با یک درگیری نظامی رخ داد. کایفنگ در آن زمان یکی از شهرهای مهم چین بود و جمعیت زیادی در آن زندگی میکردند.
اسناد تاریخی نشان میدهند که در جریان یک نبرد، سیلبندهای رود زرد بهطور عمدی شکسته شدند. آب خروشان رودخانه پس از این اقدام وارد شهر شد و بخش بزرگی از کایفنگ را نابود کرد.
یک مطالعه منتشرشده در نشریه Scientific Reports، شواهد باستانشناسی را ارائه کرده است که روایتهای تاریخی درباره مرگ حدود ۳۰۰ هزار نفر را تأیید میکند. این پژوهش نشان میدهد که سیلاب، بخشهایی از شهر را زیر چندین متر رسوب مدفون کرد.
شدت رسوبگذاری و ویرانی به اندازهای بود که شهر عملا از بین رفت. این فاجعه نیز نمونهای از پیامدهای بسیار سنگین استفاده عمدی از منابع طبیعی در جریان جنگ به شمار میرود.
۶. فاجعه سد بانچیائو در سال ۱۹۷۵؛ تا ۱۷۱ هزار کشته
در اوت ۱۹۷۵، بارندگی بسیار شدید مرتبط با توفند نینا، فشار زیادی را بر مخزن سد بانچیائو در استان هنان چین وارد کرد. حجم آب در نهایت از ظرفیت سد فراتر رفت و سازه شکست.
شکست سد، موج عظیمی از آب را به مناطق پاییندست فرستاد و سیلاب فاجعهباری ایجاد کرد. همچنین این حادثه در شکست چند سد دیگر در پاییندست نقش داشت و ابعاد فاجعه را بزرگتر کرد.
بانک جهانی اعلام کرده است که دهها هزار نفر در این حادثه جان خود را از دست دادند. برخی برآوردها با احتساب پیامدهای بعدی، شمار قربانیان را تا ۱۷۱ هزار نفر اعلام میکنند.
فاجعه بانچیائو همچنان یکی از مرگبارترین حوادث مرتبط با شکست سد در تاریخ محسوب میشود. این رویداد نشان داد که شکست یک سازه بزرگ آبی میتواند به زنجیرهای از بحرانها منجر شود و مناطق وسیعی را در زمانی کوتاه گرفتار کند.
۷. سیل رود یانگتسه در سال ۱۹۳۵؛ حدود ۱۴۲ هزار کشته
سیل مرگبار یانگتسه در سال ۱۹۳۵، یکی دیگر از فجایع بزرگ چین در دههای بود که این کشور چندین سیلاب شدید را تجربه کرد. این حادثه تنها چهار سال پس از سیل بسیار مرگبارتر سال ۱۹۳۱ رخ داد.
بر اساس آمار گردآوریشده از سوی کمیسیون منابع آب رود یانگتسه و منتشرشده توسط دولت چین، حدود ۱۴۲ هزار نفر در این حادثه جان باختند. بیش از ۱۰ میلیون نفر نیز از پیامدهای سیل تأثیر پذیرفتند.
سیلاب بیش از ۲۰ میلیون «مو» زمین، معادل حدود ۵ هزار و ۱۴۸ مایل مربع را در چند استان زیر آب برد. گستردگی مناطق آسیبدیده نشان میدهد که این حادثه نیز تأثیر قابل توجهی بر جمعیت، زمینهای کشاورزی و زندگی روزمره مردم داشت.
تکرار چنین سیلهایی در فاصله زمانی کوتاه، آسیبپذیری بالای مناطق اطراف رود یانگتسه در برابر بارشهای شدید و طغیان رودخانه را نشان میدهد.
چرا اعداد هیچگاه تمام واقعیت را نشان نمیدهند
تعیین رقم دقیق قربانیان سیلهای تاریخی تقریبا غیرممکن است. اسناد مربوط به بسیاری از حوادث قدیمی ناقص هستند و حتی منابع جدید نیز همیشه از یک روش یکسان برای شمارش قربانیان استفاده نمیکنند.
برخی آمارها تنها مرگهایی را شامل میشوند که مستقیما در جریان سیل رخ دادهاند. در مقابل، منابع دیگر، افرادی را که در هفتهها یا ماههای بعد بر اثر قحطی، بیماری و آوارگی جان باختهاند نیز در شمار قربانیان قرار میدهند. همین تفاوت روش باعث میشود که برخی برآوردها فاصله زیادی با یکدیگر داشته باشند.
با وجود این، همین اختلاف آمار یک نکته مهم را روشن میکند. خطر سیل با فروکش کردن آب پایان نمییابد. نابودی خانهها، زمینهای کشاورزی، جادهها، محصولات و ذخایر غذایی میتواند پیامدهای یک سیل چندروزه را برای ماهها ادامه دهد.
به همین دلیل، آمار قربانیان این فجایع را نباید تنها به عنوان اعدادی برای رتبهبندی در نظر گرفت. هر یک از این حوادث نشان میدهند که ترکیب شرایط طبیعی، تراکم جمعیت، ضعف زیرساختها و در برخی موارد تصمیمهای انسانی، چگونه میتواند یک سیلاب را به بحرانی با ابعاد تاریخی تبدیل کند.
