پژوهشگران آمریکایی در مطالعهای جدید اعلام کردهاند که فناوریهای مهندسی اقلیم، از جمله کاهش میزان تابش خورشید از طریق روشنتر کردن ابرهای دریایی، میتواند شدت پدیده النینو را کاهش دهد.
به گزارش سرویس محیط زیست تکناک، هرچند این ایده هنوز در حد پژوهش باقی مانده است، اما نتایج شبیهسازیها نشان میدهد که چنین رویکردی شاید بتواند از شدت برخی از شدیدترین پیامدهای آبوهوایی ناشی از النینو بکاهد.همزمان با افزایش نگرانیها درباره تشدید تغییرات اقلیمی، گروهی از پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو (UC San Diego) در مقالهای که در نشریه Science Advances منتشر شده است، پیشنهاد کردهاند که استفاده محدود و هدفمند از فناوریهای مهندسی خورشیدی میتواند به کاهش اثرات رویدادهای شدید النینو کمک کند.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح میشود که سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) بارها هشدار دادهاند وقوع النینوی شدید میتواند موجب افزایش دمای جهانی، تشدید طوفانها، سیلابها، خشکسالیها و موجهای گرمایی در بسیاری از نقاط جهان شود. دانشمندان نیز معتقدند گرمایش جهانی ناشی از انتشار گازهای گلخانهای، آثار این پدیده طبیعی را بیش از گذشته تشدید میکند.
پژوهشگران در این مطالعه بر فناوری «روشنسازی ابرهای دریایی» (Marine Cloud Brightening) تمرکز کردهاند. این فناوری یکی از شاخههای مهندسی خورشیدی به شمار میرود و با پاشش ذرات بسیار ریز آئروسل در جو، بازتاب نور خورشید از سطح ابرهای روی اقیانوسها را افزایش میدهد.
در نتیجه، مقدار بیشتری از انرژی خورشید به فضا بازمیگردد و گرمای کمتری به سطح زمین میرسد. این فرآیند از نظر علمی مشابه پدیدهای است که پس از فوران برخی آتشفشانهای بزرگ رخ میدهد. برای نمونه، فوران آتشفشان کراکاتوآ در سال ۱۸۸۳ میلیونها تن ذرات معلق را وارد استراتوسفر کرد و باعث کاهش موقت دمای جهانی شد.
به اعتقاد پژوهشگران، استفاده محدود از این فناوری در دوره وقوع النینو میتواند شدت گرم شدن آبهای اقیانوس آرام را کاهش دهد و از بروز برخی پیامدهای شدید آبوهوایی جلوگیری کند.
تیم تحقیقاتی برای بررسی این فرضیه، دادههای مربوط به النینوهای گذشته را در مدلهای اقلیمی شبیهسازی کرد. پژوهشگران سناریویی را بررسی کردند که در آن مواد آئروسل بهصورت هدفمند برای روشنتر کردن ابرهای دریایی منتشر میشوند.
نتایج نشان داد اگر چنین فناوری در زمان وقوع برخی النینوهای گذشته اجرا میشد، شدت این پدیده و پیامدهای آبوهوایی ناشی از آن تا حدی کاهش پیدا میکرد.
نویسندگان مقاله معتقدند تمرکز بر کاهش نوسانهای طبیعی اقلیم، مانند النینو، شاید نسبت به اجرای دائمی پروژههای مهندسی خورشیدی برای مقابله با گرمایش جهانی، خطرهای کمتری به همراه داشته باشد.
آنها در مقاله خود نوشتهاند که مداخلههای کوتاهمدت و محدود میتوانند بدون نیاز به اجرای همیشگی این فناوری، بخشی از خطرهای ناشی از رویدادهای شدید اقلیمی را کاهش دهند.«کیت ریکه»، دانشمند علوم اقلیمی دانشگاه کالیفرنیا در سندیگو و از نویسندگان این پژوهش، اعلام کرد که این مطالعه نگاه متفاوتی به مهندسی اقلیم ارائه میدهد.
به گفته او، یکی از مهمترین نگرانیهای دانشمندان درباره مهندسی خورشیدی، نیاز به اجرای مداوم آن در صورت استفاده برای مقابله با گرمایش جهانی است؛ زیرا توقف ناگهانی این پروژهها میتواند پیامدهای پیشبینینشدهای ایجاد کند.
«جسیکا وان»، پژوهشگر دانشگاه شیکاگو و دیگر نویسنده مقاله، نیز گفت اگر بتوان تنها دورههای کوتاه نوسان طبیعی اقلیم مانند النینو را هدف قرار داد، شاید بتوان بخشی از مزایای مهندسی خورشیدی را بدون وابستگی دائمی به این فناوری به دست آورد.
این پژوهش ادامه مطالعهای است که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد. آن تحقیق نشان داده بود که دود ناشی از آتشسوزیهای گسترده جنگلی در اقیانوس آرام، مقدار زیادی ذرات آئروسل وارد جو کرده است. این ذرات باعث روشنتر شدن ابرها و افزایش بازتاب نور خورشید شدند و بخشی از انرژی خورشیدی را از رسیدن به سطح زمین بازداشتند.
همین مشاهده، پژوهشگران را به بررسی امکان استفاده کنترلشده از این پدیده طبیعی برای کاهش شدت النینو ترغیب کرد.با وجود نتایج امیدوارکننده این مطالعه، بسیاری از متخصصان همچنان نسبت به اجرای چنین فناوریهایی تردید دارند.
«اندرو دسلر»، استاد علوم جوی دانشگاه تگزاس A&M که در این پژوهش مشارکت نداشت، اعلام کرد مدلهای اقلیمی هنوز نمیتوانند همه پیامدهای احتمالی مهندسی خورشیدی را پیشبینی کنند.او هشدار داد که اجرای چنین طرحهایی ممکن است پیامدهای ناخواستهای ایجاد کند که حتی از خود مشکل النینو نیز خطرناکتر باشند. به گفته دسلر، این پژوهش از نظر علمی ارزشمند است، اما هنوز نمیتوان آن را مبنایی برای اجرای عملی چنین فناوریهایی دانست.
علاوه بر نگرانیهای علمی، مسائل سیاسی و حقوقی نیز یکی از موانع اصلی اجرای پروژههای مهندسی اقلیم محسوب میشود.کارشناسان میپرسند چه کشوری باید درباره آغاز چنین پروژهای تصمیم بگیرد، چه نهادی مسئول مدیریت آن خواهد بود و اگر اجرای این فناوری بر آبوهوای سایر کشورها تأثیر بگذارد، مسئولیت پیامدهای احتمالی بر عهده چه کسی خواهد بود.
منتقدان همچنین معتقدند سرمایهگذاری روی فناوریهای مهندسی خورشیدی نباید جایگزین کاهش انتشار گازهای گلخانهای و کنار گذاشتن سوختهای فسیلی شود؛ زیرا این اقدامات همچنان مهمترین راهکار مقابله با تغییرات اقلیمی به شمار میروند.
در حال حاضر هیچ برنامهای برای آزمایش عملی فناوری روشنسازی ابرهای دریایی در مقیاس گسترده وجود ندارد، اما پژوهشگران تأکید میکنند که بررسی علمی این ایده میتواند به توسعه ابزارهای جدید برای مدیریت پیامدهای شدید تغییرات اقلیمی و پدیدههایی مانند النینو کمک کند.
