ناسا اعلام کرد خورشید در کمتر از هفت ساعت، دو شراره قدرتمند از رده X-class آزاد کرده است که باعث اختلال موقت در ارتباطات رادیویی بخشهایی از زمین شد .
به گزارش سرویس نجوم تکناک، به گفته ناسا و مرکز پیشبینی آبوهوای فضایی آمریکا، نخستین شراره خورشیدی از نوع X2.4 در ساعت ۹:۰۷ شب به وقت شرق آمریکا در ۲۳ آوریل به اوج رسید. دومین شراره که اندکی قویتر و از نوع X2.5 بود، ساعت ۴:۱۳ بامداد ۲۴ آوریل رخ داد. هر دو انفجار توسط رصدخانه پویاییشناسی خورشیدی ناسا ثبت شدند.
ناسا در توضیح این رویداد اعلام کرد شرارههای خورشیدی انفجارهای عظیم انرژی هستند که میتوانند بر ارتباطات رادیویی، شبکههای برق، سامانههای ناوبری و همچنین مأموریتهای فضایی اثر بگذارند. این نهاد فضایی تأکید کرد گرچه این تابشها به دلیل وجود جو زمین تهدید مستقیمی برای انسانها در سطح زمین ایجاد نمیکنند، اما میتوانند زیرساختهای وابسته به سیگنالهای جوی را مختل کنند.
شرارههای X-class قویترین نوع فوران خورشیدی در سامانه درجهبندی علمی محسوب میشوند. عددی که در کنار این رده قرار میگیرد، شدت بیشتر رویداد را مشخص میکند؛ بنابراین شراره X2.5 اندکی قویتر از X2.4 ارزیابی میشود.
دانشمندان اعلام کردهاند هر دو شراره از ناحیه لکه خورشیدی فعال AR4419 در نزدیکی لبه غربی خورشید آزاد شدهاند. موقعیت این ناحیه باعث شده احتمال برخورد مستقیم فوران جرم تاج خورشیدی به زمین کاهش یابد، اما کارشناسان همچنان در حال بررسی مسیر مواد پرتابشده هستند.
تابش ناشی از این شرارهها با سرعت نور به زمین رسید و یونوسفر، لایه فوقانی جو زمین، را دچار آشفتگی کرد. یونوسفر نقش مهمی در انتقال سیگنالهای رادیویی و ناوبری دارد و هرگونه اختلال در آن میتواند موجب قطع یا تضعیف ارتباطات شود.
بر اساس دادههای منتشرشده، نخستین خاموشی رادیویی بخشهایی از اقیانوس آرام و استرالیا را تحت تأثیر قرار داد. دومین رویداد نیز باعث اختلال در شرق آسیا شد. این خاموشیها بیشتر بر امواج رادیویی کوتاهبرد اثر گذاشتند؛ امواجی که در هوانوردی، دریانوردی و برخی ارتباطات اضطراری کاربرد دارند.
متخصصان توضیح میدهند شرارههای خورشیدی موجی از تابش الکترومغناطیسی شامل پرتو ایکس و پرتو فرابنفش آزاد میکنند. این تابشها برخلاف ذرات باردار طوفانهای خورشیدی، تقریباً بلافاصله پس از وقوع انفجار به زمین میرسند و به همین دلیل آثار آنها سریع ظاهر میشود.
دانشمندان شرارههای خورشیدی را در پنج رده A، B، C، M و X دستهبندی میکنند. هر رده تقریباً نشاندهنده ده برابر افزایش انرژی نسبت به رده قبلی است و به همین علت، شرارههای X-class شدیدترین رویدادهای معمول خورشیدی به شمار میروند.
با وجود قدرت بالای این دو شراره، آنها با شدیدترین شراره ثبتشده تاریخ فاصله زیادی دارند. در نوامبر سال ۲۰۰۳، شرارهای با قدرت تخمینی X40 یا بیشتر ثبت شد که یکی از نادرترین و شدیدترین رویدادهای خورشیدی تاریخ معاصر بود.
کارشناسان میگویند افزایش چنین رویدادهایی بیارتباط با وضعیت فعلی خورشید نیست. ناسا و اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا در اواخر سال ۲۰۲۴ تأیید کردند خورشید وارد مرحله بیشینه چرخه خورشیدی ۲۵ شده است. این چرخه که حدود ۱۱ سال طول میکشد، دورهای است که تعداد لکههای خورشیدی، شرارهها و طوفانهای فضایی به بیشترین میزان خود میرسد.
با وجود رسیدن به اوج چرخه، دانشمندان هشدار دادهاند فعالیت شدید خورشیدی ممکن است برای مدتی ادامه یابد. به همین دلیل احتمال وقوع شرارههای بیشتر، اختلال در ارتباطات و حتی شکلگیری شفقهای قطبی در روزها و ماههای آینده همچنان وجود دارد.
در حال حاضر کارشناسان هواشناسی فضایی در حال رصد این موضوع هستند که آیا مواد ناشی از فورانهای اخیر در روزهای آینده برخوردی جزئی با میدان مغناطیسی زمین خواهند داشت یا نه. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، احتمال وقوع طوفان ژئومغناطیسی خفیف و مشاهده شفقهای قطبی در عرضهای جغرافیایی پایینتر افزایش خواهد یافت.
ناسا از مردم و فعالان حوزههای حساس مانند هوانوردی، مخابرات و انرژی خواسته است هشدارها و پیشبینیهای مرکز پیشبینی آبوهوای فضایی آمریکا را دنبال کنند تا در صورت وقوع رویدادهای جدید، آمادگی لازم وجود داشته باشد.
