افشای ادعایی تازه درباره نقش Grok در تجاوز نظامی آمریکا به ایران، نگرانی‌ها را درباره استفاده از هوش مصنوعی در حملات نظامی و مسئولیت‌پذیری دولت‌ها افزایش داد.
به گزارش سرویس هوش مصنوعی تکناک، اظهاراتی منتسب به رئیس بخش هوش مصنوعی پنتاگون، موج تازه‌ای از بحث‌ها را درباره استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی در عملیات‌های نظامی به راه انداخته است.
بر اساس گزارشی که رسانه The Independent به آن اشاره کرده، کامرون استنلی، رئیس بخش هوش مصنوعی وزارت دفاع آمریکا در یک بیانیه رسمی مدعی شده است که هوش مصنوعی Grok در جریان تجاوز نظامی آمریکا به ایران برای هدف‌گیری و اجرای حملات علیه هزاران هدف مورد استفاده قرار گرفته است.
این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که بحث درباره نقش هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری‌های نظامی و مسئولیت‌پذیری دولت‌ها در قبال پیامدهای این فناوری به یکی از مهم‌ترین موضوعات حوزه امنیت و فناوری تبدیل شده است.
بر اساس روایت مطرح‌شده در این گزارش، جنگی که میان آمریکا، اسرائیل و ایران شکل گرفته بود، پس از ۱۰۸ روز درگیری با امضای یک تفاهم‌نامه رسمی در ۱۵ ژوئن به پایان رسید. اگرچه درگیری‌های نظامی متوقف شده‌اند و تنگه هرمز نیز دوباره به روی کشتیرانی بین‌المللی باز شده است، اما ابعاد مختلف این بحران همچنان در حال آشکار شدن هستند.
کارشناسان معتقد هستند بررسی پیامدهای سیاسی، نظامی و فناوری این جنگ ممکن است سال‌ها زمان ببرد. در همین حال، انتشار اطلاعات جدید درباره نحوه تصمیم‌گیری و اجرای عملیات‌ها، نگاه‌ها را بیش از پیش به نقش فناوری‌های نوظهور در میدان نبرد معطوف کرده است.
بخش جنجالی این ماجرا به اظهارات کامرون استنلی بازمی‌گردد. او در اسنادی که برای دفاع از ایلان ماسک و شرکت xAI در یک پرونده قضایی ارائه شده‌اند، توضیح داده است که فعالیت مراکز داده این شرکت برای امنیت ملی آمریکا اهمیت حیاتی دارد.
استنلی در توضیح این موضوع ادعا کرده است که سامانه Grok در جریان حملات اخیر علیه ایران برای اجرای عملیات گسترده هدف‌گیری مورد استفاده قرار گرفته است. بر اساس این ادعا، این سامانه توانسته است طی ۹۶ ساعت بیش از دو هزار مهمات را علیه دو هزار هدف مجزا هدایت کند.
در صورت صحت این ادعا، Grok یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های استفاده عملیاتی از هوش مصنوعی مولد در میدان جنگ خواهد بود؛ موضوعی که می‌تواند تعریف سنتی از فرماندهی، تصمیم‌گیری و مسئولیت‌پذیری در عملیات‌های نظامی را دستخوش تغییر کند.
یکی از جنجالی‌ترین بخش‌های گزارش به حمله‌ای مربوط می‌شود که در نخستین روز عملیات موسوم به Epic Fury رخ داد. بر اساس این گزارش، یک موشک تاماک به مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب اصابت کرد و ۱۷۵ نفر که بخش عمده آنها را کودکان تشکیل می‌دادند جان خود را از دست دادند.
در این گزارش آمده است که مقام‌های آمریکایی در ابتدا از پذیرش مسئولیت این حادثه خودداری کردند. اما پس از انجام تحقیقات داخلی، نقش آمریکا در این حمله تأیید شد.
در ادامه نیز بخشی از مسئولیت به داده‌های هدف‌گیری مورد استفاده یک مدل زبانی هوش مصنوعی نسبت داده شد. طبق این ادعا، مدل Claude متعلق به شرکت آنتروپیک از داده‌های قدیمی برای تعیین هدف استفاده کرده بود و همین موضوع باعث بروز فاجعه شد.
در سال‌های اخیر، ارتش آمریکا سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی استفاده از هوش مصنوعی انجام داده است. وزارت دفاع آمریکا پیش‌تر سامانه Maven را برای تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های شناسایی و اطلاعات میدان نبرد توسعه داده بود.
شرکت Palantir نیز با ارائه نسخه‌های پیشرفته‌تر از سامانه Maven Smart System تلاش کرده است ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی را به بخش جدایی‌ناپذیر عملیات‌های نظامی تبدیل کند.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا در ماه ژانویه اعلام کرده بود که ارتش این کشور در تمامی حوزه‌های عملیاتی به یک نیروی “AI-First” تبدیل خواهد شد؛ مفهومی که به معنای قرار گرفتن هوش مصنوعی در مرکز تصمیم‌گیری‌های نظامی است.
اکنون ادعای مطرح‌شده درباره Grok نشان می‌دهد که این رویکرد ممکن است بسیار سریع‌تر از پیش‌بینی‌ها وارد مرحله عملیاتی شده باشد. این مسئله بار دیگر پرسش‌های مهمی را درباره میزان اعتماد به سامانه‌های هوش مصنوعی در تصمیم‌های مرگ و زندگی مطرح کرده است.
منتقدان استفاده نظامی از هوش مصنوعی معتقد هستند که خطر اصلی این فناوری تنها به خطاهای فنی محدود نمی‌شود. از دید آنها، مشکل بزرگ‌تر زمانی ایجاد می‌شود که تصمیم‌های مرگبار به الگوریتم‌ها واگذار شوند و در نتیجه تعیین مسئولیت انسانی دشوارتر شود.
بسیاری از متخصصان حوزه اخلاق فناوری هشدار داده‌اند که دولت‌ها و نهادهای نظامی ممکن است در آینده از هوش مصنوعی به عنوان سپری برای کاهش مسئولیت سیاسی و حقوقی استفاده کنند. در چنین شرایطی، هرگونه خطا می‌تواند به نرم‌افزار، داده‌ها یا الگوریتم‌ها نسبت داده شود؛ در حالی که تصمیم نهایی برای استفاده از این سامانه‌ها همچنان توسط انسان‌ها اتخاذ شده است.
به همین دلیل سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری بارها خواستار تدوین قوانین سخت‌گیرانه برای استفاده از هوش مصنوعی در تسلیحات و عملیات‌های نظامی شده‌اند.
در بخش دیگری از گزارش به واکنش ایلان ماسک نسبت به انتقادهای رسانه‌ای اشاره شده است. پس از انتشار مقاله‌ای در The Verge که ماسک را به دلیل نقش شرکت‌های او در تحولات جهانی مورد انتقاد قرار داده بود، او در شبکه اجتماعی X پاسخ تندی منتشر کرد.
این واکنش نیز به بحث گسترده‌تر درباره نقش شرکت‌های فناوری در توسعه ابزارهای نظامی و مسئولیت مدیران این شرکت‌ها در قبال کاربردهای احتمالی محصولات آنها دامن زده است.
صرف‌نظر از صحت یا نادرستی ادعاهای مطرح‌شده درباره Grok، یک موضوع بیش از هر زمان دیگری روشن شده است؛ هوش مصنوعی به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین ابزارهای جنگ مدرن است.
امروزه سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند حجم عظیمی از داده‌های اطلاعاتی را در مدت کوتاهی پردازش کنند، اهداف را شناسایی نمایند، تهدیدها را اولویت‌بندی کنند و حتی پیشنهادهای عملیاتی ارائه دهند. با وجود این، واگذاری تصمیم‌های حساس نظامی به الگوریتم‌ها همچنان یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات جهان فناوری و امنیت محسوب می‌شود.
افشاگری اخیر، فارغ از ابعاد سیاسی آن، بار دیگر این پرسش بنیادین را مطرح کرده است که در جنگ‌های آینده، مرز میان تصمیم انسان و تصمیم ماشین دقیقاً کجا قرار خواهد داشت و در صورت وقوع یک فاجعه، چه کسی پاسخگو خواهد بود؟
