فهرست مطالب
بارندگی‌های شدید و سیل‌آسای روزهای اخیر در ایران، بار دیگر پرسش‌هایی درباره علت وقوع این پدیده، ارتباط آن با ال‌نینو و تأثیر گرمایش جهانی مطرح کرده است.
به گزارش تکناک به نقل از مهر، حسین اردکانی، پدر علم هواشناسی ایران، معتقد است ورود سامانه‌های قدرتمند بارشی، تغذیه رطوبتی از چند دریای مهم و برخورد توده‌های هوا با ارتفاعات زاگرس و البرز، مهم‌ترین عوامل تشدید بارش‌های اخیر کشور بوده‌اند.
بارش‌های سنگین آبان‌ماه در مناطق مختلف ایران، به‌ویژه استان‌های غربی و نواحی کوهستانی، توجه کارشناسان هواشناسی را جلب کرده است. این بارندگی‌ها در شرایطی رخ داده که ایران با خشکسالی و تنش منابع آبی مواجه است و مدیریت روان‌آب‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
حسین اردکانی، پیشکسوت هواشناسی ایران، با تشریح دلایل وقوع این بارش‌ها تأکید کرد که سامانه‌های اخیر حاصل فعالیت الگوهای جوی منطقه‌ای هستند و نباید هر بارندگی شدید را به پدیده ال‌نینو نسبت داد.
منشأ بارندگی‌های شدید اخیر ایران کجاست؟
اردکانی درباره علت بارندگی‌های سهمگین ایران توضیح داد: سامانه‌های بارشی اخیر رطوبت خود را از عرض‌های میانی جغرافیایی و شرق اقیانوس اطلس تأمین می‌کنند. این توده‌های هوا هنگام عبور از دریای مدیترانه، دریای سیاه و گاهی دریای سرخ، رطوبت بیشتری جذب کرده و وارد ایران می‌شوند.
وی افزود: برخورد این سامانه‌ها با ارتفاعات زاگرس باعث صعود اجباری توده‌های مرطوب هوا و تشدید بارندگی می‌شود. به همین دلیل، مناطق غربی کشور معمولاً بارش‌های سنگین‌تری نسبت به نواحی شرقی تجربه می‌کنند.
بیشتر بخوانید:پیش‌بینی جدید سازمان ملل از تشدید گرمایش جهانی تا سال ۲۱۰۰
به گفته این کارشناس، دریای خزر نیز با تزریق رطوبت بیشتر به سامانه‌های جوی، در افزایش شدت بارندگی در استان‌های شمالی نقش دارد.
آیا بارندگی‌های اخیر ایران با ال‌نینو ارتباط دارد؟
یکی از موضوعات مطرح‌شده در فضای مجازی، ارتباط بارش‌های شدید ایران با پدیده ال‌نینو است.
اردکانی با رد ارتباط مستقیم این سامانه‌های بارشی با ال‌نینو اظهار کرد: ال‌نینو پدیده‌ای کلان‌اقلیمی است که در اقیانوس آرام رخ می‌دهد و نمی‌توان بارندگی‌های اخیر ایران را مستقیماً ناشی از آن دانست.
وی تأکید کرد که وقوع بارش‌های سیل‌آسا در ایران سابقه تاریخی دارد و کشور در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نیز بارندگی‌های شدید و گسترده‌ای را تجربه کرده است.
نقش گرمایش جهانی در تشدید بارندگی‌ها
به اعتقاد اردکانی، افزایش دمای هوا و گرمایش جهانی می‌تواند شدت سامانه‌های بارشی را تقویت کند؛ زیرا هوای گرم ظرفیت بیشتری برای نگهداری بخار آب دارد.
بنابراین، ترکیب افزایش دما، رطوبت فراوان و جریان‌های صعودی قدرتمند می‌تواند زمینه وقوع بارش‌های شدید و ناگهانی را فراهم کند.
بیشتر بخوانید: دمای اقیانوس‌های جهان به بالاترین سطح در ۱۲۵ هزار سال اخیر رسید
وی همچنین توضیح داد که به دلیل دمای نسبتاً بالای هوا در آبان‌ماه، بخش عمده بارش‌ها به شکل باران رخ داده، در حالی که همین سامانه‌ها در زمستان می‌توانستند برف سنگینی ایجاد کنند.
بارندگی‌های اخیر چقدر به ذخایر آب ایران کمک می‌کند؟
اردکانی با انتقاد از ضعف زیرساخت‌های ذخیره‌سازی آب گفت: بخش قابل‌توجهی از روان‌آب‌های ناشی از بارندگی‌های شدید، بدون استفاده مؤثر از دسترس خارج می‌شود.
وی برآورد کرد که این بارش‌ها در صورت مدیریت مناسب می‌توانند دست‌کم ۳۰ تا ۴۰ درصد به تأمین آب کمک کنند؛ با این حال، تحقق چنین ظرفیتی به میزان بارندگی در حوضه‌های آبریز سدها و حجم آب ذخیره‌شده بستگی دارد.
این کارشناس تأکید کرد که توسعه مخازن ذخیره آب، مهار سیلاب‌ها و تقویت تغذیه سفره‌های زیرزمینی باید در اولویت مدیریت منابع آب کشور قرار گیرد.
در مجموع، بارندگی‌های سهمگین اخیر ایران نتیجه ترکیب سامانه‌های مرطوب، شرایط جغرافیایی و عوامل دمایی بوده است؛ پدیده‌ای که علاوه بر ضرورت آمادگی در برابر سیلاب، اهمیت مدیریت علمی منابع آب و افزایش آگاهی عمومی درباره هواشناسی را آشکار می‌کند.
