ناسا نخستین نقشه کامل آسمان را منتشر کرده که در ۱۰۲ رنگ مادونقرمز تهیه شده است.
به گزارش سرویس اخبار نجوم تکناک، این دستاورد، بخشی از مأموریت تلسکوپ SPHEREx است، که توسط ناسا هدایت میشود. این تلسکوپ فضایی مادونقرمز با هدف بررسی دقیق ساختار و تاریخچه جهان طراحی شده و اکنون توانسته است تنها در شش ماه، حجم عظیمی از اطلاعات کیهانی را ثبت کند.
هدف اصلی مأموریت SPHEREx، گردآوری طیف نوری دقیق از حدود ۴۵۰ میلیون کهکشان و ایجاد تصویری جامع از توزیع ماده و انرژی در کیهان است. SPHEREx برای دستیابی به این هدف، از ۱۰۲ فیلتر بسیار باریک در محدوده نزدیک مادونقرمز استفاده میکند؛ فیلترهایی که هرکدام بخش مشخصی از طول موج نور را ثبت میکنند.
برخلاف رنگهایی که انسان با چشم خود میبیند، رنگهای ثبتشده توسط SPHEREx نماینده طول موجهای خاصی از نور هستند که فراتر از توانایی دید انسان قرار دارند. دانشمندان با اختصاص رنگهای مرئی به این طول موجها، میتوانند دادههای پیچیده طیفی را به تصاویری قابل درک و در عین حال بسیار غنی از نظر علمی تبدیل کنند. در حالی که بسیاری از تلسکوپهای فضایی تنها چند فیلتر پهن دارند و دادههای محدودی تولید میکنند، SPHEREx با ۱۰۲ فیلتر باریک، نقشهای کمنظیر از آسمان در اختیار جامعه علمی قرار داده است.
بخوانید: از آسمان تا زمین؛ دردسرهای جایگزینی GPS با بایدو در ایران
شان دومگال-گلدمن، مدیر بخش اخترفیزیک ناسا اعلام کرد که این مأموریت در مدتزمانی کوتاه، اطلاعاتی گردآوری کرده است که ارزش آن زمانی بیشتر میشود که در کنار دادههای سایر مأموریتهای فضایی تحلیل شود. به گفته او، هر یک از این ۱۰۲ نقشه، اطلاعات منحصربهفردی درباره اجرام آسمانی ارائه میدهد و تقریباً هر اخترشناسی میتواند دادهای ارزشمند برای پژوهشهای خود در آن بیابد.
تلسکوپ SPHEREx از نظر عملیاتی نیز ویژگیهای قابل توجهی دارد. این تلسکوپ هر روز حدود ۱۴٫۵ بار به دور زمین میچرخد و در هر مدار، نزدیک به ۳۶۰۰ تصویر را در امتداد یک نوار دایرهای از آسمان ثبت میکند. همزمان با حرکت زمین به دور خورشید، زاویه دید تلسکوپ به تدریج تغییر میکند و در نتیجه، SPHEREx میتواند طی حدود شش ماه، کل آسمان را یکبار بهطور کامل تصویربرداری کند. این چرخه به صورت پیوسته تکرار میشود و امکان مقایسه تغییرات آسمان در بازههای زمانی مختلف را فراهم میکند.
بث فابینسکی، مدیر پروژه SPHEREx در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، این توانایی را «ابرقدرت» این تلسکوپ توصیف کرده است. او توضیح داد که ثبت نقشه کامل آسمان در ۱۰۲ رنگ، حجم داده بیسابقهای ایجاد میکند و این ویژگی باعث شده است SPHEREx از نظر توان تشخیص چندرنگ، به یکی از پیشرفتهترین ابزارهای رصدی تاریخ تبدیل شود.
بخوانید: ماموریت تلسکوپ SPHEREx برای نقشه برداری از آسمان
کاربردهای علمی این دادهها بسیار گسترده است. یکی از مهمترین آنها، امکان اندازهگیری فاصله صدها میلیون کهکشان با دقت بالا است. این اندازهگیریها به دانشمندان اجازه میدهد یک نقشه سهبعدی عظیم از جهان تهیه کنند؛ نقشهای که میتواند به درک بهتر پدیدههایی مانند: تورم کیهانی، توزیع انرژی تاریک و روند تکامل ساختارهای بزرگمقیاس جهان کمک نماید.
دیو گلگر، مدیر آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، SPHEREx را نمونهای از مأموریتهای میانردهای دانست که با هزینه محدودتر، دستاوردهای علمی بسیار بزرگی به همراه دارند. به گفته او، این مأموریت نشان میدهد که چگونه ایدههای جسورانه علمی میتوانند به ابزارهایی واقعی برای کشف ناشناختههای کیهان تبدیل شوند.
بر اساس اعلام ناسا، تمام دادههای جمعآوریشده توسط SPHEREx به صورت آزاد و رایگان در اختیار دانشمندان و عموم مردم قرار گرفته است. این رویکرد، امکان مشارکت گستردهتر پژوهشگران سراسر جهان را فراهم میکند و میتواند زمینهساز کشفهای تازهای درباره منشأ و سرنوشت نهایی جهان باشد.
