جام جهانی ۲۰۲۶ در حالی در سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک جریان دارد که میلیونها نفر در سراسر جهان هر روز مسابقات این تورنمنت را دنبال میکنند.
به گزارش سرویس ورزش تکناک، توجه رسانهها و هواداران عمدتاً روی نتایج بازیها، عملکرد ستارهها، شگفتیهای مرحله گروهی و رقابت مدعیان قهرمانی متمرکز شده است، اما در پس تمام اتفاقاتی که روی مستطیل سبز رخ میدهد، داستان دیگری نیز وجود دارد؛ داستانی که کمتر دیده میشود اما نقش آن در کیفیت مسابقات کمتر از بازیکنان و مربیان نیست.
چمن ورزشگاههای جام جهانی ۲۰۲۶ شاید مهمترین عنصر خاموش این رقابتها باشد؛ سطحی که هر پاس، هر شوت، هر تکل و هر گل روی آن شکل میگیرد و کوچکترین نقص در آن میتواند مسیر یک مسابقه یا حتی سرنوشت یک تیم را تغییر دهد.
امروز که مسابقات جام جهانی در جریان است و ورزشگاههای میزبان یکی پس از دیگری پذیرای دیدارهای حساس هستند، کمتر کسی میداند کیفیت زمینهایی که بازیکنان روی آنها بازی میکنند حاصل هشت سال تحقیق مداوم، بیش از ۱۷۰ آزمایش علمی، میلیونها دلار سرمایهگذاری و همکاری دهها پژوهشگر، مهندس کشاورزی و متخصص علوم چمن است. پروژهای که فیفا پس از تجربهای تلخ در آمریکای شمالی آن را آغاز کرد تا اطمینان حاصل شود هیچ مسابقهای در بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان به دلیل کیفیت نامناسب زمین تحت تأثیر قرار نخواهد گرفت.
مرتبط: رسانههای رسمی جام جهانی ۲۰۲۶
مرتبط: ابزارهای جدید جمینای برای جام جهانی ۲۰۲۶ معرفی شد
ریشه این پروژه به تابستان ۲۰۲۴ بازمیگردد؛ زمانی که رقابتهای کوپا آمریکا در ایالات متحده برگزار شد. در آن مسابقات کیفیت برخی زمینها به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات تورنمنت تبدیل شد. بازیکنان و مربیان چند تیم از شرایط زمینهای مسابقه رضایت نداشتند و معتقد بودند برخی ورزشگاهها استانداردهای لازم برای میزبانی فوتبال در بالاترین سطح را ندارند.
جنجالیترین انتقادها پس از دیدار آرژانتین و کانادا مطرح شد. آنخل دیماریا در یکی از مهمترین صحنههای مسابقه فرصت مناسبی برای گلزنی به دست آورد اما هنگام کنترل توپ با مشکل مواجه شد و نتوانست ضربه نهایی را به شکلی که انتظار میرفت به سمت دروازه بفرستد. پس از پایان بازی، بازیکنان آرژانتین علت این اتفاق را کیفیت زمین عنوان کردند. برخی از آنها رفتار توپ را شبیه پرش روی یک سطح فنری توصیف کردند و زمین مسابقه را برای فوتبالی در سطح بینالمللی نامناسب دانستند.
مرتبط: فناوریهای جدید جام جهانی ۲۰۲۶؛ از توپ هوشمند تا سگهای رباتیک
مشکل اصلی از آنجا ناشی میشد که ورزشگاه مرسدس بنز آتلانتا به طور معمول از چمن مصنوعی استفاده میکند و برای مسابقات فوتبال، لایهای از چمن طبیعی به صورت موقت روی آن نصب شده بود. همین مسئله باعث شده بود فاصله میان لایههای مختلف زمین به اندازه کافی نباشد و بازیکنان احساس کنند توپ روی سطحی غیرعادی حرکت میکند. انتقادهای مشابه در چند ورزشگاه دیگر نیز مطرح شد و همین موضوع فیفا را به این نتیجه رساند که اگر قرار است جام جهانی ۲۰۲۶ در همین ورزشگاهها برگزار شود، باید تحول بزرگی در نحوه آمادهسازی زمینها ایجاد شود.
از سال ۲۰۱۸ و همزمان با آغاز برنامهریزی برای جام جهانی، فیفا گروهی از متخصصان علوم چمن را مأمور بررسی راهکارهای مختلف کرد. هدایت این پروژه را جان سوروچان، استاد دانشگاه تنسی، بر عهده گرفت؛ فردی که سالها از عمر خود را صرف مطالعه رفتار چمنهای ورزشی کرده است.
مرتبط: ورزشگاه مدرن ۱۰ هزار نفری فوتبال در کرج ساخته می شود
سوروچان و همکارانش به موضوعی پرداختند که برای بسیاری از مردم چندان پیچیده به نظر نمیرسد، اما در واقع یکی از دشوارترین مسائل فنی در ورزش حرفهای محسوب میشود. آنها باید زمینهایی طراحی میکردند که در شرایط آبوهوایی کاملاً متفاوت، زیر فشار دهها مسابقه فشرده و در ورزشگاههایی با ساختارهای گوناگون، کیفیتی تقریباً یکسان داشته باشند.
برای رسیدن به این هدف، پژوهشگران بیش از ۱۷۰ آزمایش مختلف انجام دادند. آنها رفتار توپ را روی انواع مختلف چمن بررسی کردند، میزان جهش توپ را اندازهگیری کردند، سرعت حرکت آن را تحت شرایط مختلف سنجیدند و تأثیر ارتفاع چمن را بر کیفیت بازی مورد مطالعه قرار دادند.
در آزمایشگاههای دانشگاه تنسی، دستگاههای ویژه بارها توپ فوتبال را روی زمینهای آزمایشی شلیک میکردند تا محققان بتوانند دقیقترین دادهها را جمعآوری کنند. آنها حتی به این نتیجه رسیدند که اختلافی در حد پنج میلیمتر در ارتفاع چمن میتواند رفتار زمین را به طور محسوسی تغییر دهد.
مرتبط: بهترین اپلیکیشن های فوتبال داخلی و خارجی برای گوشی
در کنار آزمایشهای مربوط به توپ، گروه تحقیقاتی روی نحوه تعامل بازیکنان با زمین نیز تمرکز کرد. دستگاههایی طراحی شدند که فشار ناشی از دویدن بازیکنان را شبیهسازی میکردند. پژوهشگران میزان اصطکاک میان کفش و چمن، احتمال لغزش بازیکنان، میزان فرورفتگی زمین پس از برخورد استوکها و مقاومت سطح در برابر فشارهای مداوم را
اندازهگیری کردند. دلیل این حساسیت روشن بود؛ یک زمین نامناسب نه تنها کیفیت مسابقه را کاهش میدهد، بلکه میتواند باعث مصدومیت بازیکنانی شود که ارزش برخی از آنها به صدها میلیون دلار میرسد.
مرتبط: گوگل توپ فوتبال اختصاصی جام جهانی ۲۰۲۶ را عرضه کرد
یکی از پیچیدهترین چالشهای پروژه، گستردگی جغرافیایی جام جهانی ۲۰۲۶ بود. ورزشگاههای میزبان از شهرهای گرم و مرطوب جنوب آمریکا گرفته تا مناطق خنکتر کانادا پراکنده شدهاند. شرایط آبوهوایی میامی با تورنتو تفاوت زیادی دارد و مکزیکوسیتی نیز ویژگیهای خاص خود را دارد. به همین دلیل، استفاده از یک نوع چمن برای تمامی ورزشگاهها امکانپذیر نبود. متخصصان پس از سالها تحقیق تصمیم گرفتند در مناطق گرمتر از چمن برمودا استفاده کنند؛ گونهای که در برابر گرما مقاومت بالایی دارد و میتواند فشار مسابقات سنگین را تحمل کند. در مناطق خنکتر نیز ترکیبی از کنتاکی بلوگراس و چاودار چندساله انتخاب شد؛ ترکیبی که شباهت بیشتری به زمینهای رایج در اروپا دارد و بسیاری از فوتبالیستهای حرفهای با آن آشنا هستند.
علاوه بر انتخاب نوع چمن، پژوهشگران روی تقویت ساختار زمین نیز کار کردند. آنها برای افزایش مقاومت چمن در برابر فشار مسابقات، از الیاف مصنوعی بسیار نازکی در میان ریشهها استفاده کردند. این فناوری که پیشتر در برخی ورزشگاههای مطرح اروپا نیز به کار گرفته شده بود، باعث میشود زمین شکل خود را بهتر حفظ کند و در طول تورنمنت کیفیت یکنواختتری داشته باشد.
با این حال، بزرگترین نگرانی متخصصان به ورزشگاههای سرپوشیده مربوط میشد. برخی از مهمترین ورزشگاههای جام جهانی ۲۰۲۶ دارای سقف هستند و نور مستقیم خورشید به سطح زمین آنها ن
مرتبط: بازی فوتبال جام جهانی نتفلیکس با ۴۸ تیم روی گوشی
برای حل این مشکل، تیمهای فنی به سراغ فناوریهای پیشرفته رفتند. پس از نصب چمن در این ورزشگاهها، دهها سامانه نوردهی LED مخصوص رشد گیاهان روی زمین قرار گرفت. این تجهیزات نور مورد نیاز برای فتوسنتز را تأمین میکنند و شرایطی مشابه نور طبیعی خورشید ایجاد میکنند. پیشرفت فناوری LED در سالهای اخیر باعث شده است نگهداری چمن طبیعی در ورزشگاههای سرپوشیده بسیار آسانتر از گذشته باشد.
بخش دیگری از پروژه به مزارع تولید چمن اختصاص داشت. صدها هکتار زمین کشاورزی در نقاط مختلف آمریکای شمالی برای پرورش چمنهای جام جهانی مورد استفاده قرار گرفت. کارکنان این مزارع ماهها روی آبیاری، کوددهی، کنترل بیماریهای گیاهی و تقویت ریشهها کار کردند تا هر قطعه چمن در بهترین وضعیت ممکن به ورزشگاهها منتقل شود. زمانی که چمنها آماده شدند، ماشینآلات ویژه آنها را به نوارهای بزرگ برش دادند و سپس کامیونهای یخچالدار عملیات انتقال را آغاز کردند. در مجموع بیش از یک میلیون فوت مربع چمن برای جام جهانی جابهجا شد؛ عملیاتی که یکی از بزرگترین پروژههای انتقال چمن طبیعی در تاریخ ورزش محسوب میشود.
مرتبط: جشن فوتبالی گوگل آغاز شد؛ Doodleهای ویژه جام جهانی ۲۰۲۶
فیفا برای اجرای این برنامه بیش از پنج میلیون دلار هزینه کرد؛ رقمی که تنها بخش کوچکی از هزینه واقعی آمادهسازی زمینها را نشان میدهد. اگرچه بسیاری از هواداران هنگام تماشای مسابقات هرگز به این جزئیات فکر نمیکنند، اما کیفیت بالای زمینها نتیجه همین سرمایهگذاری گسترده است. در واقع، اگر امروز کمتر بازیکنی از شرایط زمینهای جام جهانی شکایت میکند و اگر مسابقات بدون حاشیههای مرتبط با کیفیت چمن برگزار میشوند، دلیل آن سالها تلاش افرادی است که نامشان هرگز در فهرست گلزنان یا قهرمانان تورنمنت ثبت نخواهد شد.
اکنون که جام جهانی ۲۰۲۶ در جریان است و تیمها برای رسیدن به مراحل پایانی رقابت میکنند، نتیجه هشت سال تحقیق و توسعه نیز در معرض آزمون قرار گرفته است. شاید بزرگترین موفقیت این پروژه آن باشد که هیچکس متوجه آن نشود. وقتی توپ به نرمی روی زمین حرکت میکند، بازیکنان بدون نگرانی از لغزش یا ناهمواری زمین بازی میکنند و مسابقات با بالاترین کیفیت ممکن برگزار میشوند، در واقع دانشمندانی که سالها روی این پروژه کار کردهاند به هدف خود رسیدهاند. آنها صحنهای بینقص برای بزرگترین نمایش فوتبال جهان آماده کردهاند و اکنون این بازیکنان هستند که روی این فرش سبز مهندسیشده، داستان جام جهانی ۲۰۲۶ را مینویسند.
