هوش مصنوعی دیگر رایگان نیست

اختلال‌های ژئوپلیتیکی، محدودیت انرژی و فشار سرمایه‌گذاری باعث شده دوران دسترسی رایگان به هوش مصنوعی رو به پایان برود و شرکت‌ها به سمت مدل‌های پولی و محدودسازی مصرف حرکت کنند.

به‌گزارش سرویس هوش مصنوعی تک‌ناک، پس از انتشار نسخه جدید جمنای در روز گذشته، گوگل سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری را اعمال کرده است. کاربران در گذشته با سقف مصرف مواجه نمی‌شدند؛ اما یک ساختار جدید سهمیه‌بندی برقرار شده که هر پنج ساعت ریست می‌شود.

هرچند هنوز این ساختار به محدودیت نهایی منجر نشده، اما نگرانی‌هایی درباره رسیدن به سقف هفتگی برای کاربران رایگان ایجاد کرده است؛ سقفی که به‌نظر نمی‌رسد چندان سخاوتمندانه طراحی شده باشد.

این تغییرات در شرایطی رخ می‌دهد که اکوسیستم ابزارهای هوش مصنوعی در حال حرکت به سمت مدل‌های محدودتر و درآمدمحورتر است. تجربه کار با ابزارهای وایب‌کدینگ مانند Google Antigravity و Windsurf نیز نشان می‌دهد که روند مشابهی در سایر سرویس‌ها در حال شکل‌گیری است.

Windsurf که تا مدتی پیش سیاست‌های بسیار آزاد در استفاده از مدل SWE-1.6 داشت، اکنون نسخه اصلی خود را پشت دیوار پرداخت قرار داده و تنها نسخه رایگان SWE-1.6-Slow را ارائه می‌دهد که به‌طور محسوسی کندتر است.

بیشتر بخوانید: گوگل فرمت‌های تبلیغاتی مبتنی بر هوش مصنوعی را معرفی کرد

اگرچه کاربران رایگان هنوز می‌توانند با استفاده از چندین سرویس مختلف و جابه‌جایی میان آن‌ها پس از اتمام سهمیه، دسترسی خود را حفظ کنند، اما روند کلی صنعت به سمت محدودسازی مصرف و افزایش درآمدزایی حرکت کرده است؛ تغییری که برای بسیاری از کاربران، با توجه به سخاوت اولیه این سرویس‌ها از زمان عرضه ChatGPT در سال ۲۰۲۲، نوعی شوک محسوب می‌شود.

در واقع، این مدل کسب‌وکار در ابتدا با هدف جذب و وابسته‌سازی کاربران به ابزارهای جدید شکل گرفت تا در مراحل بعدی امکان کاهش سطح رایگان و تبدیل کاربران به مشترکان پولی فراهم شود. با این حال، این روند از منظر اقتصادی قابل پیش‌بینی بود. شرکت‌ها میلیاردها دلار در توسعه زیرساخت‌ها، آموزش مدل‌های هوش مصنوعی، استخدام مهندسان و ایجاد مراکز داده سرمایه‌گذاری کرده‌اند. اکنون فشار سرمایه‌گذاران برای بازگشت سرمایه و سودآوری، این شرکت‌ها را به سمت تجاری‌سازی جدی‌تر خدمات هوش مصنوعی سوق داده است.

برای مطالعه بیشتر: سلاح تازه گوگل در جنگ مدل‌های هوش مصنوعی معرفی شد

محدودیت‌های موجود در زیرساخت‌های انرژی نیز فشار مضاعفی بر رشد هوش مصنوعی وارد کرده است. اگرچه شرکت‌هایی مانند مایکروسافت در تلاش‌اند ظرفیت تولید و تامین انرژی را افزایش دهند، اما ماهیت زمان‌بر توسعه این زیرساخت‌ها باعث شده در کوتاه‌مدت، عرضه برق پاسخ‌گوی رشد سریع تقاضا برای مدل‌های AI نباشد.

در اکوسیستم Windsurf، کاربران به مدل‌های شخص ثالث مانند Claude و همچنین مدل اختصاصی SWE دسترسی دارند. این شرکت در حوالی تعطیلات کریسمس نسخه SWE-1.5 را معرفی کرد و اعلام کرد که این نسخه برای سه ماه به‌صورت رایگان در اختیار همه کاربران خواهد بود. اما با عرضه نسخه 1.6، دسترسی به هر دو نسخه 1.5 و 1.6 به کاربران پولی محدود شد و جای آن را نسخه SWE-1.6-Slow گرفت؛ مدلی که هرچند کندتر است، اما به‌نظر نمی‌رسد مصرف سهمیه کاربران را به همان شکل قبلی تحت فشار قرار دهد.

مدل‌های رایگان Windsurf در ابتدا با اتکا به چندین دور سرمایه‌گذاری خصوصی تامین مالی می‌شدند؛ سرمایه‌گذارانی که مشابه سهام‌داران بازار سرمایه، در نهایت انتظار دارند شرکت به سودآوری پایدار برسد و بازگشت سرمایه قابل‌توجهی ایجاد کند. این روند البته محدود به Windsurf نیست.

پلتفرم‌هایی مانند Perplexity و ChatGPT به‌طور فزاینده‌ای کاربران را به سمت اشتراک‌های پولی سوق می‌دهند و Claude نیز از ابتدا سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری در زمینه مصرف داشته است.

با اعمال محدودیت‌های جدید در جمنای، به‌نظر می‌رسد دوران دسترسی نامحدود و رایگان به ابزارهای هوش مصنوعی به پایان خود نزدیک شده است؛ حتی در مورد گوگل که از معدود شرکت‌هایی با توان ارائه خدمات رایگان در مقیاس گسترده محسوب می‌شود. در همین حال، برخی ارائه‌دهندگان از مدل‌های اشتراکی فراتر رفته و به سمت مدل‌های مبتنی بر توکن حرکت کرده‌اند؛ ساختاری که در آن کاربران بر اساس میزان دقیق ورودی و خروجی پرداخت می‌کنند.

مرتبط: نسل جدید ایجنت های هوش مصنوعی گوگل در راه است

این مدل فعلا در سطح سازمانی به‌کار گرفته می‌شود. آنتروپیک از جمله شرکت‌هایی است که این مدل را پذیرفته و گیت‌هاب کوپایلت نیز از ژوئن اجرای آن را آغاز خواهد کرد. با این حال، این رویکرد چالش‌هایی جدی از جمله عدم کنترل کاربر بر طول خروجی مدل و در نتیجه افزایش بالقوه و غیرقابل پیش‌بینی هزینه‌ها به همراه دارد.

در حال حاضر، محدودیت‌های پنج‌ساعته همچنان قابل مدیریت به نظر می‌رسند، زیرا کاربران با وقفه کوتاه دوباره به سرویس دسترسی پیدا می‌کنند. اما محدودیت‌های هفتگی اثرات بسیار جدی‌تری دارند؛ به‌طوری‌که در صورت رسیدن به سقف مصرف در اوایل هفته، کاربر ممکن است تا چند روز کامل از دسترسی محروم بماند.

علاوه بر این، جمنای با قابلیت ساخت عامل‌های سفارشی موسوم به Gems یکی از معدود پلتفرم‌هایی است که سطحی بالاتر از شخصی‌سازی را ارائه می‌دهد؛ قابلیتی که محدودیت در آن، تجربه کاربری را به‌طور محسوسی تحت تاثیر قرار می‌دهد.

خبر پیشنهادی: بحران برق در آمریکا تشدید شد؛ مراکز داده هوش مصنوعی مقصر اصلی افزایش قیمت

در مجموع، سال جاری به‌عنوان نقطه عطفی در اقتصاد هوش مصنوعی در حال تثبیت است؛ جایی که هزینه‌های عظیم توسعه زیرساخت، مدل‌ها و مراکز داده، شرکت‌ها را ناگزیر کرده بخشی از کاربران رایگان را به سمت پرداخت هدایت کنند. این گذار، با توجه به سطح قیمت‌گذاری فعلی سرویس‌های پیشرفته، چالشی جدی برای تبدیل کاربران به مشترکان پولی ایجاد کرده است.

در اکوسیستم جمنای، دسترسی به سطوح بالاتر استفاده مستلزم پرداخت هزینه اشتراک است. طرح Google AI Plus با قیمت ۷.۹۹ دلار در ماه، امکان افزایش دو برابری سقف استفاده را فراهم می‌کند و در کنار آن ۲۰۰ گیگابایت فضای ذخیره‌سازی، قابلیت Omni در جمنای و ابزار AI Inbox در جیمیل نیز ارائه می‌دهد. اگرچه این سطح از اشتراک برای بخش قابل‌توجهی از کاربران قابل‌دسترسی به نظر می‌رسد، اما همچنان می‌تواند به‌عنوان یک مانع روانی و اقتصادی در مسیر پذیرش گسترده عمل کند.

در سوی دیگر، سطح پیشرفته‌تر Google AI Ultra با قیمت ۹۹ دلار در ماه قرار دارد که سقف استفاده را تا ۲۰ برابر افزایش می‌دهد. این سطح قیمتی فراتر از مصرف عادی تعریف شده و بیشتر برای کاربرانی طراحی شده که بتوانند از طریق هوش مصنوعی درآمد مستقیم ایجاد کنند تا هزینه اشتراک را توجیه‌پذیر سازند.

از منظر انرژی، پرسش‌های پایه در مدل‌های هوش مصنوعی در مقایسه با جست‌وجوهای سنتی اینترنتی اختلاف چشمگیری ندارند، اما گسترش ایجنت‌های هوش مصنوعی این معادله را تغییر داده است.

این سیستم‌ها با اجرای زنجیره‌ای چندین درخواست متوالی، بار محاسباتی بیشتری ایجاد می‌کنند و در نتیجه مصرف انرژی بالاتری نسبت به یک جست‌وجوی استاندارد گوگل دارند. در چنین شرایطی، با سخت‌گیرانه‌تر شدن سیاست‌های دسترسی برای کاربران رایگان، بازار در حال آزمون یک سؤال کلیدی است: آیا کاربران به سمت مدل‌های اشتراکی حرکت خواهند کرد یا همچنان به استفاده از نسخه‌های محدود و رایگان ادامه می‌دهند.

از منظر کلان، فشار مصرف انرژی در مراکز داده به سطحی بی‌سابقه رسیده است. برآوردها نشان می‌دهد مصرف جهانی دیتاسنترها در سال جاری بین ۶۵۰ تا ۱۰۵۰ تراوات‌ساعت خواهد بود؛ سطحی که در سناریوی بالاتر، از مصرف انرژی کشورهایی مانند ژاپن نیز فراتر می‌رود. این روند به‌طور مستقیم با رشد تقاضای هوش مصنوعی پیوند خورده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده توسط Epoch AI، انتظار می‌رود پنج مرکز داده در ایالات متحده تا پایان سال جاری به ظرفیت ۱ گیگاوات (ظرفیتی معادل خروجی یک راکتور هسته‌ای برای هر مرکز) برسند. هم‌زمان، گزارش S&P Global Energy هشدار می‌دهد که ایالات متحده ممکن است تا سال ۲۰۲۸ با شکاف ۱۹ گیگاواتی در عرضه انرژی مواجه شود، زیرا تنها ۲۵ گیگاوات از ۴۴ گیگاوات موردنیاز در دسترس خواهد بود. در صورت تداوم این روند، شرکت‌های بزرگ فناوری از جمله گوگل ناگزیر خواهند شد سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری در زمینه بهره‌وری و محدودسازی مصرف هوش مصنوعی اعمال کنند.

حتما بخوانید: انویدیا ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی در فضا را آغاز کرد

در تحولی ژئوپلیتیکی با پیامدهای گسترده برای زنجیره تامین جهانی، تصمیم ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ برای حمله به ایران و در پی آن اختلال در تنگه هرمز، پیامدهای قابل‌توجهی بر بازار انرژی و صنایع پیشرفته بر جای گذاشته است. این انسداد نه‌تنها موجب فشار شدید بر بازار نفت و بحران سوخت در بخش‌هایی از آسیا شده، بلکه پیامدهای کمتر دیده‌شده‌ای نیز برای صنعت نیمه‌هادی به همراه داشته است؛ از جمله وابستگی شدید به هلیوم، که حدود یک‌سوم آن در قطر تولید می‌شود و نقش حیاتی در فرآیندهای لیتوگرافی پیشرفته و سیستم‌های خنک‌سازی دارد.

در صورت تداوم اختلال در مسیرهای تجاری تنگه هرمز، تولیدکنندگان بزرگ تراشه مانند TSMC و سامسونگ با محدودیت‌های جدی در تامین مواد اولیه مواجه خواهند شد؛ موضوعی که می‌تواند به کاهش سرعت عرضه ظرفیت پردازشی در سطح جهانی منجر شود. این گلوگاه زنجیره تامین، به‌طور مستقیم بر توان صنعت برای پاسخ‌گویی به رشد انفجاری تقاضای هوش مصنوعی اثر می‌گذارد و فشار مضاعفی بر شرکت‌های فناوری ایجاد می‌کند تا دسترسی کاربران رایگان به منابع محاسباتی را محدودتر کنند.

در چنین شرایطی، اگرچه سیاست‌های جدید شرکت‌هایی مانند گوگل در زمینه محدودسازی دسترسی کاربران با نارضایتی بخشی از کاربران مواجه شده است، اما این تغییرات را نمی‌توان تصمیمی سودمحور دانست. ترکیب فشار سرمایه‌گذاران برای بازگشت سرمایه، محدودیت‌های فزاینده در ظرفیت محاسباتی و بحران انرژی، این سیاست‌ها را تا حد زیادی اجتناب‌ناپذیر کرده است.

در نهایت، به‌نظر می‌رسد مدل دسترسی رایگان و یارانه‌ای به هوش مصنوعی وارد مرحله افول شده است؛ مرحله‌ای که در آن بازار در حال کشف قیمت واقعی این فناوری است. این تحول احتمالا به تغییرات ساختاری در صنعت سخت‌افزار منجر خواهد شد، از جمله افزایش تمرکز بر توسعه پردازنده‌های میان‌رده و گسترش مدل‌های هوش مصنوعی آفلاین، تا کاربران غیرپرداخت‌کننده نیز بتوانند از طریق اجرای محلی به این فناوری دسترسی داشته باشند.