بیماری مرگبار ابولا چیست؟ + علائم، راه‌های انتقال، پیشگیری و درمان

01

از 14

بیماری ابولا چیست و چرا خطرناک است

برای درک پاسخ ابولا چیست، باید به ساختار بیولوژیکی این عامل مهاجم نگاه کنیم. این عارضه، یک عفونت سیستمیک حاد است که به طور مستقیم آندوتلیوم عروق (پوشش داخلی رگ‌ها) و سیستم دفاعی میزبان را هدف قرار می‌دهد.

ویروس ابولا چگونه کشف شد

این عامل ویروسی برای اولین بار در سال ۱۹۷۶ میلادی به طور هم‌زمان در دو نقطه رخ نشان داد: یکی در نزارا (شهری در سودان جنوبی فعلی) و دیگری در یامبوکو (منطقه‌ای در جمهوری دموکراتیک کنگو). از آنجا که روستای یامبوکو در نزدیکی رودخانه‌ای به نام «ابولا» قرار داشت، دانشمندان نام این بیماری کشنده ابولا را از روی این رودخانه اقتباس کردند تا پایش جغرافیایی آن آسان‌تر شود.

ویروس فیلوویروس چیست؟

عامل این بیماری به خانواده خانواده ویروسی ژنتیکی به نام Filoviridae تعلق دارد. یک ویروس فیلوویروس از نظر ساختاری، ویروسی رشته‌ای، غشادار و دارای ژنوم RNA تک‌رشته‌ای منفی است. شکل ظاهری این ویروس‌ها تحت میکروسکوپ الکترونی شبیه به عصا، رشته‌های درهم‌تنیده یا علامت سوال است و همین ساختار خاص ملوکولی، نفوذ آن‌ها را به سلول‌های انسانی تسهیل می‌کند.

چرا ابولا یکی از مرگبارترین بیماری‌های ویروسی جهان محسوب می‌شود؟

دلیل اصلی این موضوع، نرخ مرگ‌ومیر ابولا است که در برخی طغیان‌ها به حدود ۹۰ درصد می‌رسد. این ویروس با سرکوب شدید سیستم ایمنی، مانع از ترشح اینترفرون‌ها شده و تولید آبشاری از سیتوکین‌های التهابی را تحریک می‌کند. این پدیده منجر به تخریب گسترده بافت‌ها، شل شدن دیواره رگ‌ها و در نهایت مرگ بیمار می‌شود.

تفاوت ابولا با سایر تب‌های خونریزی‌دهنده ویروسی

اگرچه بیماری‌هایی مانند تب دنگی، تب کریمه کنگو و ویروس ماربورگ نیز در دسته تب خونریزی‌دهنده ویروسی قرار می‌گیرند، اما ابولا به دلیل سرعت پیشرفت فوق‌العاده بالا، میزان تخریب وسیع‌تر فاکتورهای انعقادی و نرخ کشندگی بسیار بالاتر، از سایر اعضای این خانواده متمایز و متمایل به ایجاد فجایع انسانی است.

02

از 14

انواع سویه‌های ویروس ابولا

جنس علمی ابن ویروس شامل چندین گونه متمایز است که از نظر موقعیت جغرافیایی و میزان کشندگی فنوتیپی با یکدیگر تفاوت‌های ساختاری دارند.

ابولای زئیر چیست؟

گونه Zaire Ebola یا همان ابولای زئیر، معروف‌ترین، شایع‌ترین و در عین حال خطرناک‌ترین سویه این بیماری است. این سویه مسئول اصلی بزرگ‌ترین همه‌گیری‌های تاریخ بوده و میانگین نرخ کشندگی آن بین ۷۰ تا ۹۰ درصد گزارش شده است.

ابولای بوندیبوگیو چیست؟

سویه Bundibugyo Ebola که با نام ویروس بوندیبوگیو نیز شناخته می‌شود، برای اولین بار در سال ۲۰۰۷ در اوگاندا شناسایی شد. این سویه نسبت به زئیر نرخ مرگ‌ومیر کمتری (حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد) دارد، اما همچنان یک عامل تهدیدکننده جدی برای سلامت جهانی است.

سویه سودان چه تفاوتی با سایر سویه‌ها دارد؟

سویه سودان (Sudan ebolavirus) یکی دیگر از گونه‌های خطرناک است که نرخ کشندگی آن حدود ۵۰ درصد برآورد می‌شود. تفاوت اصلی آن در توالی ژنتیکی گلیکوپروتئین‌های سطحی ویروس است؛ به همین دلیل، برخی درمان‌های توسعه‌یافته برای سویه زئیر، روی سویه سودان اثرگذاری کاملی ندارند.

سویه تای فارست و سایر گونه‌های نادر ابولا

سویه تای فارست (Taï Forest) تنها یک بار در ساحل عاج و در یک دانشمند که روی شامپانزه‌ها تحقیق می‌کرد دیده شد و بیمار زنده ماند. گونه‌های دیگری مانند «رستون» (Reston) و «بومبالی» (Bombali) نیز کشف شده‌اند که در حیوانات شایع بوده و تاکنون گزارش مستندی از مرگ‌ومیر انسانی توسط آن‌ها ثبت نشده است.

کدام سویه ابولا مرگبارتر است؟

بر اساس مستندات اپیدمیولوژیک سازمان‌های مرجع، سویه زئیر به دلیل قدرت تکثیر انفجاری در سلول‌های دندریتیک و ماکروفاج‌ها، سریع‌ترین روند ایجاد نارسایی اندام‌ها را دارد و بدون شک مرگبارترین سویه شناخته‌شده است.

03

از 14

شیوع ابولا در جهان و آفریقا

بررسی تاریخچه Ebola outbreak نشان می‌دهد که جغرافیا و زیرساخت‌های بهداشتی نقش مهمی در کنترل یا گسترش این بیماری دارند.

اولین شیوع ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو

در سال ۱۹۷۶، طغیان ویروس در جمهوری دموکراتیک کنگو (زئیر سابق) وحشت بزرگی ایجاد کرد. در این طغیان ۳۱۸ نفر مبتلا شدند که ۲۸۰ نفر از آن‌ها جان خود را از دست دادند. این حادثه نقطه آغاز مطالعات جدی جهانی روی این ویروس شد.

شیوع ابولا در اوگاندا

کشور اوگاندا بارها شاهد طغیان سویه‌های سودان و بوندیبوگیو بوده است. سیستم بهداشتی این کشور به دلیل تجربه‌های متعدد، یکی از قوی‌ترین پروتکل‌های کنترل شیوع بیماری را در منطقه شرق آفریقا پایه‌گذاری کرده است.

وضعیت اضطراری ابولا از نگاه سازمان جهانی بهداشت

هنگامی که گستره ویروس از مرزهای محلی فراتر رود، سازمان جهانی بهداشت (WHO Ebola) اعلام وضعیت اضطراری ابولا (PHEIC) می‌کند. این اعلامیه، مکانیزم‌های مالی و امدادی بین‌المللی را برای قرنطینه و فرستادن تجهیزات به مناطق درگیر فعال می‌سازد.

بزرگ‌ترین اپیدمی‌های ابولا در تاریخ

بزرگ‌ترین و فاجعه‌بارترین اپیدمی ابولا بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ در غرب آفریقا (گینه، لیبریا و سیرالئون) رخ داد. در این همه‌گیری ابولا، بیش از ۲۸ هزار نفر مبتلا شدند و بالغ بر ۱۱ هزار نفر جان باختند که این حادثه ساختار اقتصادی و بهداشتی آن منطقه را به کل ویران کرد.

چرا ابولا بیشتر در آفریقا دیده می‌شود؟

منطقه جغرافیایی ابولا در آفریقا به دلیل وجود جنگل‌های بارانی استوایی، زیستگاه اصلی ناقلان طبیعی ویروس است. همچنین فقر زیرساختی، کمبود کادر درمان و برخی آیین‌های سنتی دفن مردگان در این مناطق، به توسعه شیوع جهانی ابولا از این کانون‌ها دامن می‌زند.

04

از 14

راه‌های انتقال ویروس ابولا

برخلاف باور عمومی، این بیماری یک عفونت تنفسی ساده نیست. انتقال ویروس ابولا مکانیسم‌های فیزیکی مشخصی دارد.

انتقال ویروس ابولا از طریق تماس مستقیم

بیماری تنها از طریق تماس مستقیم (پوست آسیب‌دیده یا غشاهای مخاطی) با بدن، خون یا ابزارهای آلوده فرد بیمار به فرد سالم سرایت می‌کند. تا زمانی که علائم بروز نکرده باشند، ویروس منتقل نمی‌شود.

نقش مایعات بدن در انتقال ابولا

اصلی‌ترین ترشحات ناقل ویروس شامل خون، بزاق، استفراغ، مدفوع، عرق، شیر مادر و مایعات بدن دیگر هستند. غلظت لود ویروسی در این مایعات در اواخر بیماری به شدت افزایش می‌یابد.

آیا ابولا انتقال هوابرد دارد؟

خیر؛ بر اساس گزارش‌های مراکز کنترل بیماری آمریکا (CDC)، ابولا انتقال هوابرد (مانند آنفولانزا یا کرونا) ندارد. ویروس نمی‌تواند مسافت‌های طولانی را در هوا معلق بماند و برای انتقال، حتماً نیاز به برخورد قطرات درشت ترشحات با مخاط فرد دارد.

انتقال جنسی ابولا چگونه اتفاق می‌افتد

یکی از چالش‌های بزرگ این بیماری، انتقال جنسی ابولا است. ویروس می‌تواند ماه‌ها پس از بهبودی بالینی بیمار، در بافت‌های ایمن از سیستم دفاعی (مانند بیضه‌ها) زنده بماند و از طریق منی آلوده به شریک جنسی منتقل شود.

خفاش میوه‌خوار و حیوانات وحشی چه نقشی در انتقال ابولا دارند

مخزن طبیعی و اصلی ویروس در طبیعت، خفاش میوه‌خوار (خانواده Pteropodidae) است. این خفاش‌ها بدون اینکه خود بیمار شوند، ویروس را حمل می‌کنند. انسان‌ها با مصرف گوشت حیوانات وحشی یا میوه‌های آلوده به بزاق این خفاش‌ها، اولین جرقه عفونت را می‌خورند.

آیا شامپانزه و میمون می‌توانند ناقل ابولا باشند؟

بله؛ پستانداران غیرانسانی مانند شامپانزه، میمون و گوریل‌ها ناقلان ثانویه هستند. آن‌ها نیز مانند انسان در اثر ویروس به سرعت می‌میرند؛ بنابراین تماس با لاشه یا ترشحات یک میمون آلوده در جنگل، سریعاً منجر به عفونت ابولا در انسان می‌شود.

05

از 14

علائم ابولا چیست؟

بروز Ebola symptoms به صورت ناگهانی رخ می‌دهد و سیر تکاملی بسیار خشن و سریعی دارد.

علائم اولیه ویروس ابولا

علائم ویروس ابولا در روزهای نخستین بسیار غیراختصاصی است و شباهت زیادی به سرماخوردگی حاد دارد؛ این نشانه‌ها شامل ضعف شدید، احساس خستگی مفرط، درد عضلانی، سردرد تیره و گلودرد است.

تب ابولا چگونه شروع می‌شود؟

تب ابولا به صورت یک جهش ناگهانی و بالارفتن شدید دمای بدن (معمولاً بالای ۳۸.۳ درجه سانتی‌گراد) بروز می‌کند. این تب بالا همراه با لرز شدید بوده و به داروهای تب‌بر معمولی پاسخ مناسبی نمی‌دهد.

خونریزی داخلی و خارجی در بیماران ابولا

با پیشرفت بیماری، اختلال در فاکتورهای انعقاد خون آغاز می‌شود. بیماران دچار خونریزی داخلی در دستگاه گوارش و ریه‌ها می‌شوند. همچنین خونریزی خارجی از لثه‌ها، بینی، چشم‌ها و محل‌های تزریق آمپول به صورت پتشی و اکیموز نمایان می‌شود.

نارسایی اندام‌ها در بیماران مبتلا به ابولا

ویروس به طور گسترده به کبد، طحال و کلیه‌ها حمله می‌کند. تخریب سلول‌های پارانشیم کبد منجر به نارسایی حاد کبدی شده و در ادامه، نارسایی چندعضوی (MODS) ایجاد می‌شود که عامل اصلی مرگ است.

شوک و التهاب مغز در مراحل شدید بیماری

افت ناگهانی فشار خون ناشی از از دست رفتن مایعات عروقی، بیمار را وارد فاز شوک هیپوولمیک می‌کند. در موارد حاد، نفوذ ویروس به سیستم عصبی مرکزی باعث بروز التهاب مغز (آنسفالیت)، گیجی، تشنج و کما می‌شود.

علائم ابولا در کودکان و سالمندان

کودکان مبتلا به سرعت دچار کم‌آبی بدن ناشی از اسهال و استفراغ جهنده می‌شوند. در سالمندان، روند سیر بیماری به دلیل ضعف ساختار عروقی، با سرعت بیشتری به سمت نارسایی کلیه و شوک قلبی پیش می‌رود.

06

از 14

دوره نهفتگی و روند پیشرفت بیماری ابولا

زمان‌بندی سیر تکثیر ویروس در پیش‌بینی رفتارهای اپیدمیولوژیک بیماری بسیار تعیین‌کننده است.

دوره نهفتگی ابولا چقدر است؟

دوره کمون یا همان دوره نهفتگی ابولا می‌تواند بین ۲ تا ۲۱ روز متغیر باشد. میانگین این دوره در اکثر بیماران بین ۸ تا ۱۰ روز گزارش شده است.

علائم ابولا بعد از چند روز ظاهر می‌شود؟

تا قبل از پایان دوره نهفتگی، هیچ علامتی ظاهر نمی‌شود. به محض پایان این دوره (به طور متوسط روز نهم)، نشانه‌ها به صورت انفجاری و در عرض چند ساعت خود را نشان می‌دهند.

روند پیشرفت بیماری از تب تا نارسایی اندام‌ها

سیر بیماری ملوکولی بسیار سریع است: روز ۱ تا ۳ با تب و ضعف؛ روز ۴ تا ۷ با اسهال، استفراغ و راش‌های پوستی؛ و روز ۷ به بعد با خونریزی‌های وسیع، افت پلاکت خون، نارسایی کلیه و کبد و در نهایت کلاپس کامل عروقی.

چه زمانی بیمار بیشترین قدرت انتقال را دارد؟

بیمار در مراحل پایانی بیماری (زمانی که دچار اسهال، استفراغ و خونریزی شدید است) و همچنین بلافاصله پس از مرگ، بالاترین لود ویروسی را در ترشحات خود دارد؛ بنابراین، جسد متوفیان ابولا یکی از خطرناک‌ترین منابع انتقال ویروس ابولا است.

07

از 14

تشخیص بیماری ابولا چگونه انجام می‌شود

تفکیک این بیماری در مراحل اولیه از سایر بیماری‌های گرمسیری، یک چالش بزرگ برای تکنسین‌های آزمایشگاهی است.

آزمایش PCR خون برای تشخیص ابولا

استاندارد طلایی قطعی، انجام آزمایش PCR خون (واکنش زنجیره‌ای پلیمراز) است. این تست فرآیند شناسایی ژنوم RNA ویروس را در خون بیمار با دقت بالا انجام می‌دهد. البته این تست معمولاً ۳ روز پس از بروز علائم قابلیت ردیابی دقیق دارد.

تشخیص سریع بیماری در مراکز درمانی

با کمک کیت‌های آنتی‌ژن سریع (RDTs)، تشخیص سریع بیماری در مناطق دورافتاده امکان‌پذیر شده است. این تست‌ها با شناسایی پروتئین‌های ویروسی در چند دقیقه، به کادر درمان اجازه ایزولاسیون بیماران را قبل از آماده شدن جواب PCR می‌دهند.

بررسی پلاکت خون و انعقاد خون

در آزمایش‌های هماتولوژی بیماران، کاهش شدید لکوپنی و افت شدید پلاکت خون (ترومبوسیتوپنی) به وضوح دیده می‌شود. همچنین تست‌های انعقاد خون (PT و PTT) طولانی‌شدن زمان لخته شدن خون را نشان می‌دهند.

نقش مایع مغزی نخاعی در تشخیص عوارض عصبی

در بیمارانی که علائم مننژیسم یا آنسفالیت شدید دارند، گاهی بررسی نمونۀ مایع مغزی نخاعی برای رد سایر عفونت‌ها انجام می‌شود؛ اگرچه به دلیل خطرات بالای نمونه‌برداری و لود بالای ویروس، این کار تنها در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاه‌های سطح ایمنی زیستی ۴ (BSL-4) انجام می‌گیرد.

تفاوت علائم ابولا با مالاریا و تب زرد

از آنجا که علائم اولیه ابولا کاملاً مشابه با مالاریا، تب حصبه و تب زرد است، پزشکان باید با تست‌های پاتیولوژیک اختصاصی و گرفتن تاریخچه سفر بیمار به مناطق بومی آفریقا، تشخیص تفریقی را اعمال کنند تا زمان طلایی درمان حمایتی از دست نرود.

08

از 14

درمان ابولا و مراقبت از بیماران

مدیریت بالینی تفکیک‌شده و پاسخ‌دهی سریع، ستون‌های اصلی نجات جان بیماران مبتلا به این ویروس هستند. در سال‌های اخیر، رویکردپزشکی از یک مراقبت ساده قرنطینه‌ای به سمت درمان‌های هدفمند مولکولی تغییر یافته است.

آیا درمان قطعی برای ابولا وجود دارد

تا سال‌های متمادی، هیچ داروی اختصاصی برای این ویروس وجود نداشت؛ اما امروزه با تایید داروهای آنتی‌بادی مونوکلونال توسط مراجع علمی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، می‌توان گفت برای برخی سویه‌ها (به‌ویژه سویه زئیر) درمان هدفمند و موثر وجود دارد که اگر در مراحل اولیه آغاز شود، شانس بقا را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.

درمان حمایتی ابولا چیست؟

پایه و اساس نجات بیمار، درمان حمایتی ابولا است. این پروتکل شامل حفظ پایداری همودینامیک بدن بیمار، کنترل علائم حیاتی، تسکین دردهای شدید، کنترل تب و جلوگیری از بروز عفونت ثانویه با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف یا داروهای ضدتهوع است تا سیستم ایمنی فرصت مبارزه با ویروس را پیدا کند.

اکسیژن‌درمانی و جبران کم‌آبی بدن

به دلیل اسهال و استفراغ جهنده، کم‌آبی بدن در این بیماران بسیار حاد و مرگبار است. جبران سریع مایعات و الکترولیت‌ها به صورت وریدی (سرم‌تراپی مداوم) خط اول درمان است. همچنین، به دلیل درگیری ریوی و عروقی، اکسیژن‌درمانی برای حفظ اشباع اکسیژن خون در سطح نرمال و پیشگیری از هیپوکسی بافتی الزامی است.

استفاده از فرآورده‌های خونی در بیماران شدید

در مراحل پیشرفته بیماری که اختلالات شدید در فاکتورهای انعقاد خون و افت حاد پلاکت خون رخ می‌دهد، تزریق فرآورده‌های خونی مانند پلاکت، پلاسما و گلبول‌های قرمز متراکم (پک‌سل) برای جبران خونریزی‌های داخلی و خارجی و جلوگیری از ورود بیمار به فاز شوک هموراژیک انجام می‌شود.

آنتی‌بادی مونوکلونال چگونه به درمان ابولا کمک می‌کند

داروهای مبتنی بر آنتی‌بادی مونوکلونال (مانند Inmazeb و Ebanga) انقلاب بزرگی در درمان ایجاد کردند. این داروها پروتئین‌های ساخته‌شده در آزمایشگاه هستند که مستقیماً به گلیکوپروتئین‌های سطحی ویروس متصل می‌شوند. این اتصال، مکانیزم ورود ویروس به درون سلول‌های سالم انسان را قفل کرده و خنثی‌سازی ویروس را سرعت می‌بخشد.

داروهای جدید برای مقابله با ویروس ابولا

علاوه بر آنتی‌بادی‌ها، تحقیقات بر روی داروهای ضدویروسی آنالوگ نوکلئوزید (مانند رمدسیویر در اوایل شیوع و برخی مهارکننده‌های ملوکولی جدید) ادامه دارد. هدف از توسعه این داروی ابولا، متوقف کردن آنزیم RNA پلی‌مراز ویروس و جلوگیری از تکثیر ژنوم آن در خون است.

09

از 14

واکسن ابولا و میزان اثربخشی آن

پایه اساسی نظام پدافند زیستی در برابر اپیدمی‌های بزرگ، توسعه ابزارهای ایمن‌سازی فعال یا همان واکسیناسیون است.

واکسن Ervebo چیست؟

واکسن Ervebo اولین واکسن تاییدشده جهان برای مقابله با این بیماری است. این واکسن یک واکسن زنده، ضعیف‌شده و نوترکیب است که از ویروس استوماتیت تاولی (VSV) به عنوان حامل استفاده می‌کند و مهندسی ژنتیک شده تا پروتئین سطحی ابولا را بیان کند و سیستم ایمنی را بدون ایجاد بیماری، تحریک نماید.

واکسن ابولا برای کدام سویه‌ها مؤثر است؟

واکسن Ervebo منحصراً برای ایجاد ایمنی در برابر ابولای زئیر طراحی شده و اثربخشی بسیار بالایی (نزدیک به ۱۰۰ درصد در پاسخ‌های اولیه) دارد. با این حال، این واکسن ابولا روی سویه سودان یا بوندیبوگیو موثر نیست و برای آن‌ها واکسن‌های مجزایی در فازهای کارآزمایی بالینی قرار دارند.

آیا واکسن ابولا عوارض دارد؟

مانند هر فرآورده بیولوژیک دیگر، این واکسن نیز ممکن است عوارض جانبی خفیف تا متوسطی مانند درد در محل تزریق، تب خفیف، دردهای مفصلی و عضلانی موقت ایجاد کند. عوارض شدید سیستمیک در کارآزمایی‌های بالینی بسیار نادر گزارش شده است.

چه کسانی باید واکسن ابولا دریافت کنند؟

این واکسن برای عموم مردم جهان در دسترس یا لازم نیست. کادر درمان بومی در مناطق پرخطر، کارکنان درمانی اعزامی، پرسنل آزمایشگاه‌های با سطح ایمنی زیستی بالا و افرادی که در تماس مستقیم با بیماران تاییدشده هستند (استراتژی واکسیناسیون حلقه‌ای)، کاندیدهای اصلی دریافت آن می‌باشند.

نقش واکسیناسیون در کنترل شیوع بیماری

استفاده از واکسیناسیون حلقه‌ای (Ring Vaccination) یعنی واکسینه کردن تمام افراد در خط اول و دوم تماس با بیمار، یک سد دفاعی محکم ایجاد می‌کند. این استراتژی در شیوع‌های اخیر در جمهوری دموکراتیک کنگو، بازوی اصلی سازمان جهانی بهداشت برای مهار سریع اپیدمی بود.

10

از 14

پیشگیری از ابولا چگونه امکان‌پذیر است

در غیاب دسترسی گسترده به درمان‌های تخصصی در مناطق دورافتاده، پیشگیری ساختاریافته تنها راه نجات جوامع درگیر است.

ایزولاسیون بیماران مبتلا به ابولا

به محض مشکوک شدن به بیماری، فرآیند ایزولاسیون بیماران باید در اتاق‌های فشار منفی یا بخش‌های ویژه قرنطینه آغاز شود. جداسازی کامل فیزیکی بیمار از جامعه و سایر بخش‌های بیمارستان، چرخه انتقال ویروس ابولا را در همان گام اول قطع می‌کند.

اهمیت تجهیزات حفاظت فردی برای کارکنان درمانی

بدون استفاده از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) شامل لباس‌های سرهمی عایق، دو لایه دستکش، ماسک‌های N95 یا بالاتر، شیلد صورت و چکمه‌های مخصوص، ورود به بخش ابولا خودکشی پزشکی است. کوچکترین منفذ در این لباس‌ها می‌تواند کادر درمان را آلوده کند.

اصول قرنطینه در کنترل شیوع بیماری

اجرای دقیق اصول قرنطینه برای افرادی که سابقه تماس با بیمار را داشته‌اند به مدت ۲۱ روز (حداکثر دوره نهفتگی) الزامی است. این افراد باید روزانه از نظر بروز تب و علائم اولیه پایش شوند تا در صورت مثبت شدن، سریعاً به بخش ایزوله منتقل گردند.

چگونه از تماس با مایعات بدن آلوده جلوگیری کنیم؟

در مناطق شیوع، باید از هرگونه لمس البسه، ملحفه، سرنگ یا ابزار آلات آلوده به مایعات بدن بیمار خودداری کرد. شستشوی مداوم دست‌ها با آب و صابون و ضدعفونی سطوح با محلول‌های کلردار قوی، ویروس غشادار ابولا را به سرعت غیرفعال می‌کند.

خطر گوشت حیوانات وحشی در انتقال ابولا

شکار، سلاخی و مصرف گوشت حیوانات وحشی (Bushmeat) از جمله خفاش‌ها، میمون‌ها و غزال‌های جنگلی، بزرگترین عامل جهش ویروس از حیات وحش به جامعه انسانی است. آموزش بومیان برای ممنوعیت مصرف این گوشت‌ها، گام اصلی در پیشگیری از ابولا است.

نقش ایمنی زیستی در مهار اپیدمی ابولا

رعایت استانداردهای ایمنی زیستی در آزمایشگاه‌ها (سطح ۴ یا BSL-4) و مدیریت پسماندهای عفونی بیمارستانی (اتوکلاو و سوزاندن ایمن لاهه‌ها و تجهیزات مصرفی) مانع از نشت ویروس به محیط زیست و حیات وحش مجاور می‌شود.

11

از 14

عوارض بلندمدت بیماری ابولا

زنده ماندن از فاز حاد بیماری، پایان چالش‌های یک بازمانده نیست؛ این ویروس اثرات عمیقی بر سلامت بلندمدت فرد می‌گذارد.

عفونت ثانویه پس از بهبود

سیستم ایمنی بازماندگان پس از نبردی سهمگین با ویروس به شدت ضعیف می‌شود. این مسئله، بستر را برای بروز انواع عفونت ثانویه باکتریایی و قارچی در ریه و دستگاه گوارش فراهم می‌کند که نیاز به مراقبت‌های پس از ترخیص دارد.

مشکلات سیستم ایمنی در بازماندگان ابولا

ویروس ابولا مغز استخوان و بافت‌های لنفاوی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در بسیاری از بازماندگان، اختلالات عملکردی در سیستم ایمنی تا ماه‌ها باقی می‌ماند که به صورت خستگی مفرط مزمن و عدم پاسخ مناسب به واکسن‌های دیگر خود را نشان می‌دهد.

التهاب مغز و مشکلات عصبی

در برخی کیس‌های بهبود یافته، سندرم‌های عصبی پیچیده‌ای به دلیل ورود ویروس به مایع مغزی نخاعی دیده می‌شود. این عوارض شامل التهاب مغز (آنسفالیت تحت حاد)، سردردهای مزمن، از دست دادن حافظه، لرزش دست‌ها و اختلالات خواب است.

مشکلات بینایی و درد مفاصل بعد از ابولا

بافت چشم و مایع درون مفاصل جزو مناطق ایمن بدن (Immune-privileged sites) هستند که ویروس در آن‌ها پنهان می‌شود. این پدیده باعث بروز التهاب شدید چشم (یووئیت) که می‌تواند به نابینایی منجر شود و همچنین دردهای مفصلی (آرترالژی) شدید و ناتوان‌کننده در بازماندگان می‌گردد.

ویروس ابولا تا چه مدت در بدن باقی می‌ماند

اگرچه ویروس از خون پاک می‌شود، اما می‌تواند در مایع منیو، مایع درون چشم و مایع مغزی نخاعی تا ماه‌ها (و در مایع منی حتی تا بیش از یک سال) زنده و فعال باقی بماند. به همین دلیل آزمایش‌های دوره‌ای برای تایید پاکسازی کامل مایعات جنسی الزامی است.

12

از 14

نرخ مرگ‌ومیر و بقای بیماران ابولا

تحلیل‌های آماری نشان می‌دهند که سرنوشت بیمار مبتلا به ابولا، وابسته به متغیرهای متعددی در زمان شیوع است.

نرخ بقای ابولا به چه عواملی بستگی دارد

میزان و نرخ بقای ابولا به نوع سویه درگیرکننده (زئیر یا سودان)، سن بیمار (مرگ‌ومیر در کودکان و سالمندان بالاتر است)، وضعیت پایه سیستم ایمنی فرد و از همه مهم‌تر، سرعت و کیفیت زیرساخت‌های درمانی در دسترس بستگی مستقیم دارد.

چرا برخی بیماران از ابولا جان سالم به در می‌برند

تحقیقات ژنتیکی نشان می‌دهد افرادی که دارای آلل‌های خاصی در سیستم HLA (انتی‌ژن‌های سازگاری بافتی) هستند و بدن آن‌ها قادر است به سرعت و بدون ورود به فاز طوفان سیتوکینی، آنتی‌بادی‌های خنثی‌کننده علیه ویروس بسازد، شانس بالایی برای بقا دارند.

تأثیر درمان سریع بر کاهش مرگ‌ومیر ابولا

اگر درمان‌های حمایتی پایداری عروق و تزریق آنتی‌بادی‌های مونوکلونال در روزهای اول بروز علائم (قبل از تخریب گسترده کبد و کلیه) آغاز شود، نرخ مرگ‌ومیر ابولا از ۷۰ تا ۹۰ درصد به کمتر از ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش می‌یابد.

نقش مراکز کنترل بیماری آمریکا و سازمان جهانی بهداشت

نهادهای بین‌المللی مانند مراکز کنترل بیماری آمریکا (CDC) و سازمان جهانی بهداشت با اعزام تیم‌های واکنش سریع، تامین هماهنگی‌های لجستیک، مانیتورینگ زنجیره تماس و راه‌اندازی کلینیک‌های موقت تخصصی، نقش فرماندهی را در کنترل شیوع بیماری و بالا بردن نرخ بقای جامعه ایفا می‌کنند.

13

از 14

آیا ابولا می‌تواند به یک همه‌گیری جهانی تبدیل شود؟

پتانسیل همه‌گیرشناسی ابولا همواره سوال چالش‌برانگیز محافل علمی و رسانه‌ای بوده است.

احتمال شیوع جهانی ابولا چقدر است؟

احتمال اینکه این بیماری مانند کرونا یا آنفولانزا به یک پاندمی و شیوع جهانی ابولا تبدیل شود، بسیار کم است. از آنجا که ویروس از طریق هوا منتقل نمی‌شود و فرد ناقل تنها پس از بروز علائم شدید (که فرد را خانه‌نشین یا بستری می‌کند) قدرت انتقال دارد، پتانسیل پخش انفجاری در پروازهای بین‌المللی محدود است.

چرا کنترل ابولا از کرونا آسان‌تر است

کرونا ناقلان بدون علامت داشت که در جامعه می‌چرخیدند و از طریق تنفس بیماری را پخش می‌کردند؛ اما در ابولا، فرد بدون علامت، ناقل نیست. همچنین مکانیسم انتقال (تماس مستقیم با ترشحات کاملاً مشهود) ردیابی و قطع زنجیره تماس را برای اپیدمیولوژیست‌ها بسیار ساده‌تر و دقیق‌تر می‌کند.

چالش‌های سلامت جهانی در مقابله با ابولا

با وجود کنترل راحت‌تر، چالش بزرگ سلامت جهانی، عدم تمایل شرکت‌های بزرگ داروسازی برای سرمایه‌گذاری روی بیماری‌های فقیرترین مناطق آفریقا، بی‌ثباتی‌های سیاسی در کشورهای حوزه شیوع و مقاومت‌های فرهنگی بومیان در برابر پروتکل‌های دفن بهداشتی و قرنطینه است.

آیا جهش‌های جدید ویروس ابولا نگران‌کننده هستند

از آنجا که ابولا یک ویروس RNA است، جهش در آن رخ می‌دهد. با این حال، نرخ جهش این ویروس نسبت به ویروس‌هایی مثل آنفولانزا یا اچ‌آی‌وی بسیار کمتر است. تاکنون جهش ساختاری بزرگی که مکانیسم انتقال ویروس را از تماس فیزیکی به هوابرد تغییر دهد، در طبیعت دیده نشده و از نظر بیولوژیکی نیز این احتمال بسیار ضعیف است.

14

از 14

سوالات متداول درباره بیماری ابولا